ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਫਿਰ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਜੀ ਨੇ ਕੁਬਜਾ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਦਿਖਾਈ, ਧਨੁਸ਼ ਤੋੜਿਆ, ਅਤੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਾਲਾ ਅਖਾੜਾ ਵੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ। ਮਾਧਵ ਜਦੋਂ ਰਾਜ ਮਾਰਗ 'ਤੇ ਚੱਲ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਜੋ ਇਤਰ ਵਾਲਾ ਭਾਂਡਾ ਚੁੱਕੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਹ ਕੁਬਜਾ ਸੀ—ਸੁੰਦਰ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਜੀ ਮੁਸਕਰਾਏ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗੇ, 'ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ ਸੁੰਦਰਿਆਂ? ਇਹ ਸੁਗੰਧਤ ਇਤਰ ਕੀਹ ਹੈ? ਤੂੰ ਕਿਸ ਦੀ ਨੌਕਰਾਣੀ ਹੈਂ? ਸਾਨੂੰ ਸਾਫ ਦੱਸ। ਇਹ ਵਧੀਆ ਇਤਰ ਸਾਡੇ ਅੰਗਾਂ 'ਤੇ ਵੀ ਲਾ ਦੇ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੇਰੀ ਭਾਗਾਂ ਜਲਦੀ ਜਾਗ ਪਵੇਗੀ।' ਉਸ ਨੇ ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, 'ਹੇ ਸੁੰਦਰ, ਮੈਂ ਕੰਸਾ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕੀਤੀ ਨੌਕਰਾਣੀ ਹਾਂ, ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਤ੍ਰਿਵਕਰਾ ਹੈ। ਮੇਰਾ ਕੰਮ ਇਤਰ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਮੈਂ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹਾਂ, ਉਹ ਭੋਜਾ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰਾ ਹੈ। ਤੁਹਾਡੇ ਦੋਵਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕੌਣ ਇਸ ਯੋਗ ਹੈ?' ਉਹ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੋਹਣੀ ਆਕਰਸ਼ਕਤਾ, ਮਿੱਠੜੀ ਮੁਸਕਾਨ, ਗੱਲਾਂ ਅਤੇ ਨਿਗਾਹਾਂ ਤੋਂ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਗਈ। ਉਸ ਨੇ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਅੰਗਾਂ 'ਤੇ ਵਧੀਆ ਇਤਰ ਲਾਇਆ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਇਤਰ ਨਾਲ ਸਜਾਏ ਗਏ, ਜਿਸ ਦਾ ਰੰਗ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਰੰਗ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਹੋਰ ਵੀ ਸੋਹਣੇ ਅਤੇ ਆਕਰਸ਼ਕ ਲੱਗਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਸੋਚਣ ਲੱਗੇ ਕਿ ਹੁਣ ਇਸ ਕੁਬਜਾ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗ ਜਾਵੇ ਕਿ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਫਲ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੈਰ ਉਸਦੇ ਪੈਰਾਂ ਉੱਤੇ ਰੱਖੇ ਅਤੇ ਹੱਥ ਦੀ ਉਂਗਲੀਆਂ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਉੱਚਾ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਉਸਦਾ ਸਰੀਰ ਸਿੱਧਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਮਕੁੰਦ ਦੇ ਛੂਹਣ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਸਰੀਰ ਤੁਰੰਤ ਸਿੱਧਾ, ਸੋਹਣਾ, ਚੌੜੀਆਂ ਕਮਰਾਂ ਅਤੇ ਭਰੇ ਹੋਏ ਸਿਨੇ ਵਾਲਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਹੁਣ ਉਹ ਬੜੀ ਹੀ ਅਦਭੁਤ ਸੁੰਦਰ ਔਰਤ ਬਣ ਗਈ। ਉਹ ਹੁਣ ਸੋਹਣੀ, ਗੁਣਵਾਨ ਅਤੇ ਦਾਨਸ਼ੀਲ ਹੋ ਗਈ। ਉਸ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦਾ ਉਪਰਲਾ ਵਸਤ੍ਰ ਫੜਿਆ, ਮੁਸਕਰਾਈ ਅਤੇ ਮਨ ਵਿਚ ਉਤਸ਼ਾਹ ਜਾਗ ਪਿਆ। ਉਹ ਕੇਸ਼ਵ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗੀ, 'ਆਓ, ਮੇਰੇ ਘਰ ਚਲੋ; ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਜਾਣ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦੀ। ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਬੇਚੈਨ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ—ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪੁਰਸ਼, ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਮਿਹਰ ਕਰੋ।' ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਔਰਤ ਵਲੋਂ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਣ 'ਤੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਜੀ, ਜਦ ਬਲਰਾਮ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਥੀ ਵੇਖ ਰਹੇ ਸਨ, ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਉੱਤਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, 'ਹੇ ਸੋਹਣੀ ਭੌਂਹ ਵਾਲੀ, ਜਿਸਨੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਜਿੱਤ ਲਏ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਘਰ ਆਵਾਂਗਾ। ਜਦ ਅਸੀਂ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲੈਣਗੇ, ਤੂੰ ਸਾਡੇ ਵਰਗੇ ਯਾਤਰੀਆਂ ਲਈ ਆਸਰਾ ਹੋਵੇਂਗੀ।' ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿੱਠੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਜੀ ਵਪਾਰੀ ਮਾਰਗ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਬਲਰਾਮ ਦੇ ਨਾਲ, ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤੋਹਫੇ, ਪਾਨ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਇਤਰ ਲੈ ਕੇ ਆਦਰ ਦਿੰਦੇ ਰਹੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਯਾਦ ਵਿਚ, ਮਹਿਲਾਂ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਆਪਣੀ ਸੂਧ ਭੁੱਲ ਗਈਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੱਪੜੇ, ਵਾਲ ਅਤੇ ਚੂੜੀਆਂ ਵੀ ਲੁੜਕ ਗਈਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਚਿੱਤਰ ਬਣੀਆਂ ਹੋਣ। ਫਿਰ, ਅਚੂਤ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਧਨੁਸ਼ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਅਦਭੁਤ ਧਨੁਸ਼ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਇੰਦਰ ਦੇ ਧਨੁਸ਼ ਵਰਗਾ ਸੀ। ਉਹ ਧਨੁਸ਼ ਕਈ ਸੈਨਾ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਬੜੀ ਜੋਤਿ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਚਾਹੇ ਰੱਖਿਆਕਾਰਾਂ ਵਲੋਂ ਰੋਕੇ ਗਏ, ਫਿਰ ਵੀ ਬਲ ਦੇ ਨਾਲ ਧਨੁਸ਼ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਲਿਆ। ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਖੇਡਦੇ ਹੋਏ, ਧਨੁਸ਼ ਨੂੰ ਸਲਾਘਾ, ਇਕ ਪਲ ਵਿਚ ਤਾਣ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ, ਜਿਵੇਂ ਹਾਥੀ ਗੰਨੇ ਦੀ ਲੱਕੜ ਤੋੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਬਲੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਧਨੁਸ਼ ਨੂੰ ਵਿਚੋਂ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ। ਧਨੁਸ਼ ਟੁੱਟਣ ਦੀ ਧੁਨੀ ਆਕਾਸ਼, ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਗੂੰਜ ਉਠੀ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਕੰਸਾ ਡਰ ਨਾਲ ਕੰਬਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਫਿਰ ਰੱਖਿਆਕਾਰ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ, 'ਫੜੋ! ਮਾਰੋ!' ਚੀਕਦੇ ਹੋਏ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਉੱਤੇ ਟੁੱਟ ਪਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੈਰਭਾਵਨਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਬਲਰਾਮ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਗੁੱਸੇ ਹੋਏ; ਧਨੁਸ਼ ਦੇ ਟੁੱਟੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਕੰਸਾ ਵਲੋਂ ਭੇਜੀ ਗਈ ਫੌਜ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਹਾਲ ਤੋਂ ਨਿਕਲੇ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਵੇਖਦੇ ਘੁੰਮਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਦਭੁਤ ਸ਼ਕਤੀ, ਚਮਕ, ਨਿੱਡਰਤਾ ਅਤੇ ਰੂਪ ਦੇਖ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨ ਲਿਆ। ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨਾਲ ਘੁੰਮ ਰਹੇ ਸਨ, ਸੂਰਜ ਡੁੱਬ ਗਿਆ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਅਤੇ ਬਲਰਾਮ, ਗੋਪਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆਪਣੇ ਰਥ ਵਲ ਆ ਗਏ। ਮਥੁਰਾ ਵਿਚ, ਮੁਕੁੰਦ ਤੋਂ ਵਿਛੋੜੇ ਕਰਕੇ, ਗੋਪੀਆਂ ਦੁਖੀ ਹੋਈਆਂ, ਪਰ ਉਸਨੂੰ ਦਿਲੋਂ ਅਸੀਸਾਂ ਦਿੰਦੀਆਂ। ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪੁਰਸ਼ ਦੀ ਸੋਭਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਨੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਕੇਵਲ ਉਸੀ ਨੂੰ ਚਾਹਿਆ। ਪੈਰ ਧੋ ਕੇ, ਦੁੱਧ ਵਾਲਾ ਭੋਜਨ ਖਾ ਕੇ, ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਰਾਤ ਗੁਜ਼ਾਰਦੇ ਹਨ, ਜਾਣਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਕੰਸਾ ਦੀਆਂ ਨੀਤੀਆਂ ਕੀ ਹਨ। ਕੰਸਾ ਨੇ ਜਦ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਧਨੁਸ਼ ਟੁੱਟ ਗਿਆ, ਉਸਦੇ ਰੱਖਿਆਕਾਰ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਤੇ ਗੋਵਿੰਦ ਅਤੇ ਰਾਮ ਨੇ ਅਦਭੁਤ ਲੀਲਾਵਾਂ ਕੀਤੀਆਂ, ਤਾਂ ਉਹ ਬਹੁਤ ਡਰ ਗਿਆ। ਔਖੇ ਸੁਪਨੇ ਅਤੇ ਅਸ਼ੁਭ ਸੰਕੇਤਾਂ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਰਾਤ ਭਰ ਸੁੱਤ ਨਹੀਂ ਸਕਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਿਨਾ ਸਿਰ ਦੇ ਦਰਪਣ ਵਿਚ ਵੇਖਿਆ, ਜਾਂ ਦੋ ਸਿਰ ਵੇਖੇ; ਤਾਰੇ ਵੀ ਦੁੱਗਣੇ ਲੱਗੇ। ਆਪਣੀ ਛਾਂ ਵਿੱਚ ਖਾਲੀ ਥਾਂ ਵੇਖੀ, ਆਪਣੀ ਸਾਹ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾ ਸੁਣੀ, ਦਰੱਖਤਾਂ 'ਚ ਸੋਨਾ ਵੇਖਿਆ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਏ। ਸੁਪਨੇ ਵਿਚ, ਉਹ ਮਰੇ ਹੋਏ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਉਂਦਾ, ਗਧੇ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰੀ ਕਰਦਾ, ਦੁੱਖੀ ਹੁੰਦਾ, ਨਲਦਾ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਪਹਿਨਦਾ, ਤੇ ਤੇਲ ਲਗਾ ਕੇ ਨੰਗਾ ਘੁੰਮਦਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਸੰਕੇਤਾਂ ਕਰਕੇ, ਜਾਗਦੇ ਅਤੇ ਸੁਪਨੇ ਦੋਵੇਂ ਵਿਚ, ਮੌਤ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਕੰਸਾ ਦੀ ਨੀਂਦ ਉਡ ਗਈ, ਉਸਦਾ ਮਨ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ। ਜਦ ਰਾਤ ਲੰਘ ਗਈ ਤੇ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਿਆ, ਕੰਸਾ ਨੇ ਵੱਡਾ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦਾ ਮੇਲਾ ਲਗਾਇਆ। ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਅਖਾੜਾ ਸੁਸ਼ੋਭਤ ਕੀਤਾ, ਨਗਾਰੇ ਅਤੇ ਤੁਰਹੀਆਂ ਵੱਜੀਆਂ, ਮੰਚਾਂ ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ, ਝੰਡੇ, ਕਪੜੇ ਅਤੇ ਗੁੰਬਦ ਲਗੇ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਵਾਸੀ, ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਲੋਕ, ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਅਤੇ ਖਸ਼ਤਰੀਆਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਦਰਜੇ ਅਨੁਸਾਰ ਅੰਦਰ ਆਏ, ਅਤੇ ਰਾਜੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਆਸਨਾਂ 'ਤੇ ਬੈਠ ਗਏ। ਕੰਸਾ, ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਖੇਤਰ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਰਾਜ ਮੰਚ 'ਤੇ ਬੈਠਾ, ਪਰ ਉਸਦਾ ਦਿਲ ਘਬਰਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਜਦ ਨਗਾਰੇ ਤੇ ਤੁਰਹੀਆਂ ਵੱਜੀਆਂ, ਤਦ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੇ ਪਹلوان ਸੋਹਣੇ ਸਜ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਅਖਾੜੇ ਵਿਚ ਆਏ। ਚਾਣੂਰ, ਮੁਸ਼ਟਿਕ, ਕੁਟ, ਸ਼ਾਲਾ ਅਤੇ ਤੋਸ਼ਲਾ ਵੀ ਮੰਚ ਉੱਤੇ ਆ ਗਏ, ਮਿੱਠੀ ਧੁਨ ਸੁਣ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ। ਗੋਪ, ਜੋ ਨੰਦ ਜੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿਚ ਕੰਸਾ ਵਲੋਂ ਬੁਲਾਏ ਗਏ, ਆਪਣੇ ਤੋਹਫੇ ਲੈ ਕੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਇੱਕ ਮੰਚ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, 'ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੇ ਅਖਾੜੇ ਦਾ ਵਰਣਨ' ਨਾਮਕ, ਦਸਵੇਂ ਸਕੰਧ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅੱਧ ਵਿਚੋਂ ਬਿਆਲ੍ਹਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ, ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਅਤੇ ਰਾਮ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਵਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਜਦ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੇ ਨਗਾਰੇ ਦੀ ਗੂੰਜ ਸੁਣੀ, ਤਾਂ ਅਖਾੜਾ ਵੇਖਣ ਆ ਗਏ।