ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਅਕਰੂਰ ਦੇ ਰਥ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਵਿਦਾ ਹੋਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਗੋਪੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਮਾਯਾ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਅਕਰੂਰ ਨੂੰ ਕਸੂਰਵਾਰ ਸਮਝਦੀਆਂ, ਕਹਿ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, "ਤੂੰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਅਕਰੂਰ—ਕਰੂਰ ਹੈਂ! ਤੂੰ ਸਾਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਸੋਭਾ ਦੇਖਣ ਦਾ ਸੁਖ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਹੁਣ ਜ਼ੋਰ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਸਾਨੂੰ ਉਹ ਸੁਖ ਖੋਹ ਰਿਹਾ ਹੈਂ।" ਉਹ ਗੋਪੀਆਂ, ਜੋ ਨੰਦ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ fleeting ਮਮਤਾ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੀਆਂ, ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਕਹਿ ਰਹੀਆਂ, "ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਹੁਣ ਸਾਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ; ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਘਰ, ਪਰਿਵਾਰ, ਪਤੀ ਛੱਡ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਲਈ ਆਈਆਂ, ਪਰ ਹੁਣ ਉਹ ਨਵੇਂ ਪ੍ਰੇਮੀ ਮਿਲ ਗਏ ਹਨ।" ਉਹ ਸੋਚਦੀਆਂ, "ਮਥੁਰਾ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਲਈ ਰਾਤ ਖੁਸ਼ੀ ਦੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇਗੀ; ਉਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਮੁਖ-ਚੰਦ ਦੀ ਰਸ-ਪਾਨ ਕਰਨਗੇ, ਉਸ ਦੀ ਹਾਸ-ਭਰੀ ਨਜ਼ਰਾਂ ਦੀ ਮਧੁਰਤਾ ਲੈਣਗੇ।" ਮੁਕੁੰਦ, ਜੋ ਅਕਰੂਰਤਾ ਵਿਚ ਵੀ ਮਧੁਰ ਬੋਲਾਂ ਤੇ ਮੋਹ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਹੁਣ ਮਥੁਰਾ ਦੀਆਂ ਸਤਰੀਆਂ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ ਹੈ। "ਉਹ ਸਾਡੇ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਲਾਜਵਾਨ, ਪ੍ਰੇਮ-ਭਰੀਆਂ ਗੋਪੀਆਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਯਾਦ ਕਰੇਗਾ?" ਅੱਜ ਦਿਨ, ਦਸਾਰ੍ਹਾ, ਭੋਜ, ਅੰਧਕ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ, ਸਾਤਵਤ ਜਾਤੀਆਂ ਲਈ ਵੱਡਾ ਉਤਸਵ ਹੋਵੇਗਾ; ਰਸਤੇ ਵਿਚ, ਲੋਕ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ—ਦੇਵਕੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸ—ਦੀ ਸੋਭਾ ਦੇਖਣਗੇ। "ਅਕਰੂਰ" ਨਾਮ ਉਸੇ ਨੂੰ ਮਿਲੇ ਜੋ ਇੰਨਾ ਨਿਰਦਈ ਹੋਵੇ; ਉਹ, ਸਾਨੂੰ ਸਾਡਾ ਪ੍ਰੇਮੀ ਦੋਸਤ ਦੇਖਣ ਦੀ ਆਖਰੀ ਆਸ ਵੀ ਬਿਨਾ ਸਾਂਤਵਨਾ ਦਿੱਤੇ, ਦੂਰ ਲੈ ਜਾਂਦਾ। ਅਕਰੂਰ, ਜਿਸ ਦਾ ਦਿਲ ਪੱਥਰ-ਵਾਂਗ ਹੈ, ਰਥ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ, ਤੇ ਪਿੰਡ ਵਾਲੇ, ਵੱਡਿਆਂ ਦੀ ਉਣ-ਸੋਚ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਰਥਾਂ ਨਾਲ ਪਿਛਲੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲ ਪਏ। ਕਿਸਮਤ ਵੀ ਅੱਜ ਸਾਡੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹੋ ਗਈ। "ਚਲੋ, ਮਾਧਵ ਨੂੰ ਰੋਕੀਏ!"—ਗੋਪੀਆਂ ਕਹਿ ਰਹੀਆਂ, "ਸਾਡੇ ਵੱਡੇ-ਰੇਸ਼ਤੇਦਾਰ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦੇ, ਜਦਕਿ ਸਾਡਾ ਦਿਲ ਇਕ ਪਲ ਦੀ ਵਿਛੋੜੇ ਨੂੰ ਵੀ ਸਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ?" ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮ-ਭਰੇ ਹਾਸੇ, ਮੋਹਕ ਬੋਲ, ਖੇਡ-ਭਰੀ ਨਜ਼ਰਾਂ, ਗਲ-ਲਗਣ ਅਤੇ ਰਾਸ-ਨ੍ਰਿਤਯ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਨਾਲ, ਗੋਪੀਆਂ ਦੇ ਦਿਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਚੁੱਕੇ। "ਕਿਵੇਂ ਅਸੀਂ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਇਹ ਅੰਤਹੀਨ ਰਾਤ, ਇਕ ਪਲ ਵੀ, ਬਿਨਾ ਉਸ ਦੇ, ਜਿਉਂ ਸਕਦੀਆਂ?" ਸੂਰਜ ਡੁੱਲਣ ਤੇ, ਜਦ ਅਨੰਤ ਦਾ ਮਿੱਤਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵਾਪਸ ਵ੍ਰਜ ਆਉਂਦਾ, ਗੋਪੀਆਂ ਉਸ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਦੀ ਆਸ ਕਰਦੀਆਂ, ਉਸ ਦੇ ਰਸਤੇ ਦੀ ਧੂੜ, ਬਾਂਸਰੀ ਦੀ ਧੁਨ, ਹਾਸ-ਭਰੀ ਨਜ਼ਰਾਂ, ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸੰਗ ਦੀ ਆਸ ਨਾਲ ਜੀਉਂਦੀਆਂ। ਪਰ, ਅੱਜ ਉਹ ਵਿਛੋੜਾ ਸਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀਆਂ। ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵ੍ਰਜ ਦੀਆਂ ਸਤਰੀਆਂ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ, ਵਿਛੋੜੇ ਦੇ ਦੁਖ ਨਾਲ, ਆਪਣੀ ਲਾਜ ਛੱਡ ਕੇ, ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਰੋ ਪਈਆਂ, 'ਗੋਵਿੰਦਾ! ਦਾਮੋਦਰ! ਮਾਧਵ!'" ਜਦਕਿ ਉਹ ਰੋਂਦੀਆਂ, ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ। ਅਕਰੂਰ, ਆਪਣਾ ਮਿੱਤਰਤਾ-ਕਰਤਬ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ, ਰਥ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਲੱਗਾ। ਨੰਦ ਆਦਿ ਗੋਪ, ਆਪਣੇ ਰਥਾਂ ਤੇ, ਗੋ-ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੇ ਘੜੇ ਨਾਲ, ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲ ਪਏ। ਗੋਪੀਆਂ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਮੋਹ-ਮਾਯਾ ਵਿਚ, ਉਸ ਦੇ ਇਸ਼ਾਰੇ ਦੀ ਆਸ ਕਰਦੀਆਂ, ਰਸਤੇ ਵਿਚ ਖੜੀਆਂ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਯਾਦਵਾਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ, ਵਿਛੋੜੇ ਵਿਚ ਪੀੜਤ ਗੋਪੀਆਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ-ਭਰੇ ਬੋਲੇ ਨਾਲ, ਦੂਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਆਸ਼ਵਾਸਨ ਦਿੱਤਾ: "ਮੈਂ ਵਾਪਸ ਆਵਾਂਗਾ।" ਜਦ ਤਕ ਰਥ ਦੀ ਝੰਡੀ ਤੇ ਧੂੜ ਦਿਸਦੀ ਰਹੀ, ਉਹ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲਦੀਆਂ, ਦਿਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਚਿੱਤਰ ਵਾਂਗ ਖਿੱਚੇ ਹੋਏ। ਜਦਕਿ ਗੋਵਿੰਦਾ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਦੀ ਆਸ ਟੁੱਟ ਗਈ, ਉਹ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈਆਂ, ਤੇ ਦੁਖ-ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੇਮੀ ਦੇ ਚਰਨ-ਕਾਵਿਆਂ ਨੂੰ ਗਾਉਣ ਲੱਗੀਆਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ, ਅਕਰੂਰ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਤੇਜ਼ ਰਥ ਤੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਯਮੁਨਾ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਆ ਪਹੁੰਚੇ। ਉੱਥੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੇ ਰਾਮ ਨੇ ਮੂੰਹ ਧੋ ਕੇ, ਜਲ ਪਿਆ, ਤੇ ਛਾਂ-ਵਾਲੇ ਬਿਰਖਾਂ ਦੇ ਥਾਂ ਰਥ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਏ। ਅਕਰੂਰ, ਵਿਦਾ ਲੈ ਕੇ, ਰਥ ਉੱਤੇ ਬੈਠਾ, ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਪੰਡੇ ਤੇ ਗਿਆ, ਤੇ ਨਦੀ ਵਿਚ ਨ੍ਹਾਉਣ ਲੱਗਾ। ਜਦ ਅਕਰੂਰ ਨੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਵਿਚ ਡੁੱਬੀ ਲਾਈ, ਤੇ ਬ੍ਰਹਮ-ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰਨ ਕੀਤਾ, ਉਸ ਨੇ ਰਾਮ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਵੇਖਿਆ। ਤਰਿਆ, ਤਾਂ ਸੋਚਿਆ, "ਦੇਵਕੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਇੱਥੇ ਜਲ ਵਿਚ ਕਿਵੇਂ? ਉਹ ਤਾਂ ਰਥ ਤੇ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ!" ਉੱਠ ਕੇ, ਰਥ ਉੱਤੇ ਵੇਖਿਆ। ਫਿਰ, ਜਲ ਵਿਚ ਡੁੱਬੀ ਲਾਈ, ਸੋਚਿਆ, "ਕੀ ਜਲ ਵਿਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਦਰਸ਼ਨ ਝੂਠੀ ਹੈ?" ਪਰ, ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਸਿੱਧਾ, ਚਰਣ, ਗੰਧਰਵ, ਅਸੁਰ, ਸਬ ਨਮਨ ਕਰ ਰਹੇ, ਵਾਦ-ਯੰਤਰ ਵਜਾ ਰਹੇ। ਉਸ ਨੇ ਦਿਵ੍ਯ ਰੂਪ ਦੇਖਿਆ: ਹਜ਼ਾਰ ਸਿਰਾਂ ਵਾਲਾ, ਹਜ਼ਾਰ ਫਣਾਂ ਵਾਲਾ, ਨੀਲੇ ਕਪੜੇ ਪਹਿਨਿਆ, ਹਿਮ-ਪਹਾੜਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ। ਉਸ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿਚ, ਘਣ-ਵਾਂਗ ਸਾਵਲਾ, ਪੀਲੇ ਰੇਸ਼ਮੀ ਕਪੜੇ, ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ, ਸ਼ਾਂਤ, ਲਾਲ-ਕੁੰਵਲ ਨੈਣਾਂ ਵਾਲਾ। ਮੁਖ ਸੋਹਣਾ, ਹਾਸ-ਭਰੀ ਨਜ਼ਰ, ਲਾਲੀ-ਭਰੇ ਨਕ, ਕੰਨ, ਗਲ, ਠੋਡੀ, ਹੋਠ, ਲੰਬੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ, ਚੌੜੀ ਛਾਤੀ, ਸ਼ੰਖ-ਵਾਂਗ ਗਰਦਨ, ਡੂੰਘਾ ਨਾਭੀ, ਪੱਤਿਆਂ-ਵਾਂਗ ਪੇਟ-ਭਾਗ, ਵੱਡੀਆਂ ਕਮਰ ਤੇ ਜੰਗ੍ਹਾ, ਸੁੰਦਰ ਹਥ, ਗੋਡੇ, ਲੰਬੀਆਂ ਲੱਤਾਂ, ਉੱਚੀਆਂ ਟਕਰੀਆਂ, ਲਾਲੀ-ਭਰੇ ਨਖ, ਚਮਕਦੀਆਂ ਰੇਸ਼ਾਂ, ਪੈਰਾਂ ਤੇ ਨੌ ਉਂਗਲਾਂ, ਕਮਲ-ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ। ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੇ ਅਮੋਲ ਰਤਨ: ਮਕੁਟ, ਕੜੇ, ਬਾਂਹ-ਬੰਦ, ਜਨੇਊ, ਕਮਰ-ਬੰਦ, ਹਾਰ, ਪਜਾਬੀ, ਕੁੰਦਲ। ਉਸ ਦੇ ਹੱਥ ਕਮਲ-ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ, ਸੰਖ, ਚੱਕਰ, ਗਦਾ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ। ਛਾਤੀ 'ਸ਼੍ਰੀਵਤਸ' ਚਿੰਨ੍ਹ, ਕੌਸਤੁਭ ਰਤਨ, ਬਨ-ਫੁੱਲਾਂ ਦਾ ਹਾਰ। ਉਸ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਸੁਨੰਦ, ਨੰਦ, ਸਨਕ ਆਦਿ ਰਿਸ਼ੀ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਰੁਦ੍ਰ ਆਦਿ ਦੇਵ, ਨੌ ਮੁੱਖ-ਦਿਵ੍ਯ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ, ਨਾਰਦ, ਵਾਸੁ ਆਦਿ ਭਗਤ, ਹਰ ਇੱਕ ਆਪਣੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਪਵਿੱਤਰ ਦਿਲ ਨਾਲ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰ ਰਹੇ। ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿਚ: ਲਕਸ਼ਮੀ, ਪੁਸ਼ਟੀ, ਵਾਕ, ਪ੍ਰਭਾ, ਯਸ਼, ਤ੍ਰਿਪਤੀ, ਲਯ, ਜਯ, ਗਿਆਨ, ਅਗਿਆਨ, ਸ਼ਕਤੀ, ਮਾਯਾ। ਅਕਰੂਰ, ਇਹ ਸਭ ਦੇਖ ਕੇ, ਪਰਮ ਭਗਤੀ, ਅਤਿ ਖੁਸ਼ੀ, ਦਿਲ ਵਿਚ ਉਮੰਗ, ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਪਿਆਰ ਦੇ ਆਸੂ, ਗਲੇ ਵਿਚ ਰੁਕਾਵਟ, ਚੰਗੀ ਨੀਤ ਵਿਚ ਖੜਾ, ਨਮਨ ਕਰਦਾ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਧੀਰਜ ਨਾਲ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਹਿਲੀ ਸਕੰਧ, ਦਸਵੇਂ ਸਕੰਧ ਦੇ 'ਅਕਰੂਰ ਦੀ ਵਾਪਸੀ' ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਸਮਾਪਤੀ ਹੋਈ। ਫਿਰ, ਅਕਰੂਰ ਨੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ: "ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ—ਸਭ ਕਾਰਨਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਨਾਰਾਯਣ, ਆਦਿ-ਪੁਰੁਸ਼, ਅਵਿਨਸ਼ੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਨਾਭੀ ਤੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਉਪਜਿਆ, ਤੇ ਜਿਸ ਤੋਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ।" "ਪ੍ਰਭੂ! ਧਰਤੀ, ਪਾਣੀ, ਅਗਨਿ, ਵਾਯੁ, ਆਕਾਸ਼, ਮਹਾ-ਤੱਤ, ਅਵ੍ਯਕਤ ਦਾ ਮੂਲ, ਮਨ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵ—ਇਹ ਸਭ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਤੱਤ ਹਨ।" "ਪਰ ਇਹ ਸਭ, ਅਵ੍ਯਕਤ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ, ਤੁਹਾਡੀ ਸੱਚੀ ਸਰੂਪਤਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ; ਉਹ 'ਅਨਾਤਮ' ਵਾਂਗ ਪਕੜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਜਨਮਾ, ਗੁਣਾਂ ਵਿਚ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ, ਸਿਰਫ ਗੁਣ-ਅਤੀਤ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਤੁਹਾਡਾ ਅਸਲ ਰੂਪ ਨਹੀਂ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਕਰੂਰ ਨੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਗਿਆਨ, ਵਿਭੂਤੀਆਂ ਅਤੇ ਅਸਲ ਸਰੂਪ ਸਮਝ ਕੇ, ਦਿਲੋਂ ਨਮਨ ਕੀਤਾ।