ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਮਪਤੀ ਨੇ ਵੰਸ਼ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਆਸ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਚੱਲਣ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਲੋੜਵੰਦਾਂ ਨੂੰ ਗਾਂ, ਜ਼ਮੀਨ, ਸੋਨਾ ਤੇ ਕਪੜੇ ਦਾਨ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਆਪਣੀ ਆਮਦਨ ਦਾ ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ ਉਹ ਸਦਾ ਧਰਮ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਖਰਚ ਕਰਦੇ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ, ਨਾ ਧੀ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਦੋਹਾਂ ਪਤੀ–ਪਤਨੀ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਬਹੁਤ ਵਧ ਗਈ। ਇੱਕ ਵਾਰ, ਇਹ ਦੁਖੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਬੇਹੱਦ ਉਲਝਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਘਰ ਛੱਡ ਕੇ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ। ਦੁਪਹਿਰ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਪਿਆਸ ਨਾਲ ਤੜਫਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਇੱਕ ਝੀਲ ਕੋਲ ਗਿਆ। ਓਥੇ ਪਾਣੀ ਪੀਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਤੇ ਥੱਕਾ ਹੋਇਆ ਬੈਠ ਗਿਆ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਉਥੇ ਇੱਕ ਤਿਆਗੀ ਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਤਿਆਗੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਉਸਦੇ ਕੋਲ ਗਿਆ, ਉਸਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਤੇ ਉਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸਦੇ ਹਿਰਦੇ ਦੀ ਘੁੱਟ ਉਸਦੇ ਸਾਹਾਂ ਵਿੱਚ ਝਲਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਤਿਆਗੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤੂੰ ਰੋ ਰਿਹਾ ਹੈਂ? ਇਹ ਕਿਹੜੀ ਵੱਡੀ ਚਿੰਤਾ ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਹੈ? ਜਲਦੀ ਦੱਸ, ਤੇਰੇ ਦੁੱਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਕੀ ਹੈ?" ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮੁਨਿਵਰ, ਪਿਛਲੇ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਸੰਚਿਤ ਦੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਕੀ ਦੱਸਾਂ? ਮੇਰੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਠੰਢਾ ਜਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਉਹ ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਪੀ ਰਹੇ ਹਨ। ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਵੀ ਮੇਰੀਆਂ ਪਿੰਡਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਸਵੀਕਾਰਦੇ। ਪੁੱਤਰ ਰਹਿਤ ਦੁੱਖ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਖਾਲੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਛੱਡਣ ਦਾ ਮਨ ਬਣਾ ਲਿਆ ਹੈ।" "ਬਿਨਾਂ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਜੀਵਨ ਤੇ ਘਰ ਤੇ ਧਨ ਤੇ ਵੰਸ਼—ਇਹ ਸਭ ਨਿਰਾਰਥਕ ਹਨ। ਜਿਸ ਗਾਂ ਦੀ ਮੈਂ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਉਹ ਵੀ ਬਾਂਝੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਰੁੱਖ ਮੈਂ ਲਾਇਆ ਸੀ, ਉਹ ਵੀ ਫਲ ਨਹੀਂ ਲਿਆਉਂਦਾ। ਮੇਰੇ ਘਰ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਫਲ ਛੇਤੀ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਐਸੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ, ਜਦ ਮੈਂ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਅਭਾਗਾ ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਰਹਿਤ ਹਾਂ?" ਇਹ ਸਭ ਆਖ ਕੇ, ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤਿਆਗੀ ਦੇ ਕੋਲ ਬੈਠਾ ਹੋਇਆ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਤਿਆਗੀ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਦਇਆ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ। ਆਪਣੇ ਯੋਗ ਬਲ ਨਾਲ ਤੇ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ, ਤਿਆਗੀ ਨੇ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣ ਲਿਆ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਬਤਾਇਆ, "ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਰੂਪ ਅਗਿਆਨ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇ। ਕਰਮ ਦਾ ਮਾਰਗ ਬੜਾ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੈ। ਵਿਵੇਕ ਪਾ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰਕ ਇਛਾ ਛੱਡ ਦੇ।" "ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਅੱਜ ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਕismet ਵੇਖੀ ਹੈ—ਤੈਨੂੰ ਸੱਤ ਜਨਮ ਤੱਕ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਪਹਿਲਾਂ ਸਗਰ ਨੇ ਵੀ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਆਸ ਵਿੱਚ ਦੁੱਖ ਸਹੇ। ਹੁਣ ਤੂੰ ਵੀ ਘਰ ਦੀ ਆਸ ਛੱਡ ਦੇ—ਤਿਆਗ ਵਿੱਚ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਹੈ।" ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮੈਨੂੰ ਵਿਵੇਕ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ? ਜੇਕਰ ਤੂੰ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਵੀ ਕਰਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਦੇ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੀ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਛੱਡ ਦੇਵਾਂਗਾ।" "ਪੁੱਤਰ ਆਦਿਕ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਤਿਆਗ ਸੁੱਕਾ ਹੈ। ਘਰਵਾਰਾ, ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਪੌਤਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਇਥੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਮਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।" ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਜ਼ਿੱਦ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਤਪਸੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਚਿਤ੍ਰਕੇਤੁ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਭਾਗਾਂ ਦੀ ਲਕੀਰ ਮਿਟਾ ਕੇ ਕਠਿਨਾਈ ਝਲੀ ਸੀ। ਪਰ, ਜੇਕਰ ਕਿਸਮਤ ਵਿਰੁੱਧ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉੱਦਮ ਵੀ ਫਲ ਨਹੀਂ ਲਿਆਉਂਦਾ। ਤੂੰ ਜ਼ਿੱਦੀ ਹੈਂ, ਫਿਰ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਵਾਸਤੇ ਹੋਰ ਕੀ ਆਖਾਂ?" ਫਿਰ, ਉਸ ਨੇ ਇਕ ਫਲ ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਦੇਣ ਲਈ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਫਲ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਖਾ ਲੈ, ਫਿਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਹੋਵੇਗਾ।" "ਇੱਕ ਸਾਲ ਤੱਕ, ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਸਚਾਈ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਦਇਆ, ਦਾਨ ਤੇ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਖਾਣਾ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਵਰਤ ਪੂਰੇ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਪੁੱਤਰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਵੇਗਾ।" ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਯੋਗੀ ਚਲਾ ਗਿਆ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਘਰ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਫਲ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਆਪ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਕੰਮ ਲਈ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਠੱਗੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਸਖੀਆਂ ਕੋਲ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਈ, "ਮੈਂ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹਾਂ, ਇਹ ਫਲ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਖਾਵਾਂਗੀ।" "ਜੇ ਮੈਂ ਇਹ ਫਲ ਖਾ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਗਰਭ ਰਹਿ ਜਾਵੇਗਾ; ਗਰਭ ਨਾਲ ਪੇਟ ਵਧ ਜਾਵੇਗਾ; ਘੱਟ ਖਾਣ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਤਾਕਤ ਵੀ ਘਟ ਜਾਵੇਗੀ—ਫਿਰ ਮੈਂ ਘਰ ਦੇ ਕੰਮ ਕਿਵੇਂ ਕਰਾਂਗੀ?" "ਜੇ ਕਿਸਮਤ ਨਾਲ ਕੋਈ ਲਗਾਨੀ ਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਗਰਭਵਤੀ ਔਰਤ ਕਿਵੇਂ ਬਚੇਗੀ? ਜੇ ਬੱਚਾ ਤੋਤੇ ਵਾਂਗ ਰਿਹਿ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੇਟ ਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਕੱਢਾਂਗੀ?" "ਜੇ ਬੱਚਾ ਆੜਾ ਆਇਆ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਮਰ ਜਾਵਾਂਗੀ; ਜਣਮ ਦੇ ਵੇਲੇ ਬਹੁਤ ਪੀੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ—ਮੈਂ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਨਾਜੁਕ ਹਾਂ, ਇਹ ਦੁੱਖ ਕਿਵੇਂ ਸਹਿਣ ਕਰਾਂਗੀ?" "ਜੇ ਮੈਂ ਹੌਲੀ ਰਹੀ, ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਸੌਤ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਹਥਿਆ ਲਵੇਗੀ; ਇਹ ਸੱਚਾਈ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਆਦਿਕ ਦੇ ਵਰਤ ਪੂਰੇ ਕਰਨਾ ਵੀ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।" "ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਪਾਲਣ–ਪੋਸਣ ਵਿੱਚ ਤੇ ਜਣਮ ਵੇਲੇ ਔਰਤ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਦੁੱਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਾਂ ਤਾਂ ਬਾਂਝੀ ਜਾਂ ਵਿਧਵਾ ਔਰਤ ਹੀ ਸੁਖੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਲਤ ਸੋਚ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਫਲ ਨਹੀਂ ਖਾਇਆ। ਜਦ ਪਤੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਝੂਠ ਆਖ ਦਿੱਤਾ, "ਮੈਂ ਖਾ ਲਿਆ, ਮੈਂ ਖਾ ਲਿਆ।" ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਉਸਦੀ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਆਪਣੇ ਆਪ ਉਸਦੇ ਘਰ ਆ ਗਈ। ਉਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਉਸ ਨੇ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ, "ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹਾਂ।" "ਇਸ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਮੈਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਈ ਹਾਂ—ਹੁਣ ਕੀ ਕਰਾਂ, ਭੈਣ?" ਭੈਣ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਗਰਭਵਤੀ ਹਾਂ; ਜਦ ਬੱਚਾ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਮੈਂ ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਦੇ ਦੇਵਾਂਗੀ।" "ਤੂੰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿ, ਝੂਠ ਮੂਠ ਗਰਭਵਤੀ ਬਣ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾ; ਮੇਰੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਕੁਝ ਦਨਦਾਰੀ ਦੇ ਦੇ, ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਮੁੰਡਾ ਦੇ ਦੇਵੇਗਾ।" "ਲੋਕ ਕਹਿਣਗੇ ਕਿ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਬੱਚਾ ਮਰ ਗਿਆ; ਮੈਂ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਰੋਜ਼ ਤੇਰੇ ਘਰ ਆ ਕੇ ਪਾਲਾਂਗੀ।" "ਹੁਣ, ਜਾਂਚ ਲਈ, ਇਹ ਫਲ ਗਾਂ ਨੂੰ ਖਵਾ ਦੇ; ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸੁਭਾਵ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਹੋਇਆ।" ਫਿਰ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਸ ਔਰਤ ਨੇ ਮੁੰਡਾ ਜਣਿਆ। ਪਿਤਾ ਨੇ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਲਿਆ ਕੇ ਚੁਪਚਾਪ ਧੁੰਧੁਲੀ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਧੁੰਧੁਲੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਇੱਕ ਤੰਦਰੁਸਤ ਮੁੰਡਾ ਜੰਮਿਆ ਹੈ; ਸਾਰੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਛਾ ਗਈ ਹੈ, ਆਤਮਦੇਵ ਨੇ ਪੁੱਤਰ ਪਾਇਆ ਹੈ।" ਉਸ ਨੇ ਦਾਨ–ਪੁੰਨ ਕੀਤਾ, ਜਨਮ ਦੇ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਵਾਏ; ਘਰ ਦੇ ਦਰਵਾਜੇ ਤੇ ਵਧਾਈਆਂ ਤੇ ਸੰਗੀਤ ਹੋਇਆ। ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਸਾਹਮਣੇ, ਧੁੰਧੁਲੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮੇਰੇ ਛਾਤੀ ਵਿੱਚ ਦੁੱਧ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੇ ਦੁੱਧ ਪੀ ਲਿਆ ਹੈ, ਮੈਂ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪਾਲਾਂ?" "ਪਰ, ਮੇਰੀ ਸੌਤ, ਜਿਸਨੇ ਮੁੰਡਾ ਜਣਿਆ ਸੀ, ਉਸਦਾ ਬੱਚਾ ਮਰ ਗਿਆ ਹੈ; ਉਸਨੂੰ ਘਰ ਲਿਆ ਕੇ ਰੱਖ ਲਵੋ—ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਪਾਲ ਦੇਵੇਗੀ।