ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਵਾਰ ਵਿਸ਼ਾਲਾ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਪਵਿੱਤਰ ਕੁਮਾਰ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਸਾਧੂ-ਸੰਗਤ ਲਈ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ। ਉਥੇ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਕੁਮਾਰਾਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਤੇਰਾ ਚਿਹਰਾ ਉਦਾਸ ਕਿਉਂ ਹੈ? ਤੇਰਾ ਮਨ ਕਿਉਂ ਬੇਚੈਨ ਹੈ? ਤੂੰ ਕਿੱਥੇ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਤੇ ਕਿੱਥੋਂ ਆਇਆ ਹੈਂ?” ਉਹ ਆਖਦੇ ਹਨ, “ਤੂੰ ਤਾਂ ਅਜਿਹਾ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਹੈਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਆਮ ਮਨੁੱਖ ਵਾਂਗ ਆਪਣੇ ਧਨ ਤੋਂ ਵੰਝ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਤਾਂ ਉਸ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸੁਭਾਵਦਾ ਜੋ ਮੋਹ-ਮਾਇਆ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਵੇ। ਸਾਨੂੰ ਦੱਸ ਕਿ ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਕੀ ਹੈ?” ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਹਰ ਥਾਂ ਗਿਆ, ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਕਿ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਪੁਸ਼ਕਰ, ਪ੍ਰਯਾਗ, ਕਾਸ਼ੀ, ਤੇ ਗੋਦਾਵਰੀ ਆਦਿ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ। ਮੈਂ ਹਰਿਕਸ਼ੇਤਰ, ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ, ਸ੍ਰੀਰੰਗ, ਸੇਤੁਬੰਧ ਆਦਿ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਭਟਕਦਾ ਰਿਹਾ। ਪਰ ਕਿਤੇ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ ਜੋ ਮਨ ਨੂੰ ਸੰਤੋਖ ਦੇਵੇ। ਹੁਣ ਤਾਂ ਧਰਤੀ ਕਲੀ ਯੁੱਗ ਦੀ ਮੰਦਤਾ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਸੱਚ, ਤਪस्या, ਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਦਇਆ, ਤੇ ਦਾਨ—ਇਹ ਸਭ ਮਿਟ ਗਏ ਹਨ। ਲੋਕ ਸਿਰਫ਼ ਪੇਟ ਭਰਨ ਲਈ ਜੀ ਰਹੇ ਹਨ, ਤੇ ਝੂਠ ਬੋਲਦੇ ਹਨ। ਲੋਕ ਮੰਦਬੁੱਧੀ, ਅਕਲ ਤੋਂ ਕੱਚੇ, ਤੇ ਦੁਖੀ ਹਨ। ਚੰਗੇ ਲੋਕ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਪਖੰਡ ਵਿੱਚ ਪਏ ਹਨ, ਤੇ ਸੰਨਿਆਸੀ ਵੀ ਘਰ-ਗ੍ਰਿਹਸਥੀ ਚਲਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨੌਜਵਾਨ ਕੁੜੀਆਂ ਰਾਜ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਸਾਲੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਧੀਆਂ ਲਾਲਚ ਵਿੱਚ ਵੇਚੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਵਿੱਚ ਫੁਟ ਪੈ ਗਈ ਹੈ। ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ, ਪਵਿੱਤਰ ਦਰਿਆਵਾਂ ਤੇ ਵੀ ਰੁਕਾਵਟ ਆ ਗਈ ਹੈ, ਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਮੰਦਰ ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਨੇ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਕੋਈ ਯੋਗੀ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਕੋਈ ਸਿਧ, ਨਾ ਗਿਆਨੀ, ਨਾ ਚੰਗਾ ਆਚਰਨ ਵਾਲਾ; ਕਲੀ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਧਾਰਮਿਕ ਅਭਿਆਸ ਸੁਆਹ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਡਾਕੂ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਵਾਂਗ ਦੁੱਖ ਮਿਲ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਆਪਣੇ ਵਾਲ ਖੁਲੇ ਹੋਏ ਕਲੀ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਕਾਮ ਵਾਸਨਾ ਵਿੱਚ ਫਸ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਸਭ ਕਲੀ ਯੁੱਗ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਵੇਖ ਕੇ ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਭਟਕਦਾ ਰਿਹਾ। ਫਿਰ ਮੈਂ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਆਇਆ, ਜਿੱਥੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਕਦੇ ਲੀਲਾਵਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਸਨ। ਉਥੇ ਮੈਂ ਇਕ ਅਜੀਬ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂਤ ਵੇਖਿਆ—ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਕੁੜੀ ਬੈਠੀ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਥੱਕਾ ਤੇ ਉਦਾਸ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਕੋਲ ਹੀ ਦੋ ਬੁੱਢੇ ਆਦਮੀ ਪਏ ਹੋਏ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਾਸ਼ ਲੰਮੀ ਤੇ ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਉਹ ਕੁੜੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੱਗੇ ਰੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਰਾਖੇ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਲਈ ਦੱਸ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੱਲ ਤੱਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਆਪਣੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਸੈਂਕੜੇ ਔਰਤਾਂ ਪੱਖਾ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਜੋ ਉਸਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਜਗਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ। ਇਹ ਸਭ ਦੂਰੋਂ ਵੇਖ ਕੇ ਮੈਂ ਉਤਸ਼ੁਕਤਾ ਨਾਲ ਕੋਲ ਗਿਆ। ਮੈਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਨੌਜਵਾਨ ਕੁੜੀ ਉੱਠੀ, ਘਬਰਾਈ ਹੋਈ, ਤੇ ਆਖਣ ਲੱਗੀ, “ਹੇ ਮਹਾਤਮਾ! ਥੋੜਾ ਰੁਕੋ, ਮੇਰੀ ਚਿੰਤਾ ਦੂਰ ਕਰੋ। ਤੁਹਾਡਾ ਦਰਸ਼ਨ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਤੁਹਾਡੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਵੱਡੀ ਕਿਸਮਤ ਨਾਲ ਹੀ ਤੁਹਾਡਾ ਸਾਥ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।” ਮੈਂ ਪੁੱਛਿਆ, “ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ? ਇਹ ਦੋ ਕੌਣ ਹਨ? ਇਹ ਕਮਲ-ਨੈਨੀ ਔਰਤਾਂ ਕੌਣ ਹਨ? ਹੇ ਦੇਵੀ! ਆਪਣੇ ਦੁੱਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸ।” ਉਹ ਕੁੜੀ ਬੋਲੀ, “ਮੈਂ ਭਕਤੀ ਹਾਂ। ਇਹ ਦੋ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਗਿਆਨ ਤੇ ਵੈਰਾਗ ਹਨ। ਹੁਣ ਇਹ ਸਮੇਂ ਦੀ ਮਾਰ ਨਾਲ ਬੁੱਢੇ ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਇਹ, ਗੰਗਾ ਆਦਿ ਦੇ ਆਗੂ, ਇੱਥੇ ਮੇਰੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਮੇਰੀ ਸੇਵਾ ਲਈ ਆਏ ਹਨ। ਪਰ, ਭਾਵੇਂ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਮੇਰੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਰਹੇ, ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਸੱਚੀ ਭਲਾਈ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ। ਹੁਣ, ਹੇ ਤਪਸਵੀ ਮਹਾਤਮਾ! ਮੇਰੀ ਕਹਾਣੀ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ, ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਸਭ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ, ਸੁਣ ਕੇ ਤੈਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਮਿਲੇਗੀ। ਮੈਂ ਦ੍ਰਾਵਿੜ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਜੰਮੀ, ਕਰਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਵਧੀ, ਤੇ ਕੁਝ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਤੇ ਗੁਜਰਾਤ ਵਿੱਚ ਬੁੱਢੀ ਹੋ ਗਈ। ਉੱਥੇ, ਕਲੀ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ, ਮੈਨੂੰ ਪਾਖੰਡੀਆਂ ਨੇ ਘੇਰ ਲਿਆ ਤੇ ਮੈਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਈ। ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਮੈਂ ਤੇ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਬੇਹਾਲ ਰਹੇ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਮੁੜ ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਆਈ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਫਿਰ ਨੌਜਵਾਨ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਹੋ ਗਈ, ਆਪਣੇ ਉੱਤਮ ਰੂਪ ਵਿੱਚ। ਪਰ ਇੱਥੇ ਮੇਰੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਥਕਾਵਟ ਨਾਲ ਬੇਹੋਸ਼ ਪਏ ਹਨ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਇਥੋਂ ਚਲ ਕੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ ਜਾਣ ਦੀ ਸੋਚ ਰਹੀ ਹਾਂ। ਇਹ ਬੁੱਢੇ ਹੋ ਗਏ ਹਨ, ਤੇ ਇਸ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਮਨ ਵਿਛੋੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਮੈਂ ਨੌਜਵਾਨ ਹਾਂ, ਪਰ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਕਿਉਂ ਬੁੱਢੇ ਹੋ ਗਏ ਹਨ? ਇਹ ਉਲਟਾ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਦ ਕਿ ਅਸੀਂ ਤਿੰਨੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੱਕਠੇ ਰਹੇ ਹਾਂ? ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਮਾਂ ਬੁੱਢੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪੁੱਤਰ ਨੌਜਵਾਨ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਲਈ ਵੀ ਚਿੰਤਤ ਹਾਂ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਹੇ ਯੋਗ ਦੇ ਖਜਾਨੇ, ਹੇ ਗਿਆਨੀ! ਦੱਸ, ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਕੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?” ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼! ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਮੈਂ ਇਹ ਸਭ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਵੇਖ ਸਕਦਾ ਹਾਂ। ਤੂੰ ਨਿਰਾਸ਼ ਨਾ ਹੋਵੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਹਰੀ ਤੇਰੇ ਲਈ ਭਲਾਈ ਲਿਆਉਣਗੇ।” ਸੂਤ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਸਮਝ ਕੇ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਵੱਡੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਬੋਲਿਆ, “ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ, ਬੇਟਾ! ਇਹ ਜੋਗ ਤੇ ਕਲੀ ਦੀ ਭਿਆਨਕਤਾ ਨੇ ਚੰਗੇ ਆਚਰਨ, ਜੋਗ ਮਾਰਗ ਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਨੂੰ ਮਿਟਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਲੋਕ ਅਘਾਸੁਰ ਵਾਂਗ ਦੁਸ਼ਟਤਾ ਤੇ ਧੋਖੇਬਾਜ਼ੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਚੰਗੇ ਲੋਕ ਦੁਖੀ ਹਨ, ਤੇ ਪਾਪੀ ਖੁਸ਼ ਹਨ; ਪਰ ਜੋ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹੈ, ਜੋ ਹੌਸਲਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸੱਚਾ ਥਿਰ ਤੇ ਗਿਆਨੀ ਹੈ। ਇਹ ਚੁਹੜਾਂ (ਅਛੂਤਾਂ) ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਧਰਤੀ ਭਾਰ ਝੱਲ ਰਹੀ ਹੈ, ਤੇ ਹਰੇਕ ਸਾਲ ਕੁਝ ਵੀ ਮੰਗਲਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ। ਹੁਣ ਕੋਈ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਇਕੱਠਾ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ, ਲੋਕ ਮੋਹ ਵਿਚ ਅੰਨ੍ਹੇ ਹੋ ਗਏ ਹਨ, ਤੇ ਤੈਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰ ਕੇ ਤੂੰ ਵੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਈ ਹੈਂ। ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਤੂੰ ਮੁੜ ਨੌਜਵਾਨ ਤੇ ਤਾਜ਼ਾ ਹੋ ਗਈ। ਧੰਨ ਹੈ ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ, ਜਿਥੇ ਭਕਤੀ ਵੀ ਨੱਚਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਇੱਥੇ, ਜਦਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਪੁੱਤਰ ਬੁੱਢੇ ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਸੰਤੋਖਤਾ ਨਾਲ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਰਾਮ ਵਿੱਚ ਸਮਝਦੇ ਹਨ।” ਭਕਤੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਕਲੀ ਦਾ ਅਸ਼ੁੱਧ ਯੁੱਗ ਰਾਜਾ ਪਰੀਕਸ਼ਿਤ ਨੇ ਕਿਵੇਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ? ਜਦੋਂ ਕਲੀ ਆਇਆ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਧਰਮ ਦਾ ਨਿਚੋੜ ਕਿੱਥੇ ਚਲਾ ਗਿਆ? ਦਇਆਲੁ ਹਰੀ ਦੇ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਅਧਰਮ ਕਿਵੇਂ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ? ਮੇਰਾ ਇਹ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰੋ, ਮੈਂ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਵਾਂਗੀ।