ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਸੰਝ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਅਨੰਤ ਦੇ ਮਿੱਤ੍ਰ—ਸ੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ—ਵਾਪਸ ਵ੍ਰਜਾ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਗਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਧੂੜ ਆਪਣੇ ਵਾਲਾਂ 'ਤੇ ਲਗਾਈ ਹੋਈ, ਬਾਂਸਰੀ ਵਜਾਉਂਦੇ, ਮੁਸਕਰਾਉਂਦੇ ਨੇਤਰਾਂ ਨਾਲ ਨਜ਼ਰਾਂ ਮਿਲਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਵ੍ਰਜਾ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਸ੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹਨ ਤੇ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਤੜਫ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਆਪਣੀ ਲਜਾ ਛੱਡ ਕੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਰੋਦੀਆਂ ਹਨ—"ਗੋਵਿੰਦਾ! ਦਾਮੋਦਰਾ! ਮਾਧਵ!" ਜਦੋਂ ਇਹ ਔਰਤਾਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ। ਅਕ੍ਰੂਰ, ਆਪਣੇ ਮਿੱਤ੍ਰਤਾ ਦੇ ਫਰਜ਼ ਨਿਭਾ ਕੇ, ਰਥ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਨੰਦ ਅਤੇ ਹੋਰ ਗਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਆਗੂ, ਆਪਣੇ ਰਥਾਂ 'ਤੇ ਕਈ ਉਪਹਾਰ—ਗਾਂਵਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਮਟਕੇ—ਲੈ ਕੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਚਲਦੇ ਹਨ। ਗਵਾਲਣਾਂ, ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਲੱਭਣ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਚਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਯਾਦਵਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਜਦੋਂ ਵਿਛੋੜੇ ਵਿੱਚ ਪੀੜਤ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਭਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸੰਤਵਨਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਦੂਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਭਰੋਸਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ—"ਮੈਂ ਵਾਪਸ ਆਵਾਂਗਾ।" ਜਦ ਤੱਕ ਰਥ ਦਾ ਝੰਡਾ ਅਤੇ ਧੂੜ ਦਿਸਦੀ ਰਹੀ, ਉਹ ਔਰਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਲਗਾਈ ਰੱਖਦੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਚਿੱਤਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖਿੱਚ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਜਦੋਂ ਗੋਵਿੰਦਾ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਦੀ ਆਸ ਮੁੱਕ ਗਈ, ਉਹ ਵਾਪਸ ਲੌਟ ਆਏ; ਦੁਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਦਿਨ ਪਿਆਰੇ ਦੇ ਕਰਤਬ ਗਾਉਂਦੀਆਂ ਗੁਜ਼ਾਰਨ ਲੱਗੀਆਂ। ਰਾਜਾ, ਪ੍ਰਭੂ, ਰਾਮਾ ਅਤੇ ਅਕ੍ਰੂਰ ਦੇ ਨਾਲ, ਰਥ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਪਵਿਤ੍ਰ ਯਮੁਨਾ ਨਦੀ ਉੱਤੇ ਜਾ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਥੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਮੂੰਹ ਧੋ ਕੇ, ਪਾਣੀ ਪੀ ਕੇ, ਰਾਮਾ ਦੇ ਨਾਲ ਇਕ ਵਣ ਵਿੱਚ ਗਏ ਤੇ ਫਿਰ ਰਥ 'ਤੇ ਆ ਕੇ ਬੈਠ ਗਏ। ਅਕ੍ਰੂਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰ ਕੇ, ਰਥ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਘਾਟ ਉੱਤੇ ਗਿਆ ਤੇ ਨ੍ਹਾਉਣ ਦੀ ਰਸਮ ਅਦਾ ਕੀਤੀ। ਜਦ ਅਕ੍ਰੂਰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਤੇ ਨਿੱਤ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਜਪ ਕਰਦਾ, ਉਸ ਨੇ ਰਾਮਾ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਵੇਖਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, "ਦੇਵਕੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਇੱਥੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਹਨ, ਜਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਥ 'ਤੇ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ?" ਉਹ ਉੱਪਰ ਆ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਲੱਗਾ। ਫਿਰ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਥ 'ਤੇ ਬੈਠੇ ਵੇਖਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਮੁੜ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ, ਸੋਚਦਾ ਕਿ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦਰਸ਼ਨ ਝੂਠੀ ਸੀ। ਇਕ ਵਾਰੀ ਫਿਰ, ਉਸ ਨੇ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਿੱਧ, ਚਰਣ, ਗੰਧਰਵ ਅਤੇ ਅਸੁਰ ਨਤਮਸਤਕ ਹੋ ਕੇ, ਵਾਜਿਆਂ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਸਿਰਾਂ ਵਾਲੇ, ਹਜ਼ਾਰ ਨਾਗਾ ਦੇ ਫਣਾਂ ਨਾਲ, ਨੀਲੇ ਵਸਤ੍ਰਾਂ 'ਚ, ਹਿਮ ਪਹਾੜਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ, ਦਿਵ੍ਯ ਰੂਪ ਵਾਲੇ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਗੋਦ 'ਤੇ ਇੱਕ ਕਾਲੇ ਬੱਦਲ ਵਰਗਾ, ਪੀਲੇ ਰੇਸ਼ਮੀ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨਿਆ, ਚਾਰ ਭੁਜਾ ਵਾਲਾ, ਸ਼ਾਂਤ, ਲਾਲੀ ਮਾਰੇ ਕਮਲ-ਆਖਾਂ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਸੋਹਣਾ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਸੀ, ਨਜ਼ਰ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਭੁਆਂ, ਨੱਕ, ਕੰਨ, ਗਲ੍ਹ, ਠੋਡ਼ੀ, ਹੋਠ—all ਲਾਲੀ ਮਾਰੇ ਤੇ ਸੁੰਦਰ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਲੰਬੀਆਂ ਤੇ ਭਰਪੂਰ, ਛਾਤੀ ਚੌੜੀ ਤੇ ਉੱਤਮ, ਗਰਦਨ ਸ਼ੰਖ ਵਾਂਗ, ਨਾਭੀ ਗਹਿਰੀ, ਪੇਟ ਕੋਮਲ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਲਕੀਰਾਂ ਨਾਲ। ਉਸ ਦੇ ਕਮਰ ਤੇ ਰਾਨ ਵੱਡੀਆਂ, ਹੱਥ ਤੇ ਗੁੱਟੇ ਸੁਧਰੇ, ਲੱਤਾਂ ਨਰਮ ਤੇ ਸੋਹਣੀਆਂ। ਉਸ ਦੇ ਪੈਰ ਉੱਚੇ, ਨਖ ਲਾਲੀ ਮਾਰੇ ਤੇ ਚਮਕਦੇ, ਪੈਰ ਲੋਟਸ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ, ਨੌਂ ਉਂਗਲਾਂ ਤੇ ਅੰਗੂਠੇ-ਵਾਂਗ ਅੰਗ। ਉਹ ਅਣਮੁੱਲੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਸੀ—ਮੁਕੁਤ, ਕੜੇ, ਬਾਂਹ-ਬੰਦ, ਜਨੇਊ, ਕਮਰ-ਬੰਦ, ਮਾਲਾ, ਪੈਰ-ਬੰਦ, ਕੁੰਡਲ। ਉਸ ਦੇ ਕਮਲ-ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਖ, ਚਕ੍ਰ, ਗਦਾ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ; ਛਾਤੀ 'ਤੇ ਸ੍ਰੀਵਤਸ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ, ਚਮਕਦਾ ਕੌਸਤੁਭ ਰਤਨ, ਤੇ ਜੰਗਲ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ। ਉਸ ਦੇ ਸੰਗੀ—ਸੁਨੰਦ, ਨੰਦ, ਤੇ ਹੋਰ; ਸਨਕ ਰਿਸ਼ੀਆਂ; ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਆਗੂ—ਬ੍ਰਹਮਾ, ਰੁਦ੍ਰ; ਤੇ ਨੌਂ ਉੱਤਮ ਦੁਜਾ-ਜਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ; ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ, ਨਾਰਦ, ਵਾਸੁ ਤੇ ਹੋਰ ਭਗਤ—ਸਭ ਉਸ ਦੀ ਸਲਾਹ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ, ਪਵਿਤ੍ਰ ਮਨ ਨਾਲ। ਉਹ ਸ੍ਰੀ, ਪੁਸ਼ਟੀ, ਵਾਣੀ, ਤੇਜ, ਯਸ਼, ਸੰਤੋਸ਼, ਵਿਘਨ, ਜਿੱਤ, ਗਿਆਨ, ਅਗਿਆਨ, ਸ਼ਕਤੀ, ਮਾਇਆ—ਸਭ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਅਕ੍ਰੂਰ ਨੇ, ਇਹ ਰੂਪ ਵੇਖ ਕੇ, ਅਤਿ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨਾਲ, ਉੱਚਤ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਹਰਸ਼ ਨਾਲ ਕੰਪ ਗਿਆ, ਮਨ ਭਾਵਾਵੇਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਅੱਖਾਂ ਨਮ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਉਸ ਨੇ, ਗਲ੍ਹ ਘੁੱਟੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ, ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਹੋ ਕੇ, ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਧੀਰੇ-ਧੀਰੇ, ਸੰਭਲ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਸਲਾਹ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦਸਵੇਂ ਸਕੰਧ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅਰਧ ਵਿੱਚ, "ਅਕ੍ਰੂਰ ਦੀ ਵਾਪਸੀ" ਨਾਮਕ ਉਨਤਾਲੀਸਵਾਂ ਅਧਿਆਇ, ਉੱਚਤ ਪਰਮਹੰਸਾਂ ਲਈ, ਸ੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਮਹਾ ਪੁਰਾਣ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਹੋਈ। ਫਿਰ, ਅਕ੍ਰੂਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਨਾਰਾਇਣ, ਆਦਿ-ਪੁਰੁਸ਼, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਨਾਭੀ-ਕਮਲ ਤੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਜਿਸ ਤੋਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਧਰਤੀ, ਪਾਣੀ, ਅੱਗ, ਹਵਾ, ਆਕਾਸ਼, ਮਹਾ-ਤੱਤ, ਅਵ੍ਯਕਤ ਦਾ ਮੂਲ, ਮਨ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵ—ਇਹ ਸਭ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਅੰਗ ਹਨ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ। ਪਰ ਇਹ ਸਭ, ਅਵ੍ਯਕਤ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ, ਤੁਹਾਡੀ ਸਚੀ ਸੁਰਤ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ 'ਨਾ-ਸਵ' ਵਜੋਂ ਪਕੜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਅਜਨਮੀ ਵੀ, ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ, ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੀ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਤੁਹਾਡਾ ਅਸਲ ਰੂਪ ਨਹੀਂ। ਜੋਗੀ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਪਰਮ-ਪੁਰੁਸ਼, ਪ੍ਰਭੂ ਵਜੋਂ, ਆਤਮਾ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਤੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਪੂਜਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਦੁਜਾ-ਜਨ, ਵੇਦਿਕ ਰਾਹ ਤੇ, ਤਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੀ ਵੇਦ ਰਾਹੀਂ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਯਜਨਾਂ ਤੇ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ, ਤੁਹਾਡੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹੋਰ, ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਛੱਡ ਕੇ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਪਾ ਕੇ, ਗਿਆਨ-ਯਜਨਾ ਰਾਹੀਂ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਗਿਆਨ-ਸਰੂਪ ਵਜੋਂ ਪੂਜਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ, ਮਨ ਨੂੰ ਪਵਿਤ੍ਰ ਕਰਕੇ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਤੁਹਾਨੂੰ, ਜੋ ਸਭ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੋ, ਇਕ ਰੂਪ ਤੇ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ ਵਜੋਂ ਪੂਜਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਸ਼ਿਵ ਵਜੋਂ, ਸ਼ਿਵ-ਮਾਰਗ ਅਨੁਸਾਰ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ, ਅਨੇਕ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਦੇ ਹਨ। ਹਕੀਕਤ ਵਿੱਚ, ਸਭ ਤੁਹਾਡੀ ਹੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਦੇਵ ਵੱਸਦੇ ਹਨ—even ਜੇਕਰ ਉਹ ਹੋਰ ਦੇਵਾਂ ਨੂੰ ਪੂਜਦੇ ਹਨ, ਮਨ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਪਾਸੇ ਲਾਇਆ ਹੋਇਆ। ਜਿਵੇਂ ਪਹਾੜਾਂ ਤੋਂ ਨਿਕਲੀਆਂ ਨਦੀਆਂ, ਮੀਂਹ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਸਾਰੇ ਮਾਰਗ ਆਖਿਰ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ। ਸਤ, ਰਜ, ਤੇ ਤਮ—ਇਹ ਗੁਣ ਤੁਹਾਡੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਹਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅਚਲ ਤੱਕ, ਸਭ ਜੀਵ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਤੁਸੀਂ, ਜਿਸ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਅਲਗ, ਸਭ ਦਾ ਆਤਮਾ, ਸਭ ਮਨਾਂ ਦੇ ਸਾਕਸ਼ੀ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਇਹ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਧਾਰਾ, ਜੋ ਅਗਿਆਨ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੋਈ, ਦੇਵਾਂ, ਮਨੁੱਖਾਂ, ਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਵਿੱਚ ਚਲ ਰਹੀ ਹੈ।" —ਇਹ ਕਥਾ, ਪਿਆਰ ਤੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ, ਵ੍ਰਜਾ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ, ਅਕ੍ਰੂਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ, ਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਵਿਆਕਿਆ ਹੈ।