ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਲੋਕ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸੱਚਾਈ ਦੀ ਘਾਟ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਵਾਸਨਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਆਸ਼ਰਮ ਧਰਮ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਪਖੰਡੀ, ਈਰਖਾਲੂ ਤੇ ਹਿੰਸਕ ਹਨ—ਉਹ ਵੀ ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਯੱਗ ਰਾਹੀਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜ ਮਹਾਂਪਾਪ ਕੀਤੇ ਹੋਣ, ਧੋਖਾਧੜੀ ਕੀਤੀ ਹੋਵੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਦਯਾ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਦੌਲਤ ਨਾਲ ਪਲਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਪਰ-ਇਸਤ੍ਰੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਵੀ ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਯੱਗ ਰਾਹੀਂ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰਮ, ਬੋਲ ਤੇ ਸੋਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਾਪੀ ਹਨ, ਜੋ ਹਠੀ, ਵਿਅੰਗੀ, ਪਰਾਏ ਧਨ ਨਾਲ ਅਮੀਰ, ਅਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਦੁਸ਼ਟ ਮਨ ਵਾਲੇ ਹਨ—ਉਹ ਵੀ ਇਸ ਯੱਗ ਰਾਹੀਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੀ ਕਥਾ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਹੀ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਤੁੰਗਭਦਰਾ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਨਗਰੀ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਚਾਰੋਂ ਵਰਣਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸੱਚ ਤੇ ਪੁੰਨ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਉਸ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਆਤਮਦੇਵ ਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੱਸਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਸਭ ਵੈਦਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਤੇ ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਦਾ ਗਿਆਤਾ, ਤੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸੀ। ਆਤਮਦੇਵ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਗਰੀਬ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਦੌਲਤਮੰਦ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਧੁੰਦੁਲੀ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਬਚਨ ਦੀ ਪੱਕੀ, ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਉੱਚ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜੰਮੀ ਸੀ। ਪਰ ਉਹ ਸੰਸਾਰੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਜੁੜੀ ਹੋਈ, ਕੁਝ ਕਰੂੜ, ਵਧ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀ, ਘਰ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਸੰਕੁਚਿਤ ਤੇ ਲੜਾਈ-ਝਗੜੇ ਦੀ ਸ਼ੌਕੀਨ ਸੀ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਇਕੱਠੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਜੀਉਂਦੇ ਤੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਕਰਦੇ, ਪਰ ਦੌਲਤ ਤੇ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੇ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਵੰਸ਼ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਆਸ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਨ-ਪੁੰਨ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ—ਗਾਂਵਾਂ, ਜਮੀਨ, ਸੋਨਾ, ਕਪੜੇ ਲੋੜਵੰਦਾਂ ਨੂੰ ਦਿੰਦੇ। ਆਪਣੀ ਅੱਧੀ ਦੌਲਤ ਉਹ ਪੁੰਨ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਲਾ ਚੁੱਕੇ, ਪਰ ਨਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ ਨਾ ਧੀ—ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਰਹਿੰਦੇ। ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਵੱਡੀ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਵਿੱਚ, ਘਰ ਛੱਡ ਕੇ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ। ਦੁਪਹਿਰ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਪਿਆਸ ਨਾਲ ਬੇਚੈਨ, ਉਹ ਇੱਕ ਤਲਾਬ ਕੋਲ ਗਿਆ। ਪਾਣੀ ਪੀਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਔਲਾਦ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰਕੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਬੈਠ ਗਿਆ। ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ, ਉਥੇ ਇੱਕ ਤਿਆਗੀ ਆ ਗਿਆ। ਉਸਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਆਤਮਦੇਵ ਨੇ ਜਾ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਚਰਨ ਛੁਹੇ ਤੇ ਸਾਹ ਲੰਮਾ ਲੈ ਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਤਿਆਗੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤੂੰ ਰੋਂਦਾ ਕਿਉਂ ਹੈਂ? ਇਹ ਕਿਹੜੀ ਵੱਡੀ ਚਿੰਤਾ ਤੈਨੂੰ ਖਾ ਰਹੀ ਹੈ? ਜਲਦੀ ਦੱਸ, ਤੇਰੇ ਦੁੱਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਕੀ ਹੈ?" ਆਤਮਦੇਵ ਨੇ ਆਹ ਭਰੀ, "ਮੁਨਿਵਰ, ਪਿਛਲੇ ਪਾਪਾਂ ਕਰਕੇ ਜੋ ਦੁੱਖ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਆਇਆ, ਮੈਂ ਕੀ ਦੱਸਾਂ? ਮੇਰੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਠੰਡਾ ਪਾਣੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਉਹ ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਪੀ ਰਹੇ ਹਨ। ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਦੂਜੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੀ ਮੇਰੀ ਪਿੰਡ-ਦਾਨ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਸਵੀਕਾਰਦੇ। ਬੇਔਲਾਦੀ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਖਾਲੀ ਹੋ ਕੇ, ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਆਤਮ-ਤਿਆਗ ਕਰਨ ਆਇਆ ਹਾਂ।" ਉਹ ਅੱਗੇ ਕਹਿੰਦਾ, "ਬੇਔਲਾਦ ਜੀਵਨ ਤੇ ਘਰ, ਦੌਲਤ ਤੇ ਵੰਸ਼, ਇਹ ਸਭ ਵਿਅਰਥ ਹਨ। ਮੇਰੀ ਪਾਲੀ ਹੋਈ ਗਾਂ ਵੀ ਬਾਂਝੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਮੇਰਾ ਲਾਇਆ ਰੁੱਖ ਵੀ ਫਲ ਨਹੀਂ ਲਾਉਂਦਾ। ਘਰ ਆਇਆ ਕੋਈ ਫਲ ਜਲਦੀ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਬੇਸਕ, ਬੇਔਲਾਦ ਹੋ ਕੇ, ਜੀਊਂਦੇ ਰਹਿਣ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ?" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਜ਼ੋਰ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਤਿਆਗੀ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਉੱਤੇ ਗਹਿਰੀ ਦਇਆ ਆ ਗਈ। ਆਪਣੀ ਯੋਗ-ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ, ਤਿਆਗੀ ਨੇ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣ ਲਿਆ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੂਪ ਅਗਿਆਨ ਛੱਡ ਦੇ। ਕਿਰਿਆ ਦਾ ਫਲ ਬਹੁਤ ਤਾਕਤਵਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਵਿਵੇਕ ਪਕੜ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਛੱਡ ਦੇ।" "ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਭਾਗ ਅੱਜ ਦੇਖ ਲਿਆ ਹੈ—ਸੱਤ ਜਨਮ ਤੱਕ ਤੇਰੇ ਘਰ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ। ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਗਰ ਨੇ ਵੀ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਆਸ ਵਿੱਚ ਕਲੇਸ਼ ਸਹਿਆ ਸੀ। ਹੁਣ ਤੂੰ ਵੀ ਘਰ-ਵੰਸ਼ ਦੀ ਆਸ ਛੱਡ ਦੇ—ਵੈਰਾਗ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਭ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਹੈ।" ਪਰ ਆਤਮਦੇਵ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਨੂੰ ਵਿਵੇਕ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ? ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਹੀ ਮਿਲ ਜਾਵੇ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਤਿਆਗ ਦਿਆਂਗਾ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਘਿਰ ਕੇ।" ਉਹ ਅੱਗੇ ਕਹਿੰਦਾ, "ਬਿਨਾਂ ਪੁੱਤਰ ਆਦਿ ਦੇ ਵੈਰਾਗ ਸੂਖਾ ਹੈ; ਪਰ ਘਰੇਲੂ ਜੀਵਨ ਤਾਂ ਪੁੱਤ੍ਰਾਂ-ਪੋਤਿਆਂ ਨਾਲ ਹੀ ਰੰਗੀਨ ਹੈ।" ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਹਠ ਦੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਤਪੋਧੀ ਤਿਆਗੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਚਿਤ੍ਰਕੇਤੂ ਨੇ ਵੀ ਕਿਸਮਤ ਦੀ ਲਕੀਰ ਮਿਟਾ ਕੇ ਦੁੱਖ ਸਹਿਆ ਸੀ। ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਜੇਹੜਾ ਜਤਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ, ਉਹ ਫਲਦਾਇਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਤੂੰ ਜਦੋਂ ਇੰਨਾ ਹਠ ਕਰਦਾ, ਫਿਰ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਹੋਰ ਕੀ ਕਹਾਂ?" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਤਿਆਗੀ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਫਲ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਫਲ ਖਾ ਲੈ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ; ਫਿਰ ਤੁਹਾਡੇ ਘਰ ਪੁੱਤਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।" "ਇੱਕ ਸਾਲ ਲਈ, ਔਰਤ ਨੂੰ ਸੱਚਾਈ, ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ, ਦਇਆ, ਦਾਨ ਤੇ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਹੀ ਭੋਜਨ ਕਰਨ ਦੀ ਆਦਤ ਪਾਲਣੀ ਹੋਵੇਗੀ—ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਪੁੱਤਰ ਬਹੁਤ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਵੇਗਾ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਯੋਗੀ ਚਲਾ ਗਿਆ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਘਰ ਪਰਤ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਫਲ ਪਤਨੀ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਖੁਦ ਕਿਤੇ ਹੋਰ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਪਰ ਧੁੰਦੁਲੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਟੇਢਾ ਸੀ, ਆਪਣੀਆਂ ਸਖੀਆਂ ਅੱਗੇ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਈ, "ਮੈਂ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਇਹ ਫਲ ਨਹੀਂ ਖਾਵਾਂਗੀ।" ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ, "ਜੇ ਮੈਂ ਫਲ ਖਾ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਗਰਭ ਰਹਿ ਜਾਵੇਗਾ; ਗਰਭ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਪੇਟ ਵਧ ਜਾਵੇਗਾ; ਘੱਟ ਖਾਣ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਤਾਕਤ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗੀ—ਤਾਂ ਮੈਂ ਘਰ ਦੇ ਕੰਮ ਕਿਵੇਂ ਕਰਾਂਗੀ?" "ਜੇ ਕਿਸੇ ਦਿਨ ਕਿਸਮਤ ਨਾਲ ਲਗਾਨੀ ਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਗਰਭਵਤੀ ਔਰਤ ਕਿਵੇਂ ਬਚ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਜੇ ਗਰਭ ਤੋਤਾ ਵਾਂਗ ਅਟਕ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਪੇਟੋਂ ਕਿਵੇਂ ਕੱਢਾਂਗੀ?" "ਜੇ ਗਰਭ ਪਾਸੇ ਆਇਆ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਮਰ ਜਾਵਾਂਗੀ; ਜਨਮ ਦੇ ਵੇਲੇ ਵੱਡਾ ਕਲੇਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਮੈਂ ਤਾਂ ਇੰਨੀ ਨਾਜੁਕ ਹਾਂ, ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਸਹਿਣ ਕਰਾਂ?" "ਜੇ ਮੈਂ ਹੌਲੀ ਹੋਈ, ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਸੌਤ ਸਭ ਕੁਝ ਹੜਪ ਲਵੇਗੀ; ਸੱਚਾਈ, ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਆਦਿ ਦੇ ਵਰਤ ਪਾਲਣਾ ਵੀ ਬਹੁਤ ਔਖੀ ਹੈ।" "ਪੁੱਤਰ ਪਾਲਣ-ਪੋਸਣ ਵਿੱਚ ਤੇ ਜਨਮ ਵੇਲੇ ਔਰਤ ਨੂੰ ਕਲੇਸ਼ ਹੀ ਕਲੇਸ਼ ਹੈ; ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਬਾਂਝ ਜਾਂ ਵਿਧਵਾ ਔਰਤ ਹੀ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਲਤ ਸੋਚ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਫਲ ਨਹੀਂ ਖਾਇਆ। ਜਦੋਂ ਪਤੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ, "ਮੈਂ ਖਾ ਲਿਆ, ਮੈਂ ਖਾ ਲਿਆ।" ਇੱਕ ਦਿਨ, ਉਸ ਦੀ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਆਈ। ਉਸ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਿੱਚ, ਧੁੰਦੁਲੀ ਨੇ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਚਿੰਤਤ ਹਾਂ।