ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਵਾਰ, ਕੁਮਾਰਾਂ ਨੇ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਉੱਤੇ ਉਦਾਸੀ ਛਾਈ ਹੋਈ ਸੀ। ਕੁਮਾਰਾਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਤੁਹਾਡਾ ਚਿਹਰਾ ਥੱਕਿਆ ਤੇ ਚਿੰਤਤ ਕਿਉਂ ਹੈ? ਤੁਸੀਂ ਕਿੱਥੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹੋ, ਤੇ ਕਿੱਥੋਂ ਆ ਰਹੇ ਹੋ?” ਉਹ ਅੱਗੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, “ਤੁਸੀਂ ਤਾਂ ਅਜਿਹਾ ਲਗ ਰਹੇ ਹੋ ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਆਮ ਮਨੁੱਖ ਵਾਂਗ ਦਿਲੋਂ ਖਾਲੀ ਹੋ ਜਾਵੋ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਆਪਣਾ ਧਨ ਗੁਆ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਤਾਂ ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸ਼ੋਭਦਾ ਨਹੀਂ ਜੋ ਮੋਹ-ਮਾਇਆ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਵੇ—ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਕੀ ਹੈ?” ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਫਿਰਿਆ ਹਾਂ, ਇਸਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਸਮਝਦੇ ਹੋਏ। ਮੈਂ ਪੁਸ਼ਕਰ, ਪ੍ਰਯਾਗ, ਕਾਸ਼ੀ, ਤੇ ਗੋਦਾਵਰੀ ਆਦਿ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ। ਮੈਂ ਹਰਿਕਸ਼ੇਤਰ, ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ, ਸ਼੍ਰੀਰੰਗ, ਸੇਤੁਬੰਧ ਤੇ ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਗਿਆ। ਪਰ ਕਿਤੇ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਅਸਲ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ ਜੋ ਮਨ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਦੇਵੇ। ਅੱਜਕਲ ਧਰਤੀ ਕਲਿ ਯੁੱਗ ਦੀ ਬੁਰਾਈ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੈ। ਸੱਚ, ਤਪ, ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ, ਦਇਆ, ਤੇ ਦਾਨ—ਇਹ ਸਭ ਮੁੱਕ ਗਏ ਹਨ। ਲੋਕ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣਾ ਪੇਟ ਭਰਨ ਲਈ ਹੀ ਜੀ ਰਹੇ ਹਨ ਤੇ ਝੂਠ ਬੋਲਦੇ ਹਨ। ਲੋਕ ਮੰਦ-ਬੁੱਧੀ, ਅਕਲ ਤੋਂ ਕਮਜ਼ੋਰ, ਤੇ ਬੇਨਸੀਬ ਹਨ। ਚੰਗੇ ਲੋਕ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹਨ; ਉਹ ਵੀ ਪਖੰਡ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹਨ, ਤੇ ਸੰਨਿਆਸੀ ਵੀ ਘਰ-ਗ੍ਰਹਸਤੀ ਚਲਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨੌਜਵਾਨ ਕੁੜੀਆਂ ਰਾਜ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਸਾਲੇ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਧੀਆਂ ਲਾਲਚ ਵਿਚ ਵੇਚੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਵਿਚ ਝਗੜਾ ਵਧ ਗਿਆ ਹੈ। ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ, ਪਵਿੱਤਰ ਦਰਿਆਵਾਂ ਤੇ ਵੀ ਰੁਕਾਵਟ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦੇਵ ਮੰਦਰ ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਵੱਲੋਂ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਨਾ ਕੋਈ ਯੋਗੀ ਹੈ, ਨਾ ਕੋਈ ਸਿੱਧ, ਨਾ ਕੋਈ ਗਿਆਨੀ, ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਚੰਗਾ ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ; ਕਲਿ ਦੀ ਅੱਗ ਨੇ ਸਾਰੇ ਆਤਮਕ ਅਭਿਆਸ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਡਾਕੂ ਆ ਗਏ ਹਨ, ਦੁਜਾੜੇ (ਦੋ ਵਾਰ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ) ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹਨ, ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਵੀ ਆਪਣੇ ਵਾਲ ਖੁਲ੍ਹੇ ਕਰਕੇ ਕਲਿ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਵਿਕਾਰਾਂ ਵੱਲ ਵਧ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਸਭ ਕਲਿ ਯੁੱਗ ਦੀਆਂ ਬੁਰਾਈਆਂ ਦੇਖ ਕੇ, ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਫਿਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਆਖਰਕਾਰ ਮੈਂ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਆ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਲੀਲਾਵਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਸਨ। ਉੱਥੇ ਮੈਨੂੰ ਇਕ ਅਨੋਖਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਮਿਲਿਆ—ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਕੁੜੀ ਬੈਠੀ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਥੱਕਿਆ ਤੇ ਦੁੱਖੀ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਕੋਲ ਦੋ ਬੁੱਢੇ ਬੰਦੇ ਲਟੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਕਮਜ਼ੋਰ ਤੇ ਬੇਹੋਸ਼ ਪਏ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਹ ਕੁੜੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੱਗੇ ਰੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਹ ਦੱਸ ਪਾਸਿਆਂ ਆਪਣੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਵੇਖ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਔਰਤਾਂ ਪੰਖਾ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਜੋ ਵਾਰੀ ਵਾਰੀ ਉਸਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਇਹ ਸਭ ਦੂਰੋਂ ਵੇਖ ਕੇ, ਮੈਂ ਉਤਸੁਕਤਾ ਨਾਲ ਉਥੇ ਗਿਆ। ਮੈਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਨੌਜਵਾਨ ਕੁੜੀ ਉਠੀ, ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਕੇ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲੀ: “ਹੇ ਮਹਾਤਮਾ! ਥੋੜ੍ਹਾ ਰੁਕੋ, ਮੇਰੀ ਚਿੰਤਾ ਦੂਰ ਕਰੋ; ਤੁਹਾਡਾ ਦਰਸ਼ਨ ਤਾਂ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰ ਦੇਂਦਾ ਹੈ। ਤੁਹਾਡੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਦੁੱਖ ਹਟ ਜਾਵੇਗਾ; ਵੱਡੀ ਕਿਸਮਤ ਨਾਲ ਹੀ ਤੁਹਾਡਾ ਮਿਲਾਪ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।” ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ? ਇਹ ਦੋ ਕੌਣ ਹਨ, ਤੇ ਇਹ ਕਮਲ-ਨੇਤ੍ਰ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਕੌਣ ਹਨ? ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਦੁੱਖ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸ।” ਉਹ ਕੁੜੀ ਬੋਲੀ, “ਮੈਂ ਭਕਤੀ ਹਾਂ। ਇਹ ਦੋ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਗਿਆਨ ਤੇ ਵੈਰਾਗ्य ਹਨ। ਹੁਣ ਇਹ ਵੱਡੇ ਹੋ ਕੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਇਹ, ਗੰਗਾ ਆਦਿਕ ਦੇ ਆਗੂਪਣ ਵਿੱਚ, ਮੇਰੀ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇੱਥੇ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਆਏ ਹਨ। ਪਰ ਇੱਥੇ ਤੱਕ ਕਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਵੀ ਮੇਰੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਅਸਲ ਭਲਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ। ਹੁਣ, ਹੇ ਤਪਸ਼ਚਰੀਆ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਮੇਰੀ ਕਹਾਣੀ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ; ਇਹ ਸਭ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ, ਪਰ ਸੁਣ ਕੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਮਿਲੇਗੀ। ਮੇਰਾ ਜਨਮ ਦ੍ਰਾਵਿੜ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, ਮੈਂ ਕਰਣਾਟਕ ਵਿੱਚ ਵਧੀ, ਤੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਤੇ ਗੁਜਰ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਬੁੱਢੀ ਹੋ ਗਈ। ਉਥੇ ਕਲਿ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ, ਨਾਸਤਿਕਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਨਿਰਬਲ ਰਹੀ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਵਾਪਸ ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਆਈ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਮੁੜ ਨੌਜਵਾਨ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਹੋ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਆਪਣੀ ਜਵਾਨੀ ਵਿਚ ਹੋਵਾਂ। ਪਰ ਇੱਥੇ ਮੇਰੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਥੱਕ ਕੇ ਲਟ ਪਏ ਹਨ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਇਥੋਂ ਚਲ ਕੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ ਜਾਣ ਦੀ ਸੋਚ ਰਹੀ ਹਾਂ। ਉਹ ਬੁੱਢੇ ਹੋ ਗਏ ਹਨ, ਤੇ ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਦੁੱਖ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ—ਮੈਂ ਤਾਂ ਨੌਜਵਾਨ ਹਾਂ, ਪਰ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਬੁੱਢੇ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਗਏ? ਇਹ ਉਲਟਾ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਦਕਿ ਅਸੀਂ ਤਿੰਨੇ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਇਕੱਠੇ ਰਹੇ ਹਾਂ? ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਮਾਂ ਬੁੱਢੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਨੌਜਵਾਨ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਲਈ ਦੁਖੀ ਹਾਂ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਹੈਰਾਨ ਹੈ। ਹੇ ਯੋਗ ਦੇ ਖਜਾਨੇ, ਹੇ ਗਿਆਨਵਾਨ, ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਕੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?” ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਪਾਪ-ਰਹਿਤ! ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਮੈਂ ਇਹ ਸਭ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਵੇਖ ਸਕਦਾ ਹਾਂ; ਤੂੰ ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰ, ਹਰੀ ਤੇਰੇ ਲਈ ਮੰਗਲ ਕਰੇਗਾ।” ਸੁਤ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, “ਇਹ ਗੱਲ ਸਮਝਦੇ ਹੀ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਅੱਗੇ ਬਚਨ ਉਚਾਰੇ।” ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਪੁੱਤਰ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ। ਇਹ ਜੋਗ ਅਤੇ ਕਲਿ ਦੀ ਭਿਆਨਕਤਾ ਨੇ ਚੰਗੀ ਚਾਲ-ਚਲਣ, ਜੋਗ ਮਾਰਗ ਤੇ ਤਪਸ਼ਚਰੀਆ ਨੂੰ ਗਾਇਬ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਲੋਕ ਅਘਾਸੁਰ ਵਾਂਗ ਹੋ ਗਏ ਹਨ, ਝੂਠ ਤੇ ਦੁਸ਼ਟਤਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਚੰਗੇ ਲੋਕ ਦੁਖੀ ਹਨ, ਤੇ ਪਾਪੀਆਂ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਪਰ ਜੋ ਗਿਆਨਵਾਨ ਮਨੁੱਖ ਹੌਸਲਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮਜਬੂਤ ਤੇ ਸਿਆਣਾ ਹੈ। ਇਹ ਚੁਹੜਿਆਂ (ਅਛੂਤਾਂ) ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਧਰਤੀ ਭਾਰ ਢੋਣ ਵਾਲੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ; ਸਾਲ ਦਰ ਸਾਲ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ, ਕੋਈ ਭਲਾਈ ਨਹੀਂ ਰਹੀ। ਹੁਣ ਕੋਈ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ, ਲੋਕ ਮੋਹ ਵਿਚ ਅੰਨ੍ਹੇ ਹੋ ਕੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਏ ਹੋ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਨਾਲ ਮਿਲੀ, ਮੁੜ ਨੌਜਵਾਨ ਤੇ ਤਾਜ਼ਾ ਹੋ ਗਈ; ਧੰਨ ਹੈ ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ, ਜਿੱਥੇ ਭਕਤੀ ਵੀ ਨੱਚਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣੀ ਸੀ, ਉਹ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਬੁਢਾਪਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ; ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਵਿਚ, ਉਹ ਖੁਦ ਨੂੰ ਆਰਾਮ ਵਿਚ ਸਮਝਦੇ ਹਨ। ਭਕਤੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਕਲਿ ਦੇ ਆਉਣ ਤੇ, ਰਾਜਾ ਪਰਿਕਸ਼ਿਤ ਨੇ ਇਸ ਅਸ਼ੁੱਧ ਕਲਿ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ? ਕਲਿ ਦੇ ਆਉਣ ਨਾਲ, ਸਾਰੀ ਨੇਕੀ ਦਾ ਸਾਰ ਕਿੱਥੇ ਚਲਾ ਗਿਆ? ਇਤਨਾ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਦਇਆਲੁ ਹਰਿ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਇਹ ਅਧਰਮ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ? ਮੇਰੀ ਇਹ ਸ਼ੰਕਾ ਦੂਰ ਕਰੋ; ਤੁਹਾਡੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਮੈਂ ਸੁਖੀ ਹੋ ਜਾਵਾਂਗੀ।” ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਜਦ ਤੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਹੈ, ਪੁੱਤਰ, ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਸੁਣ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਹੇ ਸੁਭਾਗਵਤੀ, ਤੇਰਾ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।