ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਸੁਦਾਮਾ ਨੇ, ਮਨ ਵਿਚ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਸਮੇਟ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਦੇ ਅੱਗੇ ਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, "ਹੁਣ ਆਪ ਮੇਰੇ ਸੇਵਕ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿਓ—ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਕੀ ਸੇਵਾ ਕਰਾਂ? ਤੁਹਾਡੇ ਵੱਲੋਂ ਹੁਕਮ ਮਿਲਣਾ ਕਿਸੇ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਹੈ।" ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, ਸੁਦਾਮਾ ਨੇ ਸੁਗੰਧਿਤ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਭੇਟ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਮਾਲਾਵਾਂ ਪਾ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ, ਬਲਰਾਮ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੇ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਨਮਨ ਕਰਦੇ ਸੁਦਾਮਾ ਨੂੰ ਵਰ ਦਿਤਾ। ਸੁਦਾਮਾ ਨੇ ਅਟੁੱਟ ਭਗਤੀ, ਭਗਤਾਂ ਨਾਲ ਮਿਤਰਤਾ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਉੱਤੇ ਉੱਚੀ ਦਇਆ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਵਰ ਦਿੱਤਾ, ਨਾਲ ਹੀ ਵੰਸ਼ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ ਧਨ, ਤਾਕਤ, ਲੰਮੀ ਉਮਰ, ਯਸ਼ ਅਤੇ ਚਮਕ ਵੀ ਬਖ਼ਸ਼ੀ। ਫਿਰ ਪ੍ਰਭੂ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਬਲਰਾਮ ਸਮੇਤ ਉਥੋਂ ਚਲੇ ਗਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, 'ਨਗਰ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼' ਨਾਮਕ ਇਕਤਾਲੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ, ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤਮ ਦੇ ਦਸਵੇਂ ਸਕੰਧ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ, ਇਥੇ ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਗਲੇ ਦਿਨ, ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੁਣ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਨੇ ਕੁਬਜਾ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕੀਤੀ, ਧਨੁਸ਼ ਤੋੜਿਆ ਅਤੇ ਮੁੱਲ-ਅਖਾੜਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ। ਮਾਧਵ ਰਾਜਮਾਰਗ ਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਸੁੰਦਰ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀ ਕੁੜੀ, ਕੁਬਜਾ, ਨੂੰ ਅਤਰ ਲਿਜਾਂਦੇ ਵੇਖਿਆ। ਉਹ ਹੱਸ ਰਹੀ ਸੀ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ ਸੁੰਦਰਿ? ਇਹ ਸੁਗੰਧੀ ਅਤਰ ਕਿਸ ਲਈ ਹੈ? ਤੂੰ ਕਿਸ ਦੀ ਦਾਸੀ ਹੈਂ? ਸਾਨੂੰ ਵੀ ਇਹ ਉੱਤਮ ਅਤਰ ਲਗਾ ਦੇ, ਤੇਰਾ ਭਾਗ ਜਲਦੀ ਚਮਕ ਉੱਠੇਗਾ।" ਉਸ ਨੇ ਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਹੇ ਸੁੰਦਰ! ਮੈਂ ਕੰਸਾ ਵਲੋਂ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕੀਤੀ ਦਾਸੀ ਹਾਂ, ਮੇਰਾ ਨਾਂ ਤ੍ਰਿਵਕਰਾ (ਕੁਬਜਾ) ਹੈ। ਮੈਂ ਅਤਰ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹਾਂ, ਜੋ ਭੋਜ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰਾ ਹੈ। ਤੁਹਾਡੇ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕੌਣ ਇਸ ਯੋਗ ਹੈ?" ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਤੇ ਬਲਰਾਮ ਦੀ ਸੋਹਣੀ ਸੂਰਤ, ਮਿੱਠੀ ਹਾਸੀ, ਬੋਲਚਾਲ ਅਤੇ ਨਿਗਾਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਮੋਹ ਲਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਅਤਰ ਲਾ ਦਿੱਤਾ। ਅਤਰ ਨਾਲ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰੰਗਤਾਂ ਨਾਲ ਵੱਖਰਾ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਦੋਵੇਂ ਹੋਰ ਵੀ ਮਨੋਹਰ ਦਿਸਣ ਲੱਗੇ। ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਹੁਣ ਕੁਬਜਾ ਦੀ ਕੁਬੜ ਸਿੱਧੀ ਕਰ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਫਲ ਵਿਖਾਵਾਂ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਚਰਨ ਉਸ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਉੱਤੇ ਰੱਖੇ, ਤੇ ਹੱਥ ਦੀ ਉਂਗਲੀ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਠੋੜੀ ਉੱਤੇ ਹੌਲੀ ਨਾਲ ਉਚਕਾਇਆ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਕੁਬਜਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਹੁਣ ਸੋਹਣਾ, ਚੌੜੇ ਕੂਹਣ ਅਤੇ ਭਰਪੂਰ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਮੁਕੁੰਦ ਦੇ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਅਸਾਧਾਰਣ ਸੁੰਦਰਤਾ ਪਾ ਗਈ। ਹੁਣ ਉਹ ਸੋਹਣੀ, ਗੁਣਵਾਨ ਤੇ ਦਾਨੀ ਹੋ ਗਈ। ਉਸ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਦੀ ਚੁੰਨੀ ਫੜੀ, ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ, ਮਨ ਵਿਚ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਵੀਰ, ਚਲੋ ਮੇਰੇ ਘਰ; ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਜਾਣ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦੀ। ਮੇਰਾ ਮਨ ਤੁਹਾਡੀ ਪ੍ਰੇਮ ਵਿਚ ਬੇਕਾਬੂ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ—ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰੋ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਬਲਰਾਮ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਥੀਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਹੱਸ ਕੇ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਭੌਹ ਵਾਲੀ! ਜਦੋਂ ਸਾਡਾ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਅਸੀਂ ਤੇਰੇ ਘਰ ਆਵਾਂਗੇ। ਤੂੰ ਸਾਡੇ ਵਰਗੇ ਯਾਤਰੀਆਂ ਲਈ ਆਸਰਾ ਬਣੇਗੀ।" ਇਹ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ ਆਖ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਬਲਰਾਮ ਨਾਲ ਵਪਾਰੀ ਮਾਰਗ ਵੱਲ ਵਧੇ। ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤੋਹਫੇ, ਪਾਨ, ਮਾਲਾਵਾਂ ਤੇ ਸੁਗੰਧੀਆਂ ਨਾਲ ਆਦਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੋਹਣੀ ਮੂਰਤ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਆਪਣਾ ਹੋਸ਼ ਗਵਾ ਬੈਠੀਆਂ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਪੜੇ, ਵਾਲ, ਚੂੜੀਆਂ ਸੁੱਟ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਚਿੱਤਰਾਂ ਵਿਚ ਬਣੇ ਹੋਣ। ਫਿਰ, ਅਚੁਤ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਧਨੁਸ਼ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ ਅਤੇ ਉਥੇ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਇੱਕ ਅਦਭੁਤ ਧਨੁਸ਼ ਇੰਦਰ ਦੇ ਧਨੁਸ਼ ਵਰਗਾ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਧਨੁਸ਼ ਕਈ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਚਮਕ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਰੱਖਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਰੋਕਿਆ, ਪਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਨੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਉਹ ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕ ਲਿਆ। ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਖੇਡ-ਖੇਡ ਵਿਚ, ਉਹ ਧਨੁਸ਼ ਤੁਰੰਤ ਤਾਣ ਲਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪਲ ਵਿਚ, ਸਭ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਉਹ ਧਨੁਸ਼ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਹਾਥੀ ਗੰਨੇ ਦੀ ਛੱਡ ਤੋੜ ਦੇਵੇ। ਧਨੁਸ਼ ਟੁੱਟਣ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਅਸਮਾਨ, ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਚਹੁੰਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਗੂੰਜ ਗਈ। ਕੰਸਾ ਨੇ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਡਰ ਨਾਲ ਕੰਬਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਫਿਰ ਰੱਖਵਾਲੇ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਨੂੰ ਫੜਨ ਅਤੇ ਮਾਰਨ ਲਈ ਤੂਫਾਨ ਵਾਂਗ ਵਧੇ। "ਫੜੋ! ਮਾਰੋ!" ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਆਉਣ ਲੱਗੀਆਂ। ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ, ਬਲਰਾਮ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਆ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਧਨੁਸ਼ ਦੇ ਟੁੱਟੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨੂੰ ਹਥਿਆਰ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਵੈਰੀ ਮਾਰ ਮੁਕਾਏ। ਕੰਸਾ ਦੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਹਾਲ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆ ਗਏ ਅਤੇ ਨਗਰ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਫਿਰੇ। ਨਗਰ ਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਦਭੁਤ ਵਿਰਤਾ, ਚਮਕ, ਆਤਮ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਸੋਹਣੀ ਮੂਰਤ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਚਾ ਮੰਨਿਆ। ਜਦ ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨਾਲ ਫਿਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਸੂਰਜ ਡੁੱਬ ਗਿਆ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਤੇ ਬਲਰਾਮ, ਗਵਾਲਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਰਥ ਵੱਲ ਵਾਪਸ ਆ ਗਏ। ਉਧਰ, ਗੋਪੀਆਂ ਮੁਕੁੰਦ ਦੀ ਵਿਛੋੜੀ ਵਿਚ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਮਥੁਰਾ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਲਈ ਅਰਦਾਸਾਂ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਈਆਂ। ਜਦ ਉਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਸੋਹਣੇ ਨੂੰ ਤੱਕਦੀਆਂ, ਤਾਂ ਲਕਸ਼ਮੀ ਨੇ ਹੋਰ ਸਭ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਸਿਰਫ਼ ਉਸੀ ਨੂੰ ਚੁਣ ਲਿਆ। ਫਿਰ, ਦੋਵੇਂ ਭਰਾਵਾਂ ਦੇ ਚਰਨ ਧੋ ਕੇ, ਦੁੱਧ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ ਭੋਜਨ ਖਾ ਕੇ, ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਰਾਤ ਗੁਜ਼ਾਰਦੇ ਹਨ, ਜਾਣਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਕੰਸਾ ਦੀਆਂ ਨੀਅਤਾਂ ਕੀ ਹਨ। ਕੰਸਾ ਨੇ ਜਦ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਧਨੁਸ਼ ਟੁੱਟ ਗਿਆ, ਉਸ ਦੇ ਰੱਖਵਾਲੇ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਅਤੇ ਗੋਵਿੰਦ ਤੇ ਰਾਮ ਨੇ ਅਜੀਬ-ਅਜੀਬ ਕੌਤਕ ਕੀਤੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਵੱਡੀ ਘਬਰਾਹਟ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ। ਉਹ ਰਾਤ ਭਰ ਸੋ ਨਹੀਂ ਸਕਿਆ, ਡਰ ਅਤੇ ਮੰਦੇ ਸੁਪਨੇ ਤੇ ਅਪਸ਼ਕੁਨ ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਏ। ਉਸ ਨੇ ਕਈ ਅਸਲ ਅਤੇ ਕਈ ਕਲਪਨਾ ਵਾਲੇ ਮੌਤ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਵੇਖੇ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਰਛਾਵੇਂ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਗਾਇਬ ਵੇਖਦਾ, ਜਾਂ ਦੋਹਰਾਂ ਵੇਖਦਾ; ਤਾਰਿਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਦੋਹਰਾਈ ਵੇਖਦਾ। ਆਪਣੀ ਛਾਂ ਵਿਚ ਖਾਲੀ ਥਾਵਾਂ ਵੇਖਦਾ, ਆਪਣੀ ਸਾਹ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਰੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਸੋਨਾ ਵੇਖਦਾ, ਆਪਣੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਗਾਇਬ ਹੋ ਜਾਂਦੇ। ਸੁਪਨੇ ਵਿਚ ਉਹ ਮੁਰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਉਂਦਾ, ਗਧੇ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰੀ ਕਰਦਾ, ਦੁਖੀ ਹੁੰਦਾ, ਨਲਦਾ ਦੀ ਮਾਲਾ ਪਹਿਨਦਾ, ਤੇਲ ਲਗਾਉਂਦਾ ਤੇ ਨੰਗਾ ਘੁੰਮਦਾ। ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਅਪਸ਼ਕੁਨ ਜਾਗਦੇ ਤੇ ਸੁੱਤੇ ਦੋਵੇਂ ਵੇਖ ਕੇ, ਮੌਤ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਕੰਬਦਾ, ਉਹ ਰਾਤ ਪੂਰੀ ਨਹੀਂ ਸੋ ਸਕਿਆ। ਜਦ ਰਾਤ ਲੰਘ ਗਈ ਤੇ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਿਆ, ਕੰਸਾ ਨੇ ਵੱਡਾ ਮੁੱਲ-ਅਖਾੜਾ ਸਜਾਇਆ। ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਅਖਾੜਾ ਸਜਾਇਆ, ਨਗਾਰੇ, ਤੁਰਹੀਆਂ ਵੱਜਣ ਲੱਗੀਆਂ, ਮੰਚਾਂ ਮਾਲਾਵਾਂ, ਝੰਡਿਆਂ, ਕਪੜਿਆਂ ਅਤੇ ਤੋਰਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜ ਗਈਆਂ। ਨਗਰ ਵਾਸੀ, ਪਿੰਡ ਵਾਸੀ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੇ ਖਸ਼ਤਰੀ ਆਗੂ ਆਪਣੀ ਉਚਿਤ ਜਗ੍ਹਾ ਤੇ ਆ ਬੈਠੇ, ਰਾਜੇ ਵੀ ਆਪਣੀ ਆਪਣੀ ਸੀਟ ਤੇ ਆ ਗਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਲੀਲਾ-ਕਥਾ ਅਗੇ ਵਧੀ।