ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੇਗਰ, ਪਰ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਵਾਲਾ ਆਦਮੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਧੁੰਧੁਲੀ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ। ਉਹ ਸਦਾ ਆਪਣੇ ਬਚਨ ਤੇ ਕਾਇਮ ਰਹਿੰਦੀ, ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਉੱਚ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਪਰ ਧੁੰਧੁਲੀ ਦਾ ਮਨ ਸਦਾ ਸੰਸਾਰੀ ਕੰਮਾਂ ਵੱਲ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ, ਉਹ ਕਈ ਵਾਰ ਕਰੂੜ, ਵਧੇਰੇ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀ, ਘਰੇਲੂ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਕੰਜੂਸ ਤੇ ਝਗੜਾਲੂ ਸੁਭਾਵ ਦੀ ਸੀ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੇ, ਮੌਜ-ਮਸਤੀ ਕਰਦੇ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਜਾਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਘਰ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਲਿਆ ਸਕੀਆਂ। ਫਿਰ, ਕਈ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵੰਸ਼ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਆਸ ਵਿੱਚ ਧਰਮਕਰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਹਰ ਵੇਲੇ ਗਰੀਬਾਂ ਨੂੰ ਗਾਂਵਾਂ, ਜ਼ਮੀਨ, ਸੋਨਾ ਤੇ ਕਪੜੇ ਦਾਨ ਕਰਦੇ। ਆਪਣੇ ਅੱਧ ਧਨ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਧਰਮ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਖਰਚ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਨਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ, ਨਾ ਧੀ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਬਹੁਤ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਏ। ਇੱਕ ਵਾਰ, ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਘਰ ਛੱਡ ਕੇ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਚਲਿਆ ਗਿਆ। ਦੁਪਹਿਰ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਪਿਆਸ ਨਾਲ ਤੜਫਦਾ, ਇੱਕ ਝੀਲ ਦੇ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਪਾਣੀ ਪੀ ਕੇ, ਉਹ ਬਿਨਾ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਇਆ ਬੈਠ ਗਿਆ। ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ, ਉਥੇ ਇੱਕ ਸੰਨਿਆਸੀ ਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਤੇ ਸਾਹ ਲੰਮਾ ਲੈ ਕੇ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਸੰਨਿਆਸੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤੂੰ ਰੋਂਦਾ ਕਿਉਂ ਹੈਂ? ਇਹ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਭਾਰੀ ਦੁੱਖ ਤੇਰੀ ਉੱਤੇ ਆ ਗਿਆ? ਜਲਦੀ ਦੱਸ, ਤੇਰੇ ਸੋਕ ਦਾ ਕਾਰਨ ਕੀ ਹੈ?" ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਮੁਨਿ, ਪਿਛਲੇ ਪਾਪਾਂ ਨਾਲ ਜੋ ਦੁੱਖ ਇਕੱਠਾ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਦੱਸਾਂ? ਮੇਰੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਠੰਢਾ ਪਾਣੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਉਹ ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਪੀਂਦੇ ਹਨ। ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਵੀ ਮੇਰੀ ਭੇਟਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਸਵੀਕਾਰਦੇ; ਪੁੱਤਰ ਨਾ ਹੋਣ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਖਾਲੀ ਹੋ ਕੇ, ਮੈਂ ਇਥੇ ਆਤਮ-ਤਿਆਗ ਕਰਨ ਆਇਆ ਹਾਂ।" ਉਹ ਫਿਰ ਆਖਦਾ ਹੈ, "ਪੁੱਤਰ ਬਿਨਾ ਜੀਵਨ ਤੇ ਘਰ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ? ਜਿਸ ਕੋਲ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਦੀ ਦੌਲਤ ਤੇ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਕੀ ਮਤਲਬ? ਮੈਨੂੰ ਜੋ ਗਾਂਵਾਂ ਪਾਲੀ, ਉਹ ਵੀ ਬਾਂਝੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਰੁੱਖ ਲਾਇਆ, ਉਹ ਵੀ ਫਲ ਨਹੀਂ ਲਿਆਉਂਦਾ। ਘਰ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਵੀ ਫਲ ਜਲਦੀ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਬੇਸਕ, ਬੇ-ਪੁੱਤਰ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਮੇਰਾ ਜੀਵਨ ਵਿਅਰਥ ਹੈ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੰਨਿਆਸੀ ਦੇ ਕੋਲ ਬਹੁਤ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ 'ਚ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਸੰਨਿਆਸੀ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਦਇਆ ਆ ਗਈ। ਆਪਣੀ ਯੋਗ-ਸਮਰਥਾ ਤੇ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਸੰਨਿਆਸੀ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣ ਗਿਆ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, "ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਰੂਪ ਅਗਿਆਨ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇ; ਕਰਮ ਦਾ ਮਾਰਗ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੈ। ਵਿਵੇਕ ਪਾ ਲੈ ਤੇ ਸੰਸਾਰਕ ਇੱਛਾਵਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦੇ।" "ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਅੱਜ ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਲੀਖ ਰੇਖ ਦੇਖ ਲਈ ਹੈ: ਸੱਤ ਜਨਮ ਤੱਕ ਤੈਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਸਗਰ ਨੇ ਵੀ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਆਸ ਵਿੱਚ ਦੁੱਖ ਸਹੇ; ਹੁਣ ਤੂੰ ਵੀ ਘਰ-ਵੰਸ਼ ਦੀ ਆਸ ਛੱਡ ਦੇ—ਤਿਆਗ ਵਿੱਚ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਹੈ।" ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮੈਨੂੰ ਵਿਵੇਕ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ? ਮੈਨੂੰ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਵੀ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਦੇ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਘਿਰ ਕੇ, ਜਾਨ ਦੇ ਦੇਵਾਂਗਾ।" "ਪੁੱਤਰ ਆਦਿਕ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਤਿਆਗ ਸੂਖਾ ਹੈ; ਘਰ-ਗ੍ਰਿਹਸਥ, ਪੁੱਤਰ-ਪੋਤਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ।" ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਜ਼ਿੱਦ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਸੰਨਿਆਸੀ, ਜੋ ਤਪ ਵਿੱਚ ਧਨੀ ਸੀ, ਆਖਣ ਲੱਗਾ, "ਚਿਤ੍ਰਕੇਤੁ ਨੇ ਵੀ ਲੀਖ ਰੇਖ ਮਿਟਾ ਕੇ ਦੁੱਖ ਸਹੇ। ਤੂੰ ਪੁੱਤਰ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਲੱਭੇਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਭਾਗ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕੀਤੀ ਮਿਹਨਤ ਵਿਅਰਥ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਜਦ ਤੂੰ ਜਿੱਦੀ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਹੋਰ ਕੀ ਆਖਾਂ?" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਇਕ ਫਲ ਦੇ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਫਲ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਖਾ ਲੈ; ਫਿਰ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮ ਲਵੇਗਾ।" "ਇੱਕ ਸਾਲ ਤੱਕ ਇਸ ਮਹਿਲਾ ਵੱਲੋਂ ਸੱਚਾਈ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਦਇਆ, ਦਾਨ ਤੇ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਖਾਣਾ ਆਦਿ ਵਰਤਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੁੱਤਰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਵੇਗਾ।" ਇਹ ਸਭ ਆਖ ਕੇ, ਸੰਨਿਆਸੀ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਘਰ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਫਲ ਪਤਨੀ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਤੇ ਆਪ ਕਿਤੇ ਹੋਰ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਪਰ ਧੁੰਧੁਲੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਵੱਕੜ ਸੀ, ਆਪਣੀਆਂ ਸਖੀਆਂ ਅੱਗੇ ਰੋ ਪਈ, "ਹਾਏ, ਮੈਨੂੰ ਚਿੰਤਾ ਨੇ ਘੇਰ ਲਿਆ ਹੈ; ਮੈਂ ਇਹ ਫਲ ਨਹੀਂ ਖਾਵਾਂਗੀ।" ਉਹ ਆਖਦੀ, "ਜੇ ਮੈਂ ਫਲ ਖਾ ਲਵਾਂ, ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਗਰਭ ਵਧੇਗਾ; ਥੋੜ੍ਹਾ ਖਾਣ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਤਾਕਤ ਘੱਟ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ—ਫਿਰ ਮੈਂ ਘਰ ਦੇ ਕੰਮ ਕਿਵੇਂ ਕਰਾਂਗੀ?" "ਜੇ ਕਿਸੇ ਦਿਨ ਕਿਸਮਤ ਨਾਲ ਲਗਾਨ ਵਾਲਾ ਪਿੰਡ ਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਗਰਭਵਤੀ ਔਰਤ ਕਿਵੇਂ ਬਚੇਗੀ? ਜੇ ਗਰਭ ਤੋਤਾ ਵਾਂਗ ਅੰਦਰ ਰਹਿ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਕੱਢਾਂ?" "ਜੇ ਗਰਭ ਆੜੇ ਆਇਆ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਮਰ ਜਾਵਾਂਗੀ; ਜਣਮ ਦੇ ਵੇਲੇ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਸਹਾਰਾਂ, ਜਦ ਮੈਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹਾਂ?" "ਜੇ ਮੈਂ ਹੌਲੀ ਰਹੀ, ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਸੌਤ ਸਭ ਕੁਝ ਹੜਪ ਲਵੇਗੀ; ਸੱਚਾਈ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਆਦਿਕ ਦਾ ਵਰਤ ਪੂਰਾ ਕਰਨਾ ਵੀ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ।" "ਪੁੱਤਰ ਪਾਲਣ ਤੇ ਸੰਭਾਲਣ ਵਿੱਚ ਦੁੱਖ ਹੈ, ਤੇ ਜਣਣ ਵਾਲੀ ਔਰਤ ਨੂੰ ਵੀ ਦੁੱਖ; ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਬਾਂਝ ਜਾਂ ਵਿਧਵਾ ਔਰਤ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗਲਤ ਤਰਕ ਕਰ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਫਲ ਨਹੀਂ ਖਾਧਾ। ਪਤੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, ਤਾਂ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ, "ਮੈਂ ਖਾ ਲਿਆ, ਮੈਂ ਖਾ ਲਿਆ।" ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਉਸ ਦੀ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਆਪਣੇ ਆਪ ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਆ ਗਈ। ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਧੁੰਧੁਲੀ ਨੇ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ, "ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹਾਂ।" "ਇਸ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਮੈਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਈ ਹਾਂ—ਹੁਣ ਕੀ ਕਰਾਂ, ਭੈਣ?" ਉਸ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਮੈਂ ਗਰਭਵਤੀ ਹਾਂ; ਜਦ ਬੱਚਾ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੇ ਦਿਆਂਗੀ।" "ਤੂੰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿ, ਗਰਭਵਤੀ ਹੋਣ ਦਾ ਨਾਟਕ ਕਰ, ਤੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕਰ; ਮੇਰੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਕੁਝ ਧਨ ਦੇ ਦੇ, ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਦੇਵੇਗਾ।" "ਲੋਕ ਕਹਿ ਦੇਣਗੇ ਕਿ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਬੱਚਾ ਮਰ ਗਿਆ; ਮੈਂ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਆ ਕੇ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਪਾਲ ਲਵਾਂਗੀ।" "ਹੁਣ, ਪਰਖ ਵਾਸਤੇ, ਫਲ ਗਾਂ ਨੂੰ ਖਵਾ ਦੇ; ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਸੁਭਾਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।" ਫਿਰ, ਸਮੇਂ ਆਉਣ 'ਤੇ, ਉਸ ਦੀ ਭੈਣ ਨੇ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਿਆ। ਪਿਤਾ ਨੇ ਬੱਚਾ ਲਿਆ ਤੇ ਚੁੱਪਚਾਪ ਧੁੰਧੁਲੀ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਸਿਹਤਮੰਦ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਿਆ ਹੈ; ਸਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਆ ਗਈ ਹੈ, ਆਤਮਦੇਵ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ ਹੈ।