ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੇ ਬਲਰਾਮ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਸੁਦਾਮਾ ਮਾਲੀ ਦੇ ਘਰ ਪਹੁੰਚੇ। ਸੁਦਾਮਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਠ ਕੇ ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਕੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਬੈਠਕਾਂ ਲਿਆਇਆ, ਪੈਰ ਧੋਣ ਲਈ ਪਾਣੀ, ਅਰਪਣਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਆਦਰ-ਸਨਮਾਨ ਸਮੇਤ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ-ਬਲਰਾਮ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਗੰਧਿਤ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ, ਪਾਨ ਅਤੇ ਚੰਦਨ ਆਦਿ ਭੇਟ ਕੀਤੇ। ਉਸ ਨੇ ਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਹਾਡੀ ਆਉਣ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਜਨਮ ਸਫਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਮੇਰਾ ਵੰਸ਼ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਮੇਰੇ ਪਿਤਰ ਤੇ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਤੁਸੀਂ ਤਾਂ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਮੁਲ਼ ਕਾਰਨ ਹੋ, ਲੋਕ-ਕਲਿਆਣ ਲਈ ਅੰਸ਼ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆਏ ਹੋ। ਤੁਹਾਡੀ ਨਜ਼ਰ ਕਦੇ ਭੇਦ-ਭਾਵ ਵਾਲੀ ਨਹੀਂ, ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਸਮਾਨ ਹੋ, ਭਾਵੇਂ ਕੋਈ ਤੁਹਾਡੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ ਜਾਂ ਤੁਹਾਡੀ ਪੂਜਾ ਹੋਵੇ। ਹੁਣ ਆਪਣੇ ਦਾਸ ਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦਿਓ—ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਕੀ ਕਰਾਂ? ਤੁਹਾਡੀ ਸਿੱਖਿਆ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਵਰ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚਦੇ ਹੋਏ, ਸੁਦਾਮਾ ਨੇ ਬੜੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਸੁਗੰਧਤ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਵਧੀਆ ਮਾਲਾਵਾਂ ਭੇਟ ਕੀਤੀਆਂ। ਉਹ ਮਾਲਾਵਾਂ ਪਾ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੇ ਬਲਰਾਮ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੁਦਾਮਾ ਨੂੰ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤੇ। ਸੁਦਾਮਾ ਨੇ ਅਟੁੱਟ ਭਗਤੀ, ਭਗਤਾਂ ਨਾਲ ਮਿੱਤਰਤਾ ਅਤੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਦਇਆ ਮੰਗੀ। ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਵਰ, ਵੰਸ਼ ਵਾਧਾ, ਤਾਕਤ, ਲੰਬੀ ਉਮਰ, ਯਸ਼ ਤੇ ਤੇਜ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਸਮੇਤ ਅੱਗੇ ਵਧ ਗਏ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ 'ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ' ਦੇ ਦਸਵੇਂ ਸਕੰਧ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅੱਧ ਦੇ ਇਕਤਾਲੀਵੇਂ ਅਧਿਆਇ 'ਨਗਰ-ਪ੍ਰਵੇਸ਼' ਦਾ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ, ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਹੁਣ ਕੁਬਜਾ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਨ, ਧਨੁਸ਼ ਤੋੜਨ ਅਤੇ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਦਿਖਾਈ। ਮਾਧਵ ਰਾਜ-ਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਜੋ ਸੁਗੰਧਤ ਚੰਦਨ ਦੀ ਭਰਤਨ ਲੈ ਕੇ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਹ ਕੁਬਜਾ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਹੱਸਦਾ ਸੀ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ ਸੋਹਣੀਏ? ਇਹ ਸੁਗੰਧਤ ਚੰਦਨ ਕਿਸ ਲਈ ਹੈ? ਤੂੰ ਕਿਸ ਦੀ ਨੌਕਰਾਣੀ ਹੈਂ? ਸਾਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਦੱਸ। ਇਹ ਚੰਦਨ ਸਾਡੇ ਅੰਗਾਂ ਉੱਤੇ ਲਾ, ਤੇਰਾ ਭਾਗ ਜਲਦੀ ਉੱਚਾ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।" ਉਸ ਨੇ ਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਹੇ ਸੋਹਣੇ, ਮੈਂ ਕੰਸਾ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰ ਨੌਕਰਾਣੀ ਹਾਂ, ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਤ੍ਰਿਵਕਰਾ ਹੈ। ਮੇਰਾ ਕੰਮ ਚੰਦਨ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ, ਜੋ ਭੋਜ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰਾ ਹੈ। ਤੁਹਾਡੇ ਦੋਵਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕੌਣ ਇਸ ਯੋਗ ਹੈ?" ਉਸ ਨੇ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ, ਮਿੱਠੀਆਂ ਮੁਸਕਾਨਾਂ, ਬੋਲੀਆਂ ਤੇ ਨਜ਼ਰਾਂ ਤੋਂ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਉੱਤੇ ਚੰਗਾ ਚੰਦਨ ਲਾ ਦਿੱਤਾ। ਚੰਦਨ ਲੱਗਣ ਨਾਲ, ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਸੋਭਾ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧ ਗਈ। ਪ੍ਰਭੂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਕੁਬਜਾ ਨੂੰ ਸੀਧਾ ਕਰਨ ਦਾ ਨਿਸਚਯ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸ ਸਕਣ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਕੀ ਫਲ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੈਰ ਉਸ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਉੱਤੇ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਹਥ ਦੀ ਉੰਗਲ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਠੋਡੀ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕਦੇ ਹਨ ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਠੀਕ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਕੁਬਜਾ, ਜਿਸਦਾ ਸਰੀਰ ਤੁਰੰਤ ਸੁੰਦਰ, ਲੰਬਾ ਤੇ ਆਕਰਸ਼ਕ ਹੋ ਗਿਆ, ਮੁਕੁੰਦ ਦੇ ਛੂਹਣ ਨਾਲ ਨਵੀਂ ਸੋਭਾ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ। ਹੁਣ ਉਹ ਸੁੰਦਰਤਾ, ਗੁਣਾਂ ਤੇ ਦਾਨਸ਼ੀਲਤਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਚੁੰਨੀ ਫੜ ਕੇ, ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਆਖਦੀ ਹੈ, "ਆਓ, ਵੀਰ ਜੀ, ਮੇਰੇ ਘਰ ਚਲੋ; ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਜਾਣ ਦੇ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ। ਮੇਰਾ ਮਨ ਤੁਹਾਡੇ ਵਲ ਖਿੱਚਿਆ ਗਿਆ ਹੈ—ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰੋ।" ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਬਲਰਾਮ ਤੇ ਸਾਥੀਆਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ, ਹੱਸ ਕੇ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਘਰ ਆਵਾਂਗਾ, ਹੇ ਸੋਹਣੀ ਭਵਨ ਵਾਲੀ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸਾਡਾ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤੂੰ ਸਾਡੀ ਸ਼ਰਣ ਹੋਵੇਂਗੀ।" ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵਪਾਰੀ ਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਬਲਰਾਮ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤੋਹਫੇ, ਪਾਨ, ਮਾਲਾਵਾਂ ਤੇ ਸੁਗੰਧੀਆਂ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਤੇ ਯਾਦ ਵਿਚ, ਮਹਿਲਾ ਆਪਣਾ ਆਪ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੱਪੜੇ, ਵਾਲ ਤੇ ਚੂੜੀਆਂ ਢਿੱਲੀਆਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਚਿੱਤਰ ਬਣੇ ਹੋਣ। ਫਿਰ ਅਚ੍ਯੁਤ ਨੇ ਨਗਰ ਵਾਸੀਆਂ ਤੋਂ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਧਨੁਸ਼ ਕਿੱਥੇ ਹੈ। ਉਹ ਉਥੇ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਧਨੁਸ਼ ਇੰਦ੍ਰ ਦੇ ਧਨੁਸ਼ ਵਰਗਾ ਵਿਲੱਖਣ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਸੀ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਪਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਰੋਕਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਧਨੁਸ਼ ਨੂੰ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਚੁੱਕ ਲਿਆ। ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਇੱਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਤਾਣਿਆ ਤੇ ਸਭ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ ਗੰਨਾ ਤੋੜਣ ਵਾਂਗ, ਧਨੁਸ਼ ਨੂੰ ਵਿਚੋਂ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ। ਧਨੁਸ਼ ਟੁੱਟਣ ਦੀ ਗੂੰਜ ਆਕਾਸ਼, ਧਰਤੀ ਤੇ ਚਹੁੰ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਈ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਕੰਸਾ ਡਰ ਗਿਆ। ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰੇ ਰਖਵਾਲੇ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਫੜਨ ਤੇ ਮਾਰਨ ਲਈ ਦੌੜੇ, "ਫੜੋ! ਮਾਰੋ!" ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਆਈਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੈਰ-ਭਾਵਨਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਬਲਰਾਮ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਧਨੁਸ਼ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਕੰਸਾ ਦੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਦੋਵੇਂ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਹਾਲ ਤੋਂ ਨਿਕਲੇ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸ਼ਾਨ-ਸ਼ੌਕਤ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ ਘੁੰਮਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਨਗਰ ਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਤੇਜ, ਨਿਸ਼ਚੈ ਤੇ ਰੂਪ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧੀਆ ਮੰਨਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੋਵੇਂ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨਾਲ ਘੁੰਮਦੇ ਰਹੇ, ਸੂਰਜ ਡੁੱਬ ਗਿਆ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੇ ਬਲਰਾਮ ਗੋਪਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਵਾਪਸ ਆਪਣੇ ਰਥ ਵਲ ਆ ਗਏ। ਗੋਪੀਆਂ, ਮੁਕੁੰਦ ਤੋਂ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹਾ ਵਿੱਚ, ਮਥੁਰਾ ਵਿੱਚ ਖੜੀਆਂ ਹੋ ਕੇ ਸੱਚੇ ਦਿਲੋਂ ਅਸੀਸਾਂ ਦੇ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਸੋਭਾ ਨੂੰ ਤੱਕਦੀਆਂ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਵੀ ਹੋਰ ਸਭ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਕੇਵਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਹੀ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੈਰ ਧੋ ਕੇ, ਦੁੱਧ ਮਿਲੀ ਰੋਟੀ ਖਾ ਕੇ, ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ ਰਾਤ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਬਿਤਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਾਣਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਕੰਸਾ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਕੀ ਚਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕੰਸਾ ਨੇ ਜਦੋਂ ਧਨੁਸ਼ ਟੁੱਟਣ, ਆਪਣੇ ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਅਤੇ ਗੋਵਿੰਦ-ਰਾਮ ਦੀਆਂ ਅਸਧਾਰਣ ਲੀਲਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਸੁਣਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਬਹੁਤ ਘਬਰਾਇਆ। ਉਹ ਰਾਤ ਭਰ ਨੀਂਦ ਨਾ ਆਉਣ ਤੇ ਡਰ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਰਿਹਾ, ਉਸਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਬੁਰੇ-ਬੁਰੇ ਸ਼ਕੁਨ ਆਉਣ ਲੱਗ ਪਏ, ਜਿਵੇਂ ਮੌਤ ਨੇ ਆਉਣਾ ਹੋਵੇ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਰਛਾਵੇਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਗਾਇਬ ਵੇਖਿਆ, ਜਾਂ ਕਈ ਵਾਰੀ ਦੋਹਰਾ ਦਿਸਿਆ। ਤਾਰੇ ਵੀ ਦੁੱਗਣੇ ਤੇ ਝੂਠੇ ਦਿਸਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਰਛਾਈ ਵਿੱਚ ਖਾਲੀ ਥਾਂ ਵੇਖੀ, ਆਪਣੀ ਸਾਹ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾ ਸੁਣੀ, ਦਰੱਖਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਨਾ ਵੇਖਿਆ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੇ ਬਲਰਾਮ ਦੀ ਮਥੁਰਾ-ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਲੀਲਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦਇਆ, ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਦੇਵਤਾ-ਸਮਾਨ ਰੂਪ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ, ਅਤੇ ਕੰਸਾ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਬੇਚੈਨੀ, ਸਾਰਿਆਂ ਲਈ ਆਸ਼ਚਰਜ ਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਦਾ ਕਾਰਣ ਬਣ ਗਈ।