ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਥੇ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਕ ਪੁਰਾਣੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਉਣ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਜਿਸਨੂੰ ਸਿਰਫ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਹੀ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤੂੰਘਭਦਰਾ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਇਕ ਬਹੁਤ ਸੋਹਣੀ ਸ਼ਹਿਰ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਚਾਰ ਵਰਨਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਆਪਣੀ-ਆਪਣੀ ਧਰਮ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸੱਚਾਈ ਅਤੇ ਨੇਕ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਉਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਆਤਮਦੇਵ ਨਾਮ ਦਾ ਇਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੱਸਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਚਾਰੋਂ ਵੇਦਾਂ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਅਤੇ ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਦਾ ਗਿਆਤਾ, ਤੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਰੌਸ਼ਨ ਸੀ। ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਪੈਸੇ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮਾਲਦਾਰ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਧੂੰਧੁਲੀ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਵਚਨਾਂ ਲਈ ਪੱਕੀ, ਸੋਹਣੀ ਅਤੇ ਉੱਚ ਘਰਾਣੇ ਦੀ ਸੀ। ਧੂੰਧੁਲੀ ਸੰਸਾਰੀ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀ ਰਹਿੰਦੀ, ਕੁਝ ਕਠੋਰ ਸੁਭਾਅ ਵਾਲੀ, ਜ਼ਿਆਦਾ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀ, ਘਰ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਕੰਜੂਸ ਤੇ ਝਗੜਾਲੂ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੋਵੇਂ ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੇ ਤੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦੇ ਰਹੇ, ਪਰ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਅਤੇ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਘਰ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਕ ਸਮੇਂ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵੰਸ਼ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਆਸ ਵਿੱਚ ਧਰਮਿਕ ਕੰਮ ਕਰਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ—ਗਊਆਂ, ਜ਼ਮੀਨ, ਸੋਨਾ, ਕੱਪੜੇ ਆਦਿ ਗਰੀਬਾਂ ਨੂੰ ਦਿੰਦੇ ਰਹੇ। ਆਪਣੀ ਅੱਧੀ ਦੌਲਤ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਧਰਮ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਲਾ ਦਿੱਤੀ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਨਾ ਕੋਈ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ, ਨਾ ਧੀ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਪਹਾੜ ਬਣ ਗਿਆ। ਇੱਕ ਵਾਰ, ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਦੁੱਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਘਰ ਛੱਡ ਕੇ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਦੁਪਹਿਰ ਨੂੰ, ਪਿਆਸ ਨਾਲ ਤੜਫਦਾ, ਉਹ ਇੱਕ ਝੀਲ ਦੇ ਨੇੜੇ ਗਿਆ। ਪਾਣੀ ਪੀ ਕੇ, ਉਹ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਕੇ ਬੈਠ ਗਿਆ। ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ, ਉਥੇ ਇੱਕ ਸੰਨਿਆਸੀ ਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਪਾਣੀ ਪੀ ਚੁੱਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਉਸ ਸੰਨਿਆਸੀ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ, ਉਸਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਤੇ ਸਾਹ ਭਰ ਕੇ ਉਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਸੰਨਿਆਸੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤੂੰ ਰੋਂਦਾ ਕਿਉਂ ਹੈਂ? ਇਹ ਤੇਰੀ ਚਿੰਤਾ ਕਿਹੜੀ ਹੈ? ਜਲਦੀ ਦੱਸ, ਤੇਰੇ ਦੁੱਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਕੀ ਹੈ?" ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਮুনি! ਪਿਛਲੇ ਪਾਪਾਂ ਕਰਕੇ ਜੋ ਦੁੱਖ ਮਿਲਿਆ, ਮੈਂ ਕੀ ਦੱਸਾਂ? ਮੇਰੇ ਪਿਤਰ ਠੰਢਾ ਪਾਣੀ ਛੱਡ ਕੇ ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਪੀ ਰਹੇ ਹਨ। ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਦੁਜਾੰਮੀ ਮੇਰੀਆਂ ਭੇਟਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਸਵੀਕਾਰਦੇ। ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਕਮੀ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਆ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਜੀਵਨ ਛੱਡਣ ਲਈ।" "ਪੁੱਤਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਜੀਵਨ ਤੇ ਘਰ, ਦੌਲਤ ਤੇ ਵੰਸ਼ ਸਭ ਵਿਅਰਥ ਹਨ। ਮੈਂ ਜੋ ਗਾਂ ਰੱਖਦਾ ਹਾਂ, ਉਹ ਵੀ ਬਾਂਝ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਮੇਰੇ ਲਾਏ ਦਰੱਖਤ ਵੀ ਫਲ ਨਹੀਂ ਲਾਉਂਦੇ। ਘਰ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਵੀ ਫਲ ਜਲਦੀ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਬੇਨਸੀਬੀ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਕਮੀ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਲਈ ਜੀਵਨ ਕਿਸ ਕੰਮ ਦਾ?" ਇੰਝ ਆਖ ਕੇ, ਉਹ ਸੰਨਿਆਸੀ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਇਹ ਸਭ ਦੇਖ ਕੇ, ਸੰਨਿਆਸੀ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਦਇਆ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ। ਆਪਣੇ ਯੋਗ ਬਲ ਅਤੇ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ, ਸੰਨਿਆਸੀ ਨੇ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣ ਕੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸਮਝਾਇਆ। "ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੂਪ ਅਗਿਆਨ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇ। ਕਰਮ ਦਾ ਰਾਹ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੈ। ਵਿਵੇਕ ਪਕੜ ਤੇ ਸੰਸਾਰੀ ਇੱਛਾਵਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦੇ। ਸੁਣ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਅੱਜ ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਕਿਸਮਤ ਵੇਖੀ ਹੈ—ਸੱਤ ਜਨਮ ਤੱਕ ਤੇਰੇ ਘਰ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਪਹਿਲਾਂ ਸਗਰ ਨੇ ਵੀ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਆਸ ਵਿੱਚ ਦੁੱਖ ਝੱਲਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ, ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਆਸ ਛੱਡ ਦੇ—ਤਿਆਗ ਵਿੱਚ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਹੈ।" ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮੇਰੇ ਲਈ ਵਿਵੇਕ ਕਿਸ ਕੰਮ ਦਾ? ਜਦ ਤੱਕ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰ ਲਵਾਂਗਾ। ਪੁੱਤਰ ਆਦਿਕ ਦੇ ਬਿਨਾ ਤਿਆਗ ਸੁੱਕਾ ਹੈ; ਘਰ-ਗ੍ਰਹਸਤੀ ਵਾਲਾ ਪੁੱਤਰ-ਪੋਤਿਆਂ ਨਾਲ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਰੌਣਕ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।" ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਜਿੱਦ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਸੰਨਿਆਸੀ, ਜੋ ਤਪ ਦੇ ਧਨੀ ਸੀ, ਆਖਣ ਲੱਗਾ, "ਚਿਤ੍ਰਕੇਤੁ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੀ ਕਿਸਮਤ ਦੀ ਲਕੀਰ ਮਿਟਾ ਕੇ ਦੁੱਖ ਝੱਲਿਆ ਸੀ। ਤੂੰ ਪੁੱਤਰ ਤੋਂ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਲੱਭੇਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕੀਤੀ ਮਿਹਨਤ ਵਿਅਰਥ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਜਦ ਤੂੰ ਇੰਨਾ ਜ਼ਿੱਦੀ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਾਂ।" ਫਿਰ, ਸੰਨਿਆਸੀ ਨੇ ਧੂੰਧੁਲੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਫਲ ਦੇ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਫਲ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਖਾ ਲੈ, ਫਿਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਹੋਵੇਗਾ।" "ਇੱਕ ਸਾਲ ਲਈ, ਔਰਤ ਨੂੰ ਸੱਚਾਈ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਦਇਆ, ਦਾਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਹੀ ਭੋਜਨ ਕਰਨਾ ਅਮਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁੱਤਰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਵੇਗਾ।" ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਸੰਨਿਆਸੀ ਚਲਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਘਰ ਪਰਤ ਆਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਫਲ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਆਪ ਕਿਤੇ ਹੋਰ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਧੂੰਧੁਲੀ, ਜੋ ਮਨ ਦੇ ਵਿੱਕੜ ਸੁਭਾਅ ਵਾਲੀ ਸੀ, ਆਪਣੀਆਂ ਸਹੇਲੀਆਂ ਕੋਲ ਰੋ ਪਈ, "ਹਾਏ, ਮੈਂ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਇਹ ਫਲ ਨਹੀਂ ਖਾਵਾਂਗੀ।" "ਜੇ ਮੈਂ ਇਹ ਫਲ ਖਾ ਲਿਆਂ, ਤਾਂ ਹਮੇਲਾ ਹੋ ਜਾਵਾਂਗੀ, ਪੇਟ ਵਧੇਗਾ, ਘੱਟ ਖਾਣ ਨਾਲ ਤਾਕਤ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗੀ—ਤਾਂ ਘਰ ਦੇ ਕੰਮ ਕਿਵੇਂ ਕਰਾਂਗੀ?" "ਜੇ ਕਿਸਮਤ ਨਾਲ ਕੋਈ ਲਗਾਨ ਵਾਲਾ ਪਿੰਡ ਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਹਮੇਲਾ ਹੋਈ ਔਰਤ ਕਿਵੇਂ ਬਚੇਗੀ? ਜੇ ਭ੍ਰੂਣ ਤੋਤਾ ਵਾਂਗ ਪਿਆ ਰਹਿ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਪੇਟ ਵਿੱਚੋਂ ਕੱਢਾਂ?" "ਜੇ ਭ੍ਰੂਣ ਆੜਾ ਨਿਕਲਿਆ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਮਰ ਜਾਵਾਂਗੀ; ਜਣਮ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਸਹਾਰਾਂਗੀ?" "ਜੇ ਮੈਂ ਆਹਿਸਤਾ ਰਹੀ, ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਸੌਤਨ ਸਭ ਕੁਝ ਲੈ ਲਵੇਗੀ; ਸੱਚਾਈ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਆਦਿ ਦੇ ਵਰਤ ਬੜੇ ਔਖੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ।" "ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਪਾਲਣ-ਪੋਸਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦੁੱਖ ਹੈ, ਜਣੇ ਵਾਲੀ ਔਰਤ ਨੂੰ ਵੀ ਦੁੱਖ; ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿਚ ਤਾਂ ਬਾਂਝ ਜਾਂ ਵਿਧਵਾ ਔਰਤ ਹੀ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਲਤ ਸੋਚ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਫਲ ਨਹੀਂ ਖਾਇਆ; ਪਤੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਤਾਂ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ, "ਮੈਂ ਖਾ ਲਿਆ, ਮੈਂ ਖਾ ਲਿਆ।" ਇੱਕ ਵਾਰ, ਉਸ ਦੀ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਆਈ। ਉਸ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਿੱਚ, ਧੂੰਧੁਲੀ ਨੇ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ, "ਮੈਂ ਵੱਡੀ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਈ ਹਾਂ, ਭੈਣ! ਹੁਣ ਕੀ ਕਰਾਂ?" ਉਸ ਦੀ ਭੈਣ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਹਮੇਲੀ ਹਾਂ; ਬੱਚਾ ਹੋਣ ਤੇ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੇ ਦਿਆਂਗੀ।" "ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਤੂੰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਹਮੇਲਾ ਹੋਣ ਦਾ ਨਾਟਕ ਕਰ, ਖੁਸ਼ ਰਹਿ। ਮੇਰੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਕੁਝ ਧਨ ਦੇ ਦੇ, ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਮੁੰਡਾ ਦੇ ਦੇਵੇਗਾ।" "ਲੋਕ ਕਹਿ ਦੇਣਗੇ ਕਿ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਬੱਚਾ ਮਰ ਗਿਆ; ਮੈਂ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਤੇਰੇ ਘਰ ਆ ਕੇ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਪਾਲ ਲਵਾਂਗੀ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਧੂੰਧੁਲੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੇ ਚਲਾਕੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਲਈ ਰਾਹ ਕੱਢ ਲਿਆ।