ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਕੁਮਾਰਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ ਕਿ ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮਨੁੱਖ, ਜੋ ਸਦਾ ਪਾਪ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਮੰਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਸਿੱਧੇ ਰਾਹ ਤੋਂ ਭਟਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਗੁੱਸੇ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸੜਦੇ ਹਨ, ਵਕੜੇ ਤੇ ਕਾਮੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਯਜਨ ਦੁਆਰਾ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਲੋਕ, ਜੋ ਸੱਚ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਹਨ, ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਵਾਸਨਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਆਸ਼ਰਮ ਧਰਮ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ, ਪਖੰਡੀ, ਈਰਖਾਊ ਤੇ ਹਿੰਸਕ ਹਨ—ਉਹ ਵੀ ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਯਜਨ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਪੰਜ ਮਹਾਂਪਾਪ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਧੋਖੇਬਾਜ਼ ਹਨ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਵਾਂਗ ਕਠੋਰ ਤੇ ਨਿਰਦਈ ਹਨ, ਪਰਾਏ ਧਨ ਤੇ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ-ਇਸਤਰੀ ਵਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਵੀ ਇਸ ਯਜਨ ਰਾਹੀਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਸਰੀਰ, ਬਚਨ ਤੇ ਮਨ ਰਾਹੀਂ ਸਦਾ ਪਾਪ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਧੋਖੇਬਾਜ਼ ਤੇ ਜਿਦੀ ਹਨ, ਪਰਾਏ ਧਨ ਨਾਲ ਰਿਜਦੇ ਹਨ, ਅਸ਼ੁੱਧ ਹਨ, ਮੰਦੇ ਇਰਾਦੇ ਵਾਲੇ ਹਨ—ਉਹ ਵੀ ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਯਜਨ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਹੀ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਟੁੰਗਭਦਰਾ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਇਕ ਸੁੰਦਰ ਨਗਰੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਵਰਨਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸੱਚ ਤੇ ਨੇਕ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਉਸ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਆਤਮਦੇਵ ਨਾਮਕ ਇਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੱਸਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਗਿਆਤਾ, ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਤੇ ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਤੇ ਦੂਜੇ ਸੂਰਜ ਵਰਗਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਸੀ। ਦੁਨੀਆਵੀ ਮਾਇਨੇ ਵਿੱਚ ਉਹ ਗਰੀਬ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਧੁੰਧੁਲੀ ਨਾਮ ਦੀ ਸੀ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਬਚਨਾਂ ਤੇ ਕਾਇਮ ਰਹਿੰਦੀ, ਸੋਹਣੀ ਤੇ ਉੱਚ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਪਰ ਉਹ ਸੰਸਾਰੀ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀ ਰਹਿੰਦੀ, ਕਠੋਰ ਸੀ, ਵਧੇਰੇ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀ, ਘਰ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਚਤੁਰ, ਕੰਜੂਸ ਤੇ ਝਗੜਾਲੂ ਵੀ ਸੀ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੇ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੌਲਤ ਤੇ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਘਰ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੰਸ਼ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਧਰਮਕ ਕਰਮ ਕਰਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ—ਗਰੀਬਾਂ ਨੂੰ ਗਾਂਵਾਂ, ਜਮੀਨ, ਸੋਨਾ ਤੇ ਕਪੜੇ ਦਿੰਦੇ ਰਹੇ। ਆਪਣੀ ਅੱਧੀ ਦੌਲਤ ਉਹ ਧਰਮ ਦੇ ਕੰਮਾਂ 'ਚ ਹੀ ਲਾ ਦਿੰਦੇ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ, ਨਾ ਧੀ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਦੁੱਖ ਤੇ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਏ। ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਉਹ ਦੁਖੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਪਣੇ ਘਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਚਲਿਆ ਗਿਆ। ਦੁਪਹਿਰ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨਾਲ ਤੜਪਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਇਕ ਝੀਲ ਦੇ ਨੇੜੇ ਗਿਆ। ਪਾਣੀ ਪੀ ਕੇ, ਬਚਿਆਂ ਦੀ ਕਮੀ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਇਆ, ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬੈਠਿਆ ਹੀ ਸੀ ਕਿ ਉੱਥੇ ਇਕ ਸੰਨਿਆਸੀ ਆ ਗਿਆ। ਉਸਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਪਾਣੀ ਪੀ ਚੁੱਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਉਸਦੇ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਤੇ ਸਾਹ ਭਰਕੇ ਉਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਸੰਨਿਆਸੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤੂੰ ਰੋ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਤੇਰੀ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਕਾਰਨ ਕੀ ਹੈ? ਜਲਦੀ ਦੱਸ, ਕਿਹੜਾ ਦੁੱਖ ਤੈਨੂੰ ਖਾ ਗਿਆ ਹੈ?" ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮੁਨਿਵਰ, ਪਿਛਲੇ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਕਰਕੇ ਜੋ ਦੁੱਖ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਆ ਗਿਆ, ਮੈਂ ਕੀ ਦੱਸਾਂ? ਮੇਰੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਠੰਢਾ ਪਾਣੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਉਹ ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਪੀ ਰਹੇ ਹਨ। ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਦੁਜਾ-ਜਨ ਮੇਰੀ ਪਿੰਡ-ਦਾਨ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ। ਪੁੱਤਰ-ਹੀਣ ਹੋਣ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨੇ ਮੇਰਾ ਜੀਵਨ ਸੁੱਕਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗਣ ਆਇਆ ਹਾਂ।" "ਪੁੱਤਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਜੀਵਨ ਤੇ ਘਰ ਨੂੰ ਸਾਡਾ ਲਾਹਨਤ ਹੈ, ਪੁੱਤਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਦੌਲਤ ਤੇ ਵੰਸ਼ ਵੀ ਵਿਅਰਥ ਹੈ। ਮੈਂ ਜਿਹੜੀ ਗਾਂ ਰੱਖਦਾ ਹਾਂ, ਉਹ ਵੀ ਬਾਂਝੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਜੋ ਰੁੱਖ ਲਾਇਆ, ਉਹ ਵੀ ਫਲ ਨਹੀਂ ਲਿਆਉਂਦਾ। ਘਰ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਫਲ ਵੀ ਜਲਦੀ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਐਸੇ ਨਸੀਬ ਵਾਲੇ, ਪੁੱਤਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਜੀਵਨ ਕਿਸ ਕੰਮ ਦਾ?" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੰਨਿਆਸੀ ਦੇ ਕੋਲ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਸ ਸੰਨਿਆਸੀ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਦਇਆ ਆ ਗਈ। ਆਪਣੀ ਯੋਗ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਜਾਣ ਕੇ, ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਵਾਲੇ ਉਸ ਯਤੀ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, "ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਰੂਪ ਅਗਿਆਨ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇ। ਕਰਮ ਦਾ ਰਾਹ ਬੜਾ ਬਲਵਾਨ ਹੈ। ਵਿਵੇਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਤੇ ਸੰਸਾਰਕ ਇੱਛਾ ਛੱਡ ਦੇ।" "ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਅੱਜ ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਕਿਸਮਤ ਦੇਖੀ ਹੈ—ਸੱਤ ਜਨਮ ਤੱਕ ਤੈਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਗਰ ਨੇ ਵੀ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਵਿੱਚ ਦੁੱਖ ਸਹਿ ਲਿਆ ਸੀ। ਹੁਣ ਤੂੰ ਵੀ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਆਸ ਛੱਡ ਦੇ—ਵੈਰਾਗ ਵਿੱਚ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਹੈ।" ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮੈਨੂੰ ਵਿਵੇਕ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ? ਜੇ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਦਿਓ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੀ ਜੀਵਨ ਤਿਆਗ ਦੇਵਾਂਗਾ।" "ਵੈਰਾਗ, ਜੇ ਪੁੱਤਰ ਆਦਿਕ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਸੁੱਕਾ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਘਰਵਾਲਾ ਤਾਂ ਪੁੱਤਰ-ਪੋਤਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੀ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਰੌਣਕਾਂ ਮਾਣਦਾ ਹੈ।" ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਜਿੱਦ ਵੇਖ ਕੇ, ਤਪ-ਧਨ ਸੰਨਿਆਸੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਚਿਤ੍ਰਕੇਤੂ ਨੇ ਵੀ ਲਕੀਰਾਂ ਮਿਟਾ ਕੇ ਕਠਨਤਾ ਸਹੀ ਸੀ। ਪਰ, ਤੂੰ ਪੁੱਤਰ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਲੈ ਸਕੇਂਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਜਤਨ ਕਰਨਾ ਵਿਅਰਥ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤੂੰ ਜਿਦੀ ਹੈਂ, ਤੇਰੇ ਚਾਹ ਵਾਲੇ ਮਨੂਆ ਨੂੰ ਮੈਂ ਹੋਰ ਕੀ ਕਹਾਂ?" ਉਸ ਸੰਨਿਆਸੀ ਨੇ ਉਸਦੀ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਮਨਾਉਣੀ ਵੇਖ ਕੇ, ਇੱਕ ਫਲ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਫਲ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਖਾ ਲੈ, ਫਿਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।" "ਇੱਕ ਸਾਲ ਲਈ, ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਸਚਾਈ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਦਇਆ, ਦਾਨ ਤੇ ਇਕ ਵਾਰੀ ਹੀ ਭੋਜਨ ਕਰਨ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਪੁੱਤਰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪਵਿੱਤਰ ਜੰਮੇਗਾ।" ਇਹ ਆਖ ਕੇ ਯਤੀ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਘਰ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਫਲ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਆਪ ਕਿਤੇ ਹੋਰ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਉਹ ਜਵਾਨ ਇਸਤਰੀ, ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਵਕੜਾ ਸੀ, ਆਪਣੀਆਂ ਸਖੀਆਂ ਕੋਲ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਈ, "ਹਾਏ, ਮੈਂ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਪਈ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਇਹ ਫਲ ਨਹੀਂ ਖਾਵਾਂਗੀ।" "ਜੇ ਮੈਂ ਫਲ ਖਾ ਲਵਾਂਗੀ, ਤਾਂ ਗਰਭ ਰਹਿ ਜਾਵੇਗਾ; ਗਰਭ ਨਾਲ ਪੇਟ ਵਧ ਜਾਵੇਗਾ; ਘੱਟ ਖਾਣ ਨਾਲ ਤਾਕਤ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗੀ—ਤਾਂ ਘਰ ਦੇ ਕੰਮ ਕਿਵੇਂ ਕਰਾਂਗੀ?" "ਕਿਸਮਤ ਨਾਲ, ਜੇ ਕੋਈ ਲਗਾਨੀ ਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਗਰਭਵਤੀ ਇਸਤਰੀ ਕਿਵੇਂ ਬਚੇਗੀ? ਜੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਬੱਚਾ ਤੋਤਾ ਵਾਂਗ ਰੁਕ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਪੇਟ ਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਕੱਢਾਂ?" "ਜੇ ਬੱਚਾ ਆੜਾ ਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਮਰ ਜਾਵਾਂਗੀ; ਜਣਮ ਦੇ ਵੇਲੇ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਮੈਂ ਕਿੰਨੀ ਨਾਜੁਕ ਹਾਂ, ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਸਹਿ ਲਵਾਂ?" "ਜੇ ਮੈਂ ਹੌਲੀ ਹੋਈ, ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਸੌਤ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਹਥਿਆ ਲਵੇਗੀ; ਸੱਚਾਈ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਆਦਿ ਦੇ ਵਰਤ ਬਹੁਤ ਔਖੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ।" "ਬੱਚਾ ਪਾਲਣ ਤੇ ਜਣਣ ਵਿੱਚ ਦੁੱਖ ਹੀ ਦੁੱਖ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬਾਂਝ ਜਾਂ ਵਿਧਵਾ ਇਸਤਰੀ ਹੀ ਸੁਖੀ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਲਤ ਸੋਚ ਵਿਚ ਫਸ ਕੇ, ਉਸਨੇ ਫਲ ਨਹੀਂ ਖਾਇਆ। ਜਦ ਪਤੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, ਤਾਂ ਆਖਣ ਲੱਗੀ, "ਮੈਂ ਖਾ ਲਿਆ, ਮੈਂ ਖਾ ਲਿਆ।