ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਹ ਕਥਾ, ਭਗਵਤ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਦਸਵੇਂ ਸਕੰਧ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਦੀ ਇਕਤਾਲੀ (41) ਅਤੇ ਬਿਆਲੀ (42) ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਤੇ ਆਰੰਭ ਤੋਂ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਥੁਰਾ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਦੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼, ਕੂਬਜਾ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ, ਅਤੇ ਕਾਂਸ ਦੇ ਦੁਆਰਾ Wrestling Arena ਦੀ ਰਚਨਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੁਣ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਨੇ ਕੂਬਜਾ ਤੇ ਕਿਰਪਾ ਦਿਖਾਈ, ਧਨੁਸ਼ ਤੋੜਿਆ, ਅਤੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੇ ਅਖਾੜੇ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕੀਤੀ। ਮਾਧਵ, ਰਾਜ ਮਾਰਗ 'ਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਔਰਤ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਅੰਗਰਾਗ ਦੀ ਪਾਤੀ ਲੈ ਕੇ ਚੱਲ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਹ ਕੂਬਜਾ ਸੀ, ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਕੁੜੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਬਹੁਤ ਸੋਹਣਾ ਸੀ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ, ਹੰਸਦੇ ਹੋਏ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ। "ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਹੋ, ਸੁੰਦਰਿ? ਇਹ ਖੁਸ਼ਬੂਦਾਰ ਅੰਗਰਾਗ ਕੀ ਹੈ? ਤੁਸੀਂ ਕਿਸ ਦੀ ਦਾਸੀ ਹੋ? ਸਾਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ ਦੱਸੋ। ਇਹ ਵਧੀਆ ਅੰਗਰਾਗ ਸਾਡੇ ਅੰਗਾਂ 'ਤੇ ਲਗਾਓ; ਤੇਰੇ ਇਸ ਕਰਮ ਨਾਲ ਤੇਰੀ ਭਾਗਾਂ ਉਚੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ।" ਕੂਬਜਾ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, "ਮੈਂ ਕਾਂਸ ਦੁਆਰਾ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕੀਤੀ ਇੱਕ ਦਾਸੀ ਹਾਂ, ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਤ੍ਰਿਵਕਰਾ ਹੈ। ਮੇਰੀ ਡਿਊਟੀ ਅੰਗਰਾਗ ਬਣਾਉਣੀ ਹੈ, ਜੋ ਬੋਜਾ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰੀ ਹੈ। ਤੁਹਾਡੇ ਦੋਵਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਇਹ ਯੋਗ ਨਹੀਂ।" ਉਹ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਬਲਰਾਮ ਦੀ ਸੋਭਾ, ਮੋਹ, ਮਿੱਠੀ ਮੁਸਕਾਨ, ਬੋਲੀਆਂ ਤੇ ਨਜ਼ਰਾਂ ਤੋਂ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਗਾੜ੍ਹਾ ਅੰਗਰਾਗ ਲਗਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਅੰਗਰਾਗ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਰੰਗ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਚਮਕ ਵਾਲੀ ਸੀ, ਦੋਵਾਂ ਹੋਰ ਵੀ ਰੂਪਵਾਨ ਲੱਗਣ ਲੱਗੇ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਕੂਬਜਾ ਦੀ ਪਿੱਠ ਠੀਕ ਕਰਨ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚੈ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਫਲ ਵਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੈਰ ਉਸਦੇ ਪੈਰਾਂ 'ਤੇ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਂਗਲੀਆਂ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਠੋੜੀ ਉੱਤੇ ਚੁੱਕਦੇ ਹਨ। ਅਚੂਤ, ਉਸਦਾ ਸਰੀਰ ਠੀਕ ਕਰ ਕੇ, ਉਸਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਕੂਬਜਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਸਿੱਧਾ ਤੇ ਸੋਹਣਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਚੌੜੀਆਂ ਕਮਰਾਂ ਤੇ ਭਰੇ ਹੋਏ ਸਤਨ, ਮੁਕੁੰਦ ਦੇ ਸਪর্শ ਨਾਲ, ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ ਔਰਤ ਬਣ ਗਈ। ਸੋਭਾ, ਗੁਣ ਤੇ ਦਾਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਉਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਦੀ ਚੁਨੀ ਉੱਤੇ ਹੱਥ ਪਾ ਕੇ, ਮਿੱਠੀ ਮੁਸਕਾਨ ਤੇ ਉਤਪੰਨ ਵਾਸਨਾ ਨਾਲ, ਕੇਸ਼ਵ ਨੂੰ ਆਖਦੀ ਹੈ, "ਆਓ, ਵੀਰ, ਮੇਰੇ ਘਰ ਚਲੋ; ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਛੱਡ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ। ਮੇਰਾ ਮਨ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਉਲਝ ਗਿਆ ਹੈ—ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰੋ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕੂਬਜਾ ਦੀ ਬੇਨਤੀ 'ਤੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ, ਬਲਰਾਮ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਤੇ ਸੰਗਤ ਦੇ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ, ਹੰਸਦੇ ਹੋਏ, ਉੱਤਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, "ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਘਰ ਆਵਾਂਗਾ, ਸੁੰਦਰ ਭ੍ਰੂ ਵਾਲੀ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸਾਡਾ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਤੂੰ ਸਾਡੇ ਜੰਗਲ-ਜੰਗਲ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹੋਵੇਗੀ।" ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ ਛੱਡ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਵਪਾਰੀ ਮਾਰਗ 'ਤੇ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਬਲਰਾਮ ਦੇ ਨਾਲ, ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਿੰਨ-ਭਿੰਨ ਉਪਹਾਰ, ਪਾਨ, ਫੁੱਲ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ, ਤੇ ਅੰਗਰਾਗ ਦੇ ਕੇ, ਸਨਮਾਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਤੇ ਯਾਦ ਕਰ ਕੇ, ਮਥੁਰਾ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਆਪਣੀ ਸੂਝ-ਬੂਝ ਗੁਆ ਬੈਠੀਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰ, ਵਾਲ, ਤੇ ਚੂੜੀਆਂ ਲੁੰਘ ਗਈਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਚਿੱਤਰਾਂ 'ਚ ਬਣੇ ਹੋਏ ਪਾਤਰ। ਫਿਰ, ਅਚੂਤ ਨੇ ਨਗਰਵਾਸੀਆਂ ਤੋਂ ਧਨੁਸ਼ ਦੇ ਸਥਾਨ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ, ਅਤੇ ਓਥੇ ਜਾ ਕੇ, ਇੰਦਰ ਦੇ ਧਨੁਸ਼ ਵਾਂਗ, ਅਸਾਧਾਰਣ ਧਨੁਸ਼ ਦੇਖਿਆ। ਉਹ ਧਨੁਸ਼, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ, ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਤੇ ਮਹਾਨ ਚਮਕ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਰੱਖਵਾਲਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਰੋਕੇ ਹੋਏ, ਜਬਰਦਸਤ ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ, ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਨਾਲ, ਖੇਡਦੇ ਹੋਏ, ਧਨੁਸ਼ ਨੂੰ ਚੁੱਕਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਸਭ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਪਲ ਵਿੱਚ ਤੰਦ ਬੰਨ੍ਹ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਧਨੁਸ਼ ਨੂੰ ਖਿੱਚ ਕੇ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ, ਉਸਨੂੰ ਵਿਚੋਂ-ਵਿੱਚ ਤੋੜ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਹਾਥੀ ਕਾਂਦ ਨੂੰ ਤੋੜਦਾ ਹੈ। ਧਨੁਸ਼ ਦੇ ਟੁੱਟਣ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਆਕਾਸ਼, ਧਰਤੀ, ਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ 'ਚ ਗੂੰਜ ਗਈ; ਕਾਂਸ, ਸੁਣ ਕੇ, ਡਰ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਗੁੱਸੇ ਭਰੇ ਰੱਖਵਾਲੇ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀ, ਹਮਲਾਵਰ ਹੋ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਨੂੰ ਫੜਨ ਤੇ ਮਾਰਨ ਲਈ ਦੌੜ ਪਏ, ਚੀਕਦੇ, "ਫੜੋ! ਮਾਰੋ!" ਬਲਰਾਮ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੈਰਤਾ ਦੇਖ ਕੇ, ਗੁੱਸੇ 'ਚ ਆਏ; ਧਨੁਸ਼ ਦੇ ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ ਟੁਕੜੇ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਕਾਂਸ ਦੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਦੋਵਾਂ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਹਾਲ ਤੋਂ ਨਿਕਲੇ, ਨਗਰ ਦੀ ਸੋਭਾ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ, ਘੁੰਮਣ ਲੱਗੇ। ਨਗਰਵਾਸੀਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਸਾਧਾਰਣ ਸ਼ੂਰਤਾ, ਚਮਕ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ, ਤੇ ਰੂਪ ਦੇਖ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ 'ਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ ਮੰਨਣ ਲੱਗੇ। ਜਦੋਂ ਦੋਵਾਂ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨਾਲ ਘੁੰਮ ਰਹੇ ਸਨ, ਸੂਰਜ ਡੁੱਲ ਗਿਆ; ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਤੇ ਬਲਰਾਮ, ਗਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਨਗਰ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਰਥ ਵੱਲ ਵਾਪਸ ਆ ਗਏ। ਗੋਪੀਆਂ, ਮੁਕੁੰਦ ਤੋਂ ਵਿਛੋੜੇ ਨਾਲ ਦੁਖੀ, ਮਥੁਰਾ 'ਚ ਹਿਰਦੇ ਤੋਂ ਅਸੀਸਾਂ ਦੇ ਰਹੀਆਂ ਸਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ ਦੀ ਸੋਭਾ ਵੇਖੀ, ਤੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਨੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਕੇਵਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਨੂੰ ਹੀ ਚਾਹਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੈਰ ਧੋ ਕੇ, ਦੁਧ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਖੁਰਾਕ ਖਾ ਕੇ, ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਰਾਤ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਗੁਜ਼ਾਰੀ, ਕਾਂਸ ਦੀ ਨੀਅਤ ਜਾਣ ਕੇ। ਕਾਂਸ, ਧਨੁਸ਼ ਟੁੱਟਣ, ਆਪਣੇ ਰੱਖਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਮਰਨ, ਤੇ ਗੋਵਿੰਦ ਤੇ ਰਾਮ ਦੀ ਅਸਾਧਾਰਣ ਲੀਲਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਬਹੁਤ ਘਬਰਾਇਆ। ਉਹ ਨੀਂਦ ਨਾ ਆਉਣ, ਡਰ ਵਿਚ, ਮਨ ਦੁਸ਼ਟ ਸੰਕੇਤਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਅਸਲ ਤੇ ਕਲਪਿਤ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦਾ, ਜੋ ਮੌਤ ਦੇ ਆਉਣ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਰਛਾਵੇਂ 'ਚ ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਗੁੰਮ ਵੇਖਦਾ, ਜਾਂ ਦੁਕਣਾ, ਤਾਰੇ 'ਚ ਧੋਖਾ, ਰੁੱਖਾਂ 'ਚ ਸੋਨਾ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਗੁੰਮ ਹੋ ਜਾਣਾ ਵੇਖਦਾ। ਸੁਪਨੇ 'ਚ, ਉਹ ਮਰੇ ਹੋਏ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਉਂਦਾ, ਗਧੇ 'ਤੇ ਸਵਾਰ ਹੁੰਦਾ, ਦੁਖੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ, ਨਲਦਾ ਦੀ ਮਾਲਾ ਪਹਿਨਦਾ, ਤੇ ਤੇਲ ਨਾਲ ਲਪੇਟਿਆ, ਨੰਗਾ ਫਿਰਦਾ। ਇਹ ਚਿੰਨ੍ਹ, ਸੁਪਨੇ ਤੇ ਜਾਗਣ 'ਚ, ਮੌਤ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੂੰ ਨੀਂਦ ਨਾ ਆਉਣ ਦਿੰਦੇ, ਮਨ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ। ਜਦ ਰਾਤ ਲੰਘ ਗਈ, ਤੇ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਿਆ, ਕਾਂਸ ਨੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੇ ਮੇਲੇ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਅਖਾੜਾ ਸਜਾਇਆ, ਡੋਲ ਤੇ ਨਗਾਰੇ ਵੱਜੇ, ਤੇ ਪਲਾਟਫਾਰਮ ਫੁੱਲ, ਝੰਡੀਆਂ, ਕਪੜਿਆਂ, ਤੇ ਗੇਟਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਏ। ਨਗਰਵਾਸੀ, ਪਿੰਡਵਾਸੀ, ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਦੇ ਆਗੂ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਦਰਜੇ ਅਨੁਸਾਰ ਅੰਦਰ ਆਏ, ਤੇ ਰਾਜੇ ਆਪਣੀਆਂ ਜਗ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਬੈਠੇ। ਕਾਂਸ, ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਰਾਜ ਸੀਟ 'ਤੇ, ਖੇਤਰ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਉਲਝਣ ਨਾਲ ਬੈਠਾ। ਜਦ ਨਗਾਰੇ ਤੇ ਨਗਾਰੇ ਵੱਜੇ, ਪਹਿਨੇ-ਸਜੇ ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼, ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨਾਲ, ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਆਏ। ਚਾਣੂਰ, ਮੁਸ਼ਟਿਕਾ, ਕੂਟਾ, ਸ਼ਾਲਾ, ਤੇ ਤੋਸ਼ਾਲਾ, ਮਿੱਠੀ ਧੁਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਅਖਾੜੇ ਵੱਲ ਆਏ। ਨੰਦ ਦੀ ਅਗਵਾਈ 'ਚ ਗਵਾਲੇ, ਬੋਜਾ ਰਾਜਾ ਦੁਆਰਾ ਬੁਲਾਏ, ਆਪਣੇ ਉਪਹਾਰ ਦੇ ਕੇ, ਇੱਕ ਹੀ ਪਲਾਟਫਾਰਮ 'ਤੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦਸਵੇਂ ਸਕੰਧ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਦੀ ਬਿਆਲੀ (42) ਅਧਿਆਇ, "ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੇ ਅਖਾੜੇ ਦਾ ਵਰਣਨ" ਸਮਾਪਤ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੰਨਿਆਸੀ ਭਗਵਤ ਪੁਰਾਣ ਦੀ ਮਹਾਨ ਗਾਥਾ ਦਰਸ਼ਾਈ ਗਈ।