ਕੰਸਾ ਨੇ ਅਕਰੂਰ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, “ਜਗਤ ਦੇ ਲੋਕ ਆਪਣੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਉਪਰਾਲਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਭਾਵੇਂ ਕਿਸਮਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਦੀ ਹੋਵੇ; ਉਹ ਸੁਖ ਤੇ ਦੁਖ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਹਨ। ਫਿਰ ਵੀ, ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਹੁਕਮ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ।” ਇੰਝ ਅਕਰੂਰ ਨੂੰ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਤੇ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਰੁਖਸਤ ਕਰਕੇ, ਕੰਸਾ ਆਪਣੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਗਿਆ। ਅਕਰੂਰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਘਰ ਨੂੰ ਪਰਤ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਕੰਸਾ ਨੇ ਕੇਸੀ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਭਿਆਨਕ ਘੋੜਾ-ਦਾਨਵ ਨੂੰ ਭੇਜਿਆ। ਕੇਸੀ, ਮਨ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੇਜ਼, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਖੁਰਾਂ ਨਾਲ ਕੁਚਲਦਾ ਹੋਇਆ ਆਇਆ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ, ਭਿਆਨਕ ਮੂੰਹ, ਮੋਟਾ ਗਲਾ ਤੇ ਕਾਲਾ ਰੰਗ ਬਦਲੀ ਵਾਂਗ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਅਕੜੀ ਹੋਈ ਦੂੜ ਤੇ ਡਰਾਉਣੀ ਹਿੰਮਤ ਨਾਲ, ਉਹ ਨੰਦ ਦੇ ਵ੍ਰਜਾ ਵਿੱਚ ਆਇਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦਾ ਨੈਅਰਾਂ ਤੇ ਪੂੰਛ ਨਾਲ ਬੱਦਲ ਉਡਦੇ, ਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਚੀਕਾਂ ਨਾਲ ਸਾਰਾ ਵ੍ਰਜਾ ਕੰਪ ਗਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ — ਗਵਾਲਾਂ ਦੇ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲਾ — ਸ਼ੇਰ ਵਾਂਗ ਗੂੰਜਦਾ ਹੋਇਆ ਕੇਸੀ ਨੂੰ ਪੁਕਾਰਿਆ। ਕੇਸੀ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਯਜਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਨਿਗਲਣ ਵਾਂਗ ਦੌੜਿਆ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਖੁਰ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ। ਪਰ ਅਦ੍ਰਿਸ਼੍ਯ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ, ਕੇਸੀ ਨੂੰ ਚਕਮਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਨੂੰ ਦੋਹਾਂ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਫੜਿਆ, ਉਸ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਘੁੰਮਾਇਆ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੌ ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ — ਜਿਵੇਂ ਗਰੁੜ ਸੱਪ ਨੂੰ ਸੁੱਟਦਾ ਹੈ। ਕੇਸੀ ਹੋਸ਼ ਵਿਚ ਆਇਆ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਫਿਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵੱਲ ਦੌੜਿਆ, ਮੂੰਹ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ। ਪਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਮੁਸਕੁਰਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਆਪਣਾ ਹੱਥ ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਸੱਪ ਆਪਣੇ ਬਿਲ ਵਿਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਹੱਥ ਕੇਸੀ ਦੇ ਦੰਦਾਂ ਨੂੰ ਛੁਆ, ਉਹ ਤਪੇ ਹੋਏ ਲੋਹੇ ਵਾਂਗ ਟੁੱਟ ਗਏ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦਾ ਹੱਥ, ਦਾਨਵ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ, ਲੋਹ ਦੀ ਛੜ ਵਾਂਗ ਫੈਲ ਗਿਆ। ਕੇਸੀ ਦੀ ਸਾਹ ਰੁਕ ਗਈ, ਅੰਗ ਥਿਰ-ਥਿਰ ਕਰਨ ਲੱਗੇ, ਤੇ ਪसीਨੇ ਨਾਲ ਭਿੱਜੀ ਹੋਈ, ਅੱਖਾਂ ਉਲਟੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਉਹ ਰਕਤ ਉਗਲਦਾ ਹੋਇਆ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਮਰ ਗਿਆ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ, ਕੇਸੀ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚੋਂ ਆਪਣਾ ਹੱਥ ਕੱਢਿਆ, ਤੇ ਕੋਈ ਅਚੰਭਾ ਜਾਂ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾ ਕੀਤਾ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕੀਤੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਡਾ ਭਗਤ, ਇੱਕ ਦਿਵ੍ਯ ਰਿਸ਼ੀ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਕੋਲ ਆਇਆ ਤੇ ਗੁਪਤ ਵਚਨ ਕੀਤੇ: “ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ! ਹੇ ਅਗਾਧ ਆਤਮਾ, ਯੋਗ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਜਗਤ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਵਾਸੁਦੇਵ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਆਧਾਰ, ਸਾਤਵਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ, ਹੇ ਮਾਸਟਰ! ਤੂੰ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਆਤਮਾ ਹੈਂ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਕੱਲਾ ਚਾਨਣ, ਹਿਰਦੇ ਦੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਸाक्षੀ, ਮਹਾਨ ਪੁਰਖ, ਪ੍ਰਭੂ। ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਲਈ ਆਸਰਾ ਹੈਂ; ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ, ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ; ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ, ਜਗਤ ਦੀ ਰਚਨਾ, ਪਾਲਣਾ ਤੇ ਸੰਘਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈਂ। ਇਸ ਲਈ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਭਾਰ — ਦਾਨਵਾਂ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ, ਪੀੜਨ ਵਾਲਿਆਂ — ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਤੇ ਭਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਉਤਰੇ ਹੋ। ਭਾਗਾਂ ਨਾਲ, ਇਹ ਘੋੜਾ-ਦਾਨਵ ਤੇਰਾ ਖੇਡ-ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਮਰ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਦੀ ਚੀਕਾਂ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਡਰਾ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਉਹ ਅਸਮੇਂਕ ਹੋ ਕੇ ਸਵਰਗ ਛੱਡ ਗਏ। ਕੱਲ ਜਾਂ ਪਰਸੋਂ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਚਾਣੂਰ, ਮੁਸ਼ਟਿਕਾ, ਹੋਰ ਕੁਸ਼ਤੀਬਾਜ਼ਾਂ, ਹਾਥੀ ਤੇ ਕੰਸਾ ਨੂੰ ਮਾਰਦੇ ਵੇਖਾਂਗਾ। ਫਿਰ, ਸ਼ੰਖਾ, ਯਵਨ, ਮੁਰਾ, ਨਰਕਾ ਦੀ ਹਾਰ, ਪਾਰਿਜਾਤਾ ਰੁੱਖ ਦੀ ਚੋਰੀ ਤੇ ਇੰਦਰ ਦੀ ਹਾਰ। ਤੇਰੀਆਂ ਵਿਰਤਾ ਨਾਲ ਨਾਇਕਣਾਂ ਨਾਲ ਵਿਆਹ, ਦਵਾਰਕਾ ਵਿੱਚ ਨ੍ਰਿਗ ਰਾਜਾ ਦੀ ਮੁਕਤੀ, ਸਯਮੰਤਕਾ ਰਤਨ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ, ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਮਰੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਵਾਪਸੀ। ਪੌਂਡਰਕ ਦੇ ਸੰਘਾਰ, ਕਾਸੀ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਜਲਾਊ, ਦੰਤਵਕ੍ਰਾ ਤੇ ਸ਼ਿਸ਼ੁਪਾਲ ਦੀ ਮੌਤ ਮਹਾ-ਯਜਨ ਵਿੱਚ। ਤੇ ਜੋ ਹੋਰ ਵਿਰਤਾਵਾਂ ਤੂੰ ਦਵਾਰਕਾ ਵਿੱਚ ਕਰੇਗਾ, ਉਹ ਮੈਂ ਵੇਖਾਂਗਾ; ਧਰਤੀ ਦੇ ਕਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ, ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਫੌਜਾਂ ਦੀ ਨਸ਼ਟਤਾ ਵੇਖਾਂਗਾ — ਜੋ ਸਮੇਂ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਅਰਜੁਨ ਦੇ ਰਥੀ ਵਜੋਂ, ਸੰਘਾਰਕ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਆਪਣੇ ਸਵਭਾਵ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ, ਜਿਸ ਦੀ ਹਰ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੁੰਦੀ, ਜੋ ਸਦਾ ਮਾਇਆ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਸਭ ਦਾ ਆਸਰਾ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਭੇਦ ਬਣਾਏ, ਤੇ ਖੇਡ ਵਾਸਤੇ ਮਨੁੱਖ-ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ; ਯਾਦਵਾਂ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀਆਂ, ਸਾਤਵਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਡਾ। ਇੰਝ, ਪ੍ਰਭੂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਭਗਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਡਾ ਰਿਸ਼ੀ, ਇਜਾਜ਼ਤ ਮਿਲਣ 'ਤੇ, ਉਸ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਵਿਦਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਗੋਵਿੰਦਾ ਨੇ ਕੇਸੀ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕਰਕੇ, ਖੁਸ਼ ਗਵਾਲਾਂ ਨਾਲ ਗਾਈਆਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕੀਤੀ, ਤੇ ਵ੍ਰਜਾ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦਿੱਤੀ। ਇਕ ਵਾਰ, ਗਵਾਲਾਂ ਪਹਾੜ ਦੀ ਢਲਾਨ 'ਤੇ ਗਾਈਆਂ ਚਰਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਚੁਪ-ਚਾਪ ਖੇਡ ਰਹੇ ਸਨ — ਕੁਝ ਚੋਰ, ਕੁਝ ਗਵਾਲ, ਕੁਝ ਭੇੜਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਕਰਦੇ। ਸਭ ਡਰ-ਰਹਿਤ ਤੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨਾਲ ਖੇਡਦੇ। ਉਥੇ, ਮਾਇਆ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਵਯੋਮ, ਜੋ ਮੋਹ-ਮਾਇਆ ਦਾ ਮਾਹਰ ਸੀ, ਗਵਾਲ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਭੇੜਾਂ ਦੀ ਟੀਮ ਦਾ ਅਗਵਾ ਬਣਿਆ ਤੇ ਚੋਰਾਂ ਵਾਂਗ ਖੇਡਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਲੈ ਗਿਆ। ਉਹ ਵੱਡਾ ਦਾਨਵ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਪਹਾੜ ਦੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਕਰ ਕੇ, ਸਿਰਫ਼ ਚਾਰ-ਪੰਜ ਬਚੇ, ਤੇ ਗੁਫਾ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਪੱਥਰ ਨਾਲ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਜੋ ਭਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਸਰਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਸਮਝ ਗਿਆ। ਜਿਵੇਂ ਸ਼ੇਰ ਭੇਡ ਨੂੰ ਫੜਦਾ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਵਯੋਮ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ। ਵਯੋਮ ਨੇ ਆਪਣਾ ਦਾਨਵੀ ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ — ਵੱਡਾ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ — ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਅੱਗੇ ਨਾ ਚੱਲੀ। ਅਚੂਤ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਵਸ਼ ਕਰਕੇ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਪਾ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਅਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾ ਵੇਖਿਆ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਉਸ ਗੋ-ਹੰਤਾ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ, ਗੁਫਾ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਤੋੜ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਗਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢਿਆ, ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਗਵਾਲਾਂ ਵਲੋਂ ਵਡਿਆਈ ਮਿਲੀ, ਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਵ੍ਰਜਾ ਵਿੱਚ ਪਰਤ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦਸਵੇਂ ਸਕੰਧ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਦੀ ਸਤਾਈ ਸਤੀਂ ਅਧਿਆਇ — ‘ਵਯੋਮਾਸੁਰ ਦੇ ਸੰਘਾਰ’ — ਸਮਾਪਤ ਹੋਈ, ਜੋ ਪਰਮਹੰਸਾਂ ਲਈ ਮਹਾ-ਪੁਰਾਣ ਹੈ। ਫਿਰ, ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਅਕਰੂਰ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਗਿਆਨਵਾਨ ਸੀ, ਮਥੁਰਾ ਵਿੱਚ ਰਾਤ ਬਿਤਾਈ, ਤੇ ਸਵੇਰੇ, ਆਪਣੀ ਰਥੀ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਨੰਦ ਦੇ ਗੋਕੁਲ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ। ਰਸਤੇ 'ਤੇ, ਭਗਤਿ ਜਾਗੀ ਹੋਈ, ਉਹ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਸੀ, “ਕਿਹੜਾ ਚੰਗਾ ਕੰਮ, ਕਿਹੜੀ ਵੱਡੀ ਤਪ, ਜਾਂ ਕਿਹੜਾ ਯੋਗ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਅੱਜ ਮੈਂ ਕੇਸ਼ਵ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਾਂਗਾ?