ਜਦ ਕੇਸੀ ਦੈਤ ਨੇ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਅਪਣੀ ਤਾਕਤ ਦਿਖਾਈ, ਤਦ ਅਪਰਮ ਪੁਰਖ ਭਗਵਾਨ ਨੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਧੋਖਾ ਦੇ ਕੇ, ਦੋਹਾਂ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਫੜ ਲਿਆ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਲੱਤਾਂ ਨਾਲ ਘੁਮਾ ਕੇ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਹਲਕੇਪਣ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਗਰੁੜ ਸੱਪ ਨੂੰ ਸੁੱਟ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕੇਸੀ ਨੂੰ ਸੌ ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਦੂਰੀ ’ਤੇ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਹੋਸ਼ ਵਿਚ ਆ ਕੇ, ਕੇਸੀ ਫਿਰ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਉਠਿਆ ਤੇ ਹਰੀ ਵੱਲ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਤੁਰ ਪਿਆ। ਪਰ ਹਰੀ ਹੱਸਦੇ ਹੋਏ, ਆਪਣੀ ਬਾਂਹ ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾ ਦਿੱਤੀ ਜਿਵੇਂ ਸੱਪ ਆਪਣੇ ਬਿਲ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਬਾਂਹ ਉਸ ਦੇ ਦੰਦਾਂ ਨੂੰ ਛੁਈ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਲੋਹੇ ਵਾਂਗ ਤਿੜਕ ਕੇ ਟੁੱਟ ਗਏ। ਭਾਰੀ ਬਾਂਹ, ਲੋਹੇ ਦੀ ਸਲਾਖ ਵਾਂਗ, ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਵਧ ਗਈ, ਪਰ ਦੈਤ ਨੇ ਪਰਵਾਹ ਨਾ ਕੀਤੀ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਬਾਂਹ ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਫੁਲਣ ਨਾਲ, ਕੇਸੀ ਦੀ ਸਾਂਸ ਰੁਕ ਗਈ, ਹੱਥ-ਪੈਰ ਮਾਰਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਪੂਰਾ ਸਰੀਰ ਪਸੀਨੇ ਨਾਲ ਭਿੱਜ ਗਿਆ, ਅੱਖਾਂ ਉਲਟ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਉਹ ਰਕਤ ਵੰਞਦਿਆਂ, ਨਿਰਜੀਵ ਹੋ ਕੇ ਧਰਤੀ ’ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ, ਜੋ ਬੇਰ ਦੇ ਫਲ ਵਰਗਾ ਸੀ, ਵਿਚੋਂ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬਾਂਹ ਕੱਢ ਲਈ। ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਇਹ ਕਰਤਬ ਕਰਕੇ ਕੋਈ ਅਚੰਭਾ ਜਾਂ ਅਹੰਕਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰਕੇ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਹੇ ਰਾਜਨ! ਫਿਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਭਗਤ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਕੋਲ ਆਇਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਗੂੜ੍ਹ ਰਾਜ ਦੱਸਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ: “ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ! ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ! ਹੇ ਅਗਮ ਅਤਮਾ, ਯੋਗ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਨਾਥ, ਵਾਸੁਦੇਵ, ਸਭ ਦਾ ਆਸਰਾ, ਸਾਤ੍ਵਤਾਂ ਵਿਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਅਤਮਾ ਹੋ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿਚ ਇਕ ਮਾਤ੍ਰ ਜੋਤੀ, ਹਿਰਦੇ ਦੀ ਗੁਫਾ ਵਿਚ ਵੱਸਦੇ ਹੋ, ਸਾਕਸ਼ੀ ਹੋ, ਮਹਾਪੁਰੁਸ਼ ਹੋ, ਨਾਥ ਹੋ। ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਆਪਣਾ ਆਸਰਾ ਹੋ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ, ਆਪਣੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ, ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਗੁਣ ਬਣਾਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ, ਹੇ ਨਿਸ਼ਚਯ ਦੇ ਸੁਆਮੀ! ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਬਣਾਉਂਦੇ, ਪਾਲਦੇ ਤੇ ਸੰਘਾਰਦੇ ਹੋ। ਇਸ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਧਰਤੀ ਦੇ ਭਾਰ, ਦੈਤਿਆਂ, ਦੁਸ਼ਟਾਂ, ਰਾਖਸਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਅਤੇ ਭਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਅਵਤਾਰ ਲਿਆ ਹੈ। ਸਭ ਭਾਗਾਂ ਵਿਚੋ ਭਾਗ, ਇਹ ਘੋੜੇ ਰੂਪ ਦੈਤ ਤੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰੇਆ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਦੀ ਹਿਨਹਿਨਾਹਟ ਤੋਂ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਡਰ ਗਏ ਸਨ ਤੇ ਆਪਣੇ ਲੋਕ ਛੱਡ ਗਏ। ਕੱਲ ਜਾਂ ਪਰਸੋਂ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਦੇਖਾਂਗਾ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਚਾਣੂਰ, ਮੁਸ਼ਟਿਕ, ਹੋਰ ਕੁਸ਼ਤੀਬਾਜ਼, ਹਾਥੀ ਅਤੇ ਕਂਸ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰੋਗੇ। ਫਿਰ ਸ਼ੰਖ, ਯਵਨ, ਮੁਰ, ਨਰਕਾਸੁਰ ਦੀ ਹਾਰ, ਪਾਰਿਜਾਤ ਵਰਖ ਦਾ ਚੋਰੀ ਹੋਣਾ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਦੀ ਹਾਰ ਹੋਵੇਗੀ। ਤੇਰੀਆਂ ਵਿਰਤਾ ਭਰੀਆਂ ਵਿਆਹ ਲੀਲਾਵਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਤੂੰ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਕੁੜੀਆਂ ਜਿੱਤ ਕੇ ਵਿਆਹ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਦੁਆਰਕਾ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਨ੍ਰਿਗ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰਨਾ। ਸਿਆਮੰਤਕ ਮਣੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨੀ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਮਰੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਲੋਕ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਣਾ। ਪੌਂਡ੍ਰਕ ਦਾ ਵਧ, ਕਾਸੀ ਨਗਰ ਨੂੰ ਸਾੜਣਾ, ਦੰਤਵਕ੍ਰ ਦਾ ਨਾਸ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਯੱਗ ਵਿਚ ਸ਼ਿਸੁਪਾਲ ਦੀ ਮੌਤ। ਦੁਆਰਕਾ ਵਿਚ ਰਹਿ ਕੇ, ਤੂੰ ਹੋਰ ਜਿਹੜੇ ਵੀ ਵਿਰਤਾਵਾਂ ਕਰੇ, ਉਹ ਮੈਂ ਦੇਖਾਂਗਾ; ਜਿਹੜੀਆਂ ਕਵੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਗਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਦੇਖਾਂਗਾ ਕਿ ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਸੈਨਾਵਾਂ, ਜੋ ਕਾਲ ਰੂਪ ਪ੍ਰਭੂ ਹਨ ਤੇ ਅਰਜੁਨ ਦੇ ਰਥੀ ਬਣੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਲੋਂ ਨਾਸ ਹੋਣਗੀਆਂ। ਅਸੀਂ ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਜੋ ਸ਼ੁੱਧ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਵਿਚ ਅਡੋਲ, ਜਿਸ ਦੀ ਹਰ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ, ਜੋ ਮੋਹ ਤੋਂ ਸਦਾ ਰਹਿਤ, ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਨਾਥ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਸਭ ਭੇਦ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹੋ, ਤੇ ਖੇਡ ਵਾਂਗ ਮਨੁੱਖ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹੋ; ਯਾਦਵਾਂ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀਆਂ ਅਤੇ ਸਾਤ੍ਵਤਾਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ। ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਯਾਦਵਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਨੂੰ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਭਗਤ ਰਿਸ਼ੀ, ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ, ਉਸ ਦਰਸ਼ਨ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਚਲੇ ਗਏ। ਫਿਰ, ਗੋਵਿੰਦ ਜੀ, ਕੇਸੀ ਦੈਤ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਗੋਪਾਂ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਗਾਂਵਾਂ ਚਰਾਉਣ ਲੱਗ ਪਏ ਅਤੇ ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਨੂੰ ਆਨੰਦਿਤ ਕੀਤਾ। ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਜਦ ਗੋਪ ਗਿਰਿ-ਸਿਖਰਾਂ ਉੱਤੇ ਗਾਂ ਚਰਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਹ ਚੋਰੀ-ਪੁਲਿਸ ਦਾ ਖੇਡ ਖੇਡਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਕਿਸੇ ਨੇ ਚੋਰ, ਕਿਸੇ ਨੇ ਗੋਆਲੇ, ਤੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਭੇੜਾਂ ਬਣ ਕੇ, ਨਿਡਰ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਹੋ ਕੇ ਖੇਡ ਕੀਤੀ। ਉਥੇ ਮਾਇਆ ਦੇ ਮਾਹਿਰ, ਮਾਇਆਪੁਤ੍ਰ ਵ੍ਯੋਮਾਸੁਰ, ਗੋਆਲੇ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਭੇੜਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਚੋਰ ਬਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਲੈ ਗਿਆ। ਉਹ ਮਹਾਦੈਤ, ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਹਾੜ ਦੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਕੇ, ਚਾਰ-ਪੰਜ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਮੂੰਹ ਤੇ ਪੱਥਰ ਰੱਖ ਕੇ ਬੰਦ ਕਰ ਗਿਆ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਚਾਲ ਪਛਾਣ ਲਈ, ਤੇ ਜੋ ਧਰਮਾਤਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਆਸਰਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੈਤ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਸਿੰਘ ਭੇਡ ਨੂੰ ਫੜ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਆਪਣਾ ਅਸਲੀ, ਪਹਾੜ ਵਰਗਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਵੱਡਾ ਦੈਤ ਭੱਜਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ। ਅਚੂਤ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਦਬੋਚ ਲਿਆ, ਜਮੀਨ ਤੇ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਦੇਵਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਗੋਹਾਰੂ ਦੈਤ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਗੁਫਾ ਦਾ ਮੂੰਹ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ, ਬੜੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ, ਗੋਆਲਿਆਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢਿਆ। ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਗੋਆਲੇ ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਵ੍ਰਜ ਨੂੰ ਪਰਤ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦਸਮੇ ਸਕੰਧ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅੱਧ ਵਿਚ “ਵ੍ਯੋਮਾਸੁਰ ਵਧ” ਵਾਲਾ ਸੱਤੀਸਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ: ਅਕ੍ਰੂਰ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਗਿਆਨੀ ਸੀ, ਉਹ ਰਾਤ ਮਥੁਰਾ ਵਿਚ ਰੁਕਿਆ ਅਤੇ ਸਵੇਰੇ ਰਥ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਨੰਦ ਰਾਜਾ ਦੇ ਗੋਕੁਲ ਵੱਲ ਤੁਰ ਪਿਆ। ਰਸਤੇ ਵਿਚ, ਭਾਗ ਵਾਲਾ ਅਕ੍ਰੂਰ, ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਕਮਲ-ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਿਆ: ਕਿਹੜਾ ਭਲਾ ਕਰਮ, ਕਿਹੜੀ ਤਪੱਸਿਆ ਜਾਂ ਕਿਹੜਾ ਦਾਨ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਅੱਜ ਮੈਂ ਕੇਸ਼ਵ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਾਂਗਾ? ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ੂਦਰ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਨ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰਨਾ ਦੁਲੱਭ ਹੈ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਇਹ ਮਹਾਨ ਯਸ਼ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਮੇਰੇ ਲਈ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਿਰਲਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਐਸਾ ਨਾ ਹੋਵੇ ਕਿ ਮੇਰੇ ਵਰਗੇ ਪਾਪੀ ਨੂੰ ਅਚੂਤ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾ ਮਿਲੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਕਈ ਵਾਰੀ ਸਮੇਂ ਦੀ ਧਾਰ ਵਿਚ ਵੱਗਦੇ ਨੂੰ ਵੀ ਪਾਰ ਲੰਘਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਮੇਰੀ ਬਦਕਿਸਮਤੀ ਦੂਰ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਜੀਵਨ ਸਫਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕਮਲ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਾਂਗਾ, ਜੋ ਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਧਿਆਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹਨ। ਅਸਲ ਵਿਚ, ਅੱਜ ਤਾਂ ਕਂਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਉਪਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਹਰੀ ਦੇ ਉਹ ਕਮਲ ਚਰਨ ਵੇਖਾਂਗਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਖ-ਚਮਕ ਨੇ ਕਦੇ ਅਜਿਹੀ ਹਨੇਰੀ ਵੀ ਹਟਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਜੋ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਅਟੱਲ ਸੀ। ਉਹ ਚਰਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਸ਼ਿਵ, ਹੋਰ ਦੇਵਤੇ, ਲਕਸ਼ਮੀ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਸਾਤ੍ਵਤ ਭਗਤ ਪੂਜਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਗੋਪਾਂ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਗਾਂ ਚਰਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਗੋਪੀਆਂ ਦੇ ਅੰਗ ਰਾਗ ਨਾਲ ਰੰਗੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਮੈਂ ਮੁਕੁੰਦ ਦਾ ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਚਿਹਰਾ ਵੇਖਾਂਗਾ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ, ਨੱਕ, ਹੰਸਮੁਖ ਮੁਸਕਾਨ, ਲਾਲ ਲੋਟਸ-ਨੇਤਰ, ਘੁੰਘਰਾਲੇ ਵਾਲ, ਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਹਰਣ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ, ਮੋਹ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਹਨ।