ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਵਾਰ, ਅਕਰੂਰਾ ਨੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਅਤੇ ਸਰਵ-ਵਿਆਪਕਤਾ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ। ਉਹ ਆਖਦਾ ਹੈ, “ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਰੁੱਖ ਤੇ ਜੜੀਆਂ ਤੇਰਾ ਸਰੀਰ ਦੇ ਵਾਲ ਹਨ, ਤੇਰੇ ਸਿਰ ਦੇ ਵਾਲ ਪੌਦੇ ਹਨ, ਬੱਦਲ ਤੇਰੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਤੇ ਨਖ ਹਨ, ਪਹਾੜ ਤੇਰੇ ਦੰਦ ਹਨ, ਤੇਰੀ ਪਲਕਾਂ ਹੀ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਹਨ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਤੇਰਾ ਮਨ ਹੈ, ਵਰਖਾ ਤੇਰੀ ਉਤਪਾਦਕ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ, ਤੇ ਤੇਰੀ ਪੁਰੁਸ਼ਤਾ ਹੀ ਤੇਰੀ ਹੈ।” ਉਹ ਆਖਦਾ ਹੈ, “ਹੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਆਤਮਾ! ਤੂੰ ਹੀ ਸਭ ਜਗਤਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਮੱਛੀਆਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ, ਜਾਂ ਮਕੀਆਂ ਅੰਜੀਰ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਤੇ, ਜਾਂ ਵਿਚਾਰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਵਸਦੇ ਹਨ।” ਜੋ ਵੀ ਰੂਪ ਤੂੰ ਖੇਡ ਲਈ ਧਰਦਾ ਹੈਂ, ਉਹ ਰੂਪ ਦੁਆਰਾ ਜਗਤ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਤੇਰੀ ਮਹਿਮਾ ਗਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਅਕਰੂਰਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਵਤਾਰਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ: “ਮੱਛ ਅਵਤਾਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਜੋ ਪ੍ਰਲੈ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਚੱਲਿਆ; ਘੋੜੇ ਦੇ ਸਿਰ ਵਾਲੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਮਧੂ ਤੇ ਕੈਟਭ ਦੇ ਸੰਘਾਰਕ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।” “ਵਿਸ਼ਾਲ ਰੂਪ, ਅਸਹਾਰੇ ਆਧਾਰ, ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ ਚੁੱਕਣ ਵਾਲੇ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਉੱਥਾ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਦਿੰਦੇ ਵਾਰਾਹ ਰੂਪ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।” “ਵਿਸ਼ਮ ਆਦਿ ਸਿੰਘ ਰੂਪ, ਜੋ ਧਰਮਵਾਨਾਂ ਦਾ ਡਰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ; ਵਾਮਨ ਰੂਪ, ਜਿਸ ਨੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਤੱਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।” “ਭਰਗੂਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਅਹੰਕਾਰ ਵਾਲੇ ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਦੇ ਸੰਘਾਰਕ, ਰਘੁਆਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਰਾਵਣ ਦੇ ਸੰਘਾਰਕ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।” “ਵਾਸੁਦੇਵ, ਸੰਕਰਸ਼ਣ, ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ, ਅਨਿਰੁੱਧ, ਅਤੇ ਸਾਤਵਤਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ—ਸਭ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।” “ਬੁੱਧ ਰੂਪ, ਜੋ ਦੈਤਿਆਂ ਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਨੂੰ ਮੋਹਿਤ ਕਰਦਾ; ਕਲਕੀ ਰੂਪ, ਜੋ ਅਧਰਮੀ ਅਤੇ ਅਪਵਿੱਤਰ ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕਰਦਾ—ਨਮਸਕਾਰ।” ਅਕਰੂਰਾ ਆਖਦਾ ਹੈ, “ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਇਹ ਜਗਤ ਤੇਰੀ ਮਾਇਆ ਵਿਚ ਭਟਕ ਰਿਹਾ ਹੈ, ‘ਮੈਂ’ ਤੇ ‘ਮੇਰਾ’ ਦੇ ਭ੍ਰਮ ਵਿਚ ਕਿਰਿਆ ਦੇ ਰਾਹ ਤੇ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਵੀ, ਦੇਹ, ਬੱਚਿਆਂ, ਘਰ, ਧਨ, ਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇ—ਇਹ ਸਭ ਨੂੰ ਅਸਲੀ ਸਮਝ ਕੇ, ਮੋਹ ਵਿਚ ਭਟਕ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।” “ਮਨ ਵਿਰੋਧਾਂ ਵਿਚ ਉਲਝਿਆ ਹੋਇਆ, ਹਨੇਰੇ ਵਿਚ ਡੁੱਬਿਆ, ਮੈਂ ਅਸਲੀ ਸੁਖ ਤੇ ਆਪਣੇ ਸਵੈ-ਹਿਤ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਅਸਥਾਈ ਤੇ ਦੁਖਦਾਈ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ।” “ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਅਗਿਆਨੀ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਪੱਤਿਆਂ ਹੇਠ ਛੱਡ ਕੇ ਮਿਰਗ-ਤ੍ਰਿਸਨਾ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਭੱਜਦਾ, ਤਿਵੇਂ ਮੈਂ ਵੀ, ਤੈਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਮੋਹ-ਮਾਇਆ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਭੱਜਦਾ ਹਾਂ।” “ਮੈਂ, ਕਮਜ਼ੋਰ ਮਨ ਵਾਲਾ, ਇੱਛਾਵਾਂ ਤੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਮਾਰਿਆ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਜੋ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਇੱਥੇ-ਉੱਥੇ ਖਿੱਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।” “ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਪੈਰਾਂ ਤੇ ਆ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਜੋ ਅਯੋਗਿਆਂ ਲਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਹੈ; ਇਹ ਵੀ ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਹੈ। ਜਦ ਮਨ ਤੇਰੇ ਯਥਾ-ਯੋਗ ਭਜਨ ਵਿਚ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਹੀ ਮੌਤ ਤੇ ਜਨਮ ਦੇ ਚੱਕਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।” “ਤੂੰ ਹੀ ਸ਼ੁੱਧ ਚੇਤਨ, ਸਭ ਨਿਸ਼ਚਾ ਦਾ ਕਾਰਨ, ਪੁਰੁਸ਼ ਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ, ਅਨੰਤ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈਂ। ਵਾਸੁਦੇਵ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸੰਘਾਰਕ, ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਸਰਣ ਆਇਆ ਹਾਂ—ਮੈਨੂੰ ਰੱਖ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਹਿਲੀ ਦਸਮ ਸਕੰਧ ਦੀ ਚਾਲੀਵੀਂ ਅਧਿਆਇ, “ਅਕਰੂਰਾ ਦੀ ਸਤੁਤੀ,” ਭਗਵਤ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਵਿਚ ਖਤਮ ਹੋਈ। ਫਿਰ, ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਜਦ ਅਕਰੂਰਾ ਸਤੁਤੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਦਿਖਾਇਆ, ਤੇ ਫਿਰ, ਨਾਟਕ ਦੇ ਅਭਿਨੇਤਾ ਵਾਂਗ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਉਹ ਰੂਪ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਿਆ।” ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਲੁਕ ਜਾਣ ਤੇ, ਅਕਰੂਰਾ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਹਰ ਆਇਆ, ਆਪਣੇ ਕਰਤਵਾਂ ਨਿਭਾਏ, ਤੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਰਥ ਤੇ ਵਾਪਸ ਗਿਆ। ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਤੂੰ ਇੰਨਾ ਹੈਰਾਨ ਕਿਉਂ ਹੈਂ? ਧਰਤੀ, ਆਕਾਸ਼ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਕੀ ਅਜਬ ਚੀਜ਼ ਵੇਖੀ?” ਅਕਰੂਰਾ ਆਖਦਾ ਹੈ, “ਧਰਤੀ, ਆਕਾਸ਼, ਪਾਣੀ—ਜੋ ਵੀ ਚਮਤਕਾਰ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਜਗਤ ਦੇ ਆਤਮਾ। ਮੈਂ ਕੀ ਵੇਖਿਆ ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ?” “ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਚਮਤਕਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਧਰਤੀ, ਆਕਾਸ਼, ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ—ਤੈਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮ, ਹੋਰ ਕੀ marvel ਹੋ ਸਕਦੀ?” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਗਾਂਦੀਨੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਰਥ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ, ਤੇ ਦਿਨ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਰਾਮ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਮਥੁਰਾ ਲੈ ਗਿਆ। ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ, ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਲੋਕ, ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਏ ਤੇ ਆਪਣੀ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਹਟਾ ਸਕੇ। ਇਸੇ ਵੇਲੇ, ਵ੍ਰਜ ਦੇ ਵਾਸੀ, ਨੰਦ ਤੇ ਗੋਪਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ, ਮਥੁਰਾ ਦੇ ਬਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚੇ ਤੇ ਉਡੀਕ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਮਿਲਣ ਸਮੇਂ, ਜਗਤ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਨੇ ਅਕਰੂਰਾ ਨੂੰ ਹੱਸ ਕੇ, ਉਸ ਦਾ ਹੱਥ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਫੜਿਆ। ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ, “ਤੂੰ ਰਥ ਸਮੇਤ ਆਪਣੇ ਘਰ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਜਾ। ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਰਹਾਂਗੇ, ਫਿਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵੇਖਣ ਆਵਾਂਗੇ।” ਅਕਰੂਰਾ ਆਖਦਾ ਹੈ, “ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਬਿਨਾ ਮਥੁਰਾ ਨਹੀਂ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਮੈਨੂੰ ਛੱਡੋ ਨਾ, ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਭਗਤ ਹਾਂ, ਤੇ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈਂ।” “ਆਓ, ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰੀਏ, ਹੇ ਅਚ੍ਯੁਤ, ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ, ਗੋਪਾਂ ਤੇ ਪਿਆਰੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ।” “ਸਾਡੇ ਘਰ ਤੇਰੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਧੂੜ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਣ; ਇਸ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਨਾਲ ਪਿਤਰ, ਯज्ञ-ਅੱਗ ਤੇ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਪੂਰੇ ਤ੍ਰਿਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।” “ਤੇਰੇ ਪੈਰ ਧੋਣ ਨਾਲ ਮਹਾਨ ਬਲੀ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਹੋ ਗਿਆ, ਅਦੁਤੀਆ ਵੈਭਵ ਤੇ ਭਗਤੀ ਦਾ ਮਾਰਗ ਪਾ ਗਿਆ।” “ਤੇਰੇ ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਨਿਕਲੀਆਂ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲਾਂ ਨੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰ ਦਿੱਤੇ; ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਤੇ ਰੱਖੀਆਂ, ਤੇ ਸਾਗਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਵਰਗ ਚੜ੍ਹ ਗਏ।” “ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਜਗਤ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਤੇਰੀ ਸੁਣਨ ਤੇ ਸਤੁਤੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ; ਯਾਦਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਸਰਵੋਤਮ ਹੰਮਦਾਂ ਨਾਲ ਸਤੁਤ, ਨਾਰਾਇਣ, ਮੈਂ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।” ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਘਰ noble ones ਸਮੇਤ ਆਵਾਂਗਾ। ਦੁਸ਼ਟ ਯਾਦਵ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਮਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇਵਾਂਗਾ।” ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, “ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇਣ ਤੇ, ਅਕਰੂਰਾ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ, ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਗਿਆ, ਕੰਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਦੱਸਿਆ, ਤੇ ਘਰ ਚਲਾ ਗਿਆ।” ਫਿਰ, ਦੁਪਹਿਰ ਨੂੰ, ਪ੍ਰਭੂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਸੰਕਰਸ਼ਣ ਅਤੇ ਗੋਪਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਨਾਲ, ਮਥੁਰਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ। ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ—ਉੱਚ ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਗੁੰਬਦਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ, ਤਾਮੇ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ, ਡੂੰਘੀਆਂ ਖਾਈਆਂ, ਬਾਗਾਂ ਤੇ ਵਨ, ਜੋ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸੋਭਾ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਮਹਲ ਸੋਨੇ ਦੇ ਗੁੰਬਦਾਂ, ਬਾਲਕਣੀਆਂ, ਵਿਲੱਖਣ ਹਾਲ ਤੇ ਮੰਦਰ, ਬੇਰੀਲ, ਹੀਰੇ, ਨੀਲਮ, ਮੋਤੀ, ਮਣਕੇ, ਮੁਰਕ, ਤੇ ਪੰਨਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਜਾਲੀਦਾਰ ਖਿੜਕੀਆਂ, ਦਰਵਾਜ਼ੇ, ਤੇ ਫਰਸ਼ਾਂ ਤੇ ਕਬੂਤਰਾਂ ਤੇ ਮੋਰਾਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ, ਸੜਕਾਂ, ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਤੇ ਚੌਕਾਂ ਤੇ ਪਾਣੀ ਛਿੜਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ, ਚੰਦਨ, ਤੇ ਚਾਵਲ ਦੀਆਂ ਬੀਰਾਂ ਪਈਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਕਰੂਰਾ ਦੀ ਭਗਤੀ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਅਵਤਾਰਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਤੇ ਮਥੁਰਾ ਦੀ ਸੋਭਾ ਦੀ ਗਾਥਾ, ਭਗਵਤ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਦਸਮੇ ਸਕੰਧ ਦੀ ਚਾਲੀਵੀਂ ਤੇ ਇਕਤਾਲੀਵੀਂ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਵਿਆਖਿਆ ਹੋਈ।