ਮੱਥੁਰਾ ਦੀਆਂ ਗਲੀਆਂ, ਚੌਕਾਂ ਅਤੇ ਮਾਰਕੀਟਾਂ ਵਿਚ ਪੰਛੀਆਂ—ਕਬੂਤਰ ਤੇ ਮੋਰ—ਦੀ ਚਹਚਹਾਹਟ ਗੂੰਜ ਰਹੀ ਸੀ। ਜਗ੍ਹਾ-ਜਗ੍ਹਾ ਪਾਣੀ ਛਿੜਕਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਮਾਲਾਵਾਂ, ਚੰਦਨ ਦੀ ਸੁਗੰਧੀ ਤੇ ਚਾਵਲ ਦੇ ਦਾਣੇ ਵਿਖੇਰੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਘਰਾਂ ਦੇ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ—ਦਹੀਂ ਤੇ ਚੰਦਨ ਨਾਲ ਲਪੇਟੇ ਹੋਏ ਭਰੇ ਹੋਏ ਘੜੇ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਲੜੀਆਂ, ਨਰਮ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਦੀਆਂ ਦੀਆਂ, ਕੇਲੇ ਦੇ ਗੁੱਝ, ਤੇ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੇ ਕਪੜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਬੰਨੀਆਂ। ਜਦੋਂ ਵਸੁਦੇਵ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੇ ਬਲਰਾਮ, ਆਪਣੇ ਮਿਤਰਾਂ ਨਾਲ ਰਾਜ-ਮਾਰਗ 'ਤੇ ਆਏ, ਮੱਥੁਰਾ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਉਹ ਘਰਾਂ ਦੇ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਈਆਂ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿੱਖ ਲਈ ਉਤਾਵਲੀਆਂ। ਕਈਆਂ ਨੇ ਉਤਸੁਕਤਾ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਕੱਪੜੇ ਤੇ ਗਹਿਣੇ ਗਲਤ ਪਾ ਲਏ; ਕਈਆਂ ਨੇ ਪੂਰੀ ਤਿਆਰੀ ਨਾ ਕੀਤੀ, ਕਿਸੇ ਨੇ ਇਕ ਕੰਡਾ ਜਾਂ ਇਕ ਪੈਜ਼ਾ ਹੀ ਪਾਇਆ, ਤੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਇਕ ਅੱਖ 'ਤੇ ਹੀ ਕਾਜਲ ਲਾਇਆ। ਕਈਆਂ ਆਪਣਾ ਭੋਜਨ ਛੱਡ ਕੇ, ਤਿਉਹਾਰ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਨਾ ਹਲਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਨ੍ਹਾਉਣ ਬਿਨਾ ਹੀ ਆ ਗਈਆਂ; ਕਈਆਂ ਨੇ ਸੌਣ ਤੋਂ ਉਠ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਨੌਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਮਾਂਵਾਂ ਵੀ ਉਤਾਵਲੀਆਂ ਹੋ ਕੇ ਆ ਗਈਆਂ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਆਪਣੇ ਕਮਲ-ਸਮਾਨ ਅੱਖਾਂ, ਖੇਡ-ਭਰੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਤੇ ਮਿੱਠੀ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ, ਉਹਨਾਂ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਮਨ ਲੈ ਗਿਆ—ਜਿਵੇਂ ਨਸ਼ੇ ਵਿਚ ਮਸਤ ਹਾਥੀ, ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਆਨੰਦ ਦੇ ਕੇ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੁਣਿਆ ਸੀ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮੁਸਕਾਨ ਵਾਲੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਅਭਿਮਾਨ ਜਾਗ ਉਠੀ। ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਆਨੰਦ-ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਜਫ਼ੀ ਪਾ ਲਿਆ, ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਚਮੜੀ ਝੂੰਝੀ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਦੁੱਖ ਭੁੱਲ ਗਈਆਂ। ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਖਿੜੇ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਘਰਾਂ ਦੀਆਂ ਛੱਤਾਂ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਈਆਂ, ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ-ਬਲਰਾਮ ਉੱਤੇ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ-ਭਰੀਆਂ ਫੁੱਲਾਂ ਵਰਸਾਈਆਂ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਦਹੀਂ, ਅਖੰਡ ਚਾਵਲ, ਪਾਣੀ ਦੇ ਘੜੇ, ਮਾਲਾਵਾਂ, ਸੁਗੰਧੀ ਤੇ ਹੋਰ ਚੜ੍ਹਾਵਿਆਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਲੋਕ ਆਹਰ ਵਜਾ ਕੇ ਕਹਿੰਦੇ, "ਕਿੰਨੀ ਵੱਡੀ ਤਪੱਸਿਆ ਗੋਪੀਆਂ ਨੇ ਕੀਤੀ ਹੋਵੇਗੀ, ਜੋ ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ—ਮਨੁੱਖੀ ਜਗਤ ਦੇ ਮਹਾ-ਉਤਸਵ—ਨੂੰ ਵੇਖ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ!" ਜਦੋਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਗਦਾ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ, ਰਾਜ-ਮਾਰਗ 'ਤੇ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਇਕ ਰੰਗਰੇਜ਼—ਧੋਬੀ—ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖਿਆ, ਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਸਾਫ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਕੱਪੜੇ ਮੰਗੇ। "ਚੰਗੇ ਮਨੁੱਖ, ਸਾਨੂੰ ਯੋਗ ਕੱਪੜੇ ਦੇ, ਅਸੀਂ ਹੱਕਦਾਰ ਹਾਂ; ਤੂੰ ਦੇਵੇਂਗਾ ਤਾਂ ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇਗਾ—ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।" ਪਰ ਰਾਜਾ ਦੇ ਨੌਕਰ ਨੇ, ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ, ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਇਹ ਕੱਪੜੇ ਸਿਰਫ਼ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਹਨ ਜੋ ਜੰਗਲ ਤੇ ਪਹਾੜਾਂ 'ਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਤੁਸੀਂ ਰਾਜਾ ਦੀ ਵਸਤੂ ਕਿਵੇਂ ਮੰਗ ਸਕਦੇ ਹੋ?" "ਜਲਦੀ ਜਾਓ, ਬੱਚਿਆਂ, ਜੇ ਜੀਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਨਾ ਕਰੋ। ਰਾਜ-ਘਰਾਣੇ ਵੱਡੇ ਅਹੰਕਾਰੀ ਹਨ—ਬਾਂਧਦੇ, ਮਾਰਦੇ, ਤੇ ਲੁੱਟਦੇ ਹਨ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੇਵਕੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਧੋਬੀ ਦਾ ਸਿਰ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਧੜ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸਾਥੀ, ਆਪਣੇ ਕੱਪੜੇ ਛੱਡ ਕੇ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਭੱਜ ਗਏ। ਅਚੁਤ ਨੇ ਕੱਪੜੇ ਚੁੱਕ ਲਏ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੇ ਸੰਕਰਸ਼ਣ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ-ਪਸੰਦ ਕੱਪੜੇ ਪਾ ਲਏ, ਬਾਕੀ ਗੋਪਾਂ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੇ, ਕੁਝ ਜਮੀਨ 'ਤੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ। ਫਿਰ ਇਕ ਦਰਜ਼ੀ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੇ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਕੱਪੜੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੇ ਰਾਮ, ਨਵੇਂ ਕੱਪੜਿਆਂ ਵਿਚ, ਜਿਵੇਂ ਮੇਲੇ 'ਚ ਦੋ ਨੌਜਵਾਨ ਹਾਥੀ, ਇੱਕ ਗੋਰਾ ਤੇ ਇੱਕ ਕਾਲਾ, ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਪਰਮ-ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਉਸ ਦਰਜ਼ੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਤਿ-ਸਰੂਪਤਾ, ਵੱਡਾ ਭਾਗ, ਤਾਕਤ, ਯਾਦ, ਤੱਤ-ਵਿਦਿਆ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ 'ਤੇ ਸਯੰਮ ਦੀ ਵਰਦਾਨ ਦਿੱਤੀ। ਫਿਰ ਉਹ ਸੁਦਾਮਾ, ਮਾਲਾ-ਵਣੀ, ਦੇ ਘਰ ਗਏ। ਸੁਦਾਮਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਮੱਥਾ ਟੇਕਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਆਸਨ, ਪੈਰ ਧੋਣ ਲਈ ਪਾਣੀ, ਚੜ੍ਹਾਵੇ ਤੇ ਹੋਰ ਸਨਮਾਨ ਲੈ ਆਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ, ਮਾਲਾਵਾਂ, ਪਾਨ ਤੇ ਉੰਗਲੀਆਂ ਨਾਲ। "ਪ੍ਰਭੂ, ਮੇਰਾ ਜਨਮ ਅਰਥਵਾਨ ਹੋ ਗਿਆ, ਮੇਰੀ ਵੰਸ਼-ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਹੋ ਗਈ, ਮੇਰੇ ਪੂਰਵਜ ਤੇ ਦੇਵਤਾ ਤੁਹਾਡੀ ਆਗਮਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਏ। ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਹੋ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਭਲੇ ਲਈ ਅੰਸ਼-ਰੂਪ ਵਿਚ ਆਏ ਹੋ। ਤੁਹਾਡੀ ਨਜ਼ਰ ਕਦੇ ਪੱਖਪਾਤੀ ਨਹੀਂ, ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਸਮਾਨ ਹੋ—ਚਾਹੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਜੋ ਤੁਹਾਡੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਤੁਹਾਡੀ ਪੂਜਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਆਗਿਆ ਦਿਓ—ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਨੌਕਰ, ਕੀ ਕਰਾਂ? ਤੁਹਾਡੀ ਆਗਿਆ ਪਾਉਣਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੌਭਾਗ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚ ਕੇ, ਸੁਦਾਮਾ ਨੇ ਖੁਸ਼ੀ-ਭਰੇ ਮਨ ਨਾਲ ਉਤਮ ਤੇ ਸੁਗੰਧੀ ਵਾਲੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਚੜ੍ਹਾਈਆਂ। ਉਹਨਾਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਪ੍ਰਸੰਨ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੇ ਰਾਮ, ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਉਸ ਨਤ-ਮਸਤਕ ਸੁਦਾਮਾ ਨੂੰ ਵਰਦਾਨ ਦਿੱਤੇ। ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਵਿਚ ਅਟੁੱਟ ਭਗਤੀ, ਭਗਤਾਂ ਨਾਲ ਮਿੱਤਰਤਾ, ਤੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਮਹਾ-ਦਇਆ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ। ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਵਰਦਾਨ, ਵੰਸ਼-ਵਾਧੂ ਧਨ, ਤਾਕਤ, ਲੰਮੀ ਉਮਰ, ਯਸ਼ ਤੇ ਚਮਕ ਦਿੱਤੀ, ਤੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਨਾਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦਸਵੇਂ ਸਕੰਧ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅੱਧ ਵਿਚ "ਸ਼ਹਰ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼" ਨਾਮਕ ਇਕਤਾਲੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ, ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਅਗਲੇ ਪੜਾਅ 'ਤੇ, ਕੁਬਜਾ ਉੱਤੇ ਦਇਆ, ਧਨੁਸ਼-ਭੰਗ ਤੇ ਮੱਲ-ਭੂਮਿ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਹੋਈ।" ਮਾਧਵ ਰਾਜ-ਮਾਰਗ 'ਤੇ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਇਕ ਔਰਤ—ਕੁਬਜਾ—ਨੂੰ, ਜੋ ਸੁੰਦਰ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀ ਸੀ, ਉੰਗਲੀਆਂ ਵਿਚ ਇਤਰ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖਿਆ। ਮੁਸਕਰਾਦਿਆਂ ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਕੌਣ ਹੈਂ ਤੂੰ, ਸੁੰਦਰ? ਇਹ ਸੁਗੰਧੀ ਵਾਲਾ ਇਤਰ ਕੀ ਹੈ? ਕਿਸ ਦੀ ਦਾਸੀ ਹੈਂ? ਸਾਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ ਦੱਸ। ਇਹ ਉਤਮ ਇਤਰ ਸਾਡੇ ਅੰਗਾਂ 'ਤੇ ਲਗਾ, ਤੇਰੇ ਭਾਗ ਜਲਦੀ ਉਭਰ ਆਉਣਗੇ।" ਸੈਰੰਧਰੀ ਨੇ ਉਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਮੈਂ ਦਾਸੀ ਹਾਂ, ਕਾਮਸਾ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕੀਤੀ, ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਤ੍ਰਿਵਕਰਾ ਹੈ। ਮੇਰਾ ਕੰਮ ਇਤਰ ਤਿਆਰ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਜੋ ਬੋਜਾ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰਾ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਦੋਵਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕੌਣ ਇਸ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ?" ਕੁਬਜਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ, ਮਿੱਠੀ ਮੁਸਕਾਨ, ਬੋਲ ਤੇ ਨਜ਼ਰਾਂ 'ਤੇ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਇਤਰ ਲਗਾ ਦਿੱਤਾ। ਇਤਰ ਦੀ ਰੰਗਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਰੰਗਤ ਤੋਂ ਵੱਖ ਸੀ, ਤੇ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਮਿਲੀ ਹਿੱਸਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਦੋਵਾਂ ਹੋਰ ਵੀ ਅਕਰਸ਼ਕ ਲੱਗਣ ਲੱਗੇ। ਪ੍ਰਭੂ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਹੁਣ ਇਸ ਕੁਬਜਾ ਦਾ ਕਮਰ ਠੀਕ ਕਰ ਦੇਵੇ। ਆਪਣੇ ਪੈਰ ਉਸ ਦੇ ਪੈਰਾਂ 'ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਤੇ ਉਂਗਲੀਆਂ ਨਾਲ ਚਿਨ ਉੱਤੇ ਲਾ ਕੇ, ਅਚੁਤ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਸਿੱਧਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਕੁਬਜਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਤੁਰੰਤ ਸਿੱਧਾ, ਸੁੰਦਰ, ਚੌੜੀ ਕਮਰ ਤੇ ਭਰੇ ਹੋਏ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅੰਗ ਹੋ ਗਏ, ਮੁਕੁੰਦ ਦੇ ਸਪਸ਼ਟ ਨਾਲ ਅਦਭੁਤ ਨਾਰੀ ਬਣ ਗਈ। ਸੁੰਦਰਤਾ, ਗੁਣ ਤੇ ਦਾਨ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਕੁਬਜਾ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਚੁਨੀ ਪਕੜੀ, ਮੁਸਕਰਾਈ, ਤੇ ਉਤਸੁਕਤਾ ਨਾਲ ਕੇਸ਼ਵ ਨੂੰ ਬੋਲ ਪਈ... (ਕਥਾ ਅਗਲੇ ਅਧਿਆਇ 'ਚ ਜਾਰੀ ਹੈ...