ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਕਿਸ਼ੋਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਾਸੁਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ—ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੇ ਰਾਮ—ਨੰਦ ਜੀ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਮਸ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਗੱਲ ਭੋਜਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਕਮਸ ਦੇ ਕੰਨਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੀ, ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਗੁੱਸਾ ਉਠਿਆ। ਆਪਣੇ ਹੋਸ਼ ਖੋ ਬੈਠਿਆ ਕਮਸ ਤੇ ਤੁਰੰਤ ਤੀਖੀ ਤਲਵਾਰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਵਧਿਆ, ਪਰ ਉਸ ਵੇਲੇ ਮਹਾਨ ਦੇਵਰਿਸ਼ਿ ਨਾਰਦ ਜੀ ਆ ਗਏ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਤੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇਹ ਦੋ ਪੁੱਤਰ, ਰਾਮ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਦਾ ਕਾਰਣ ਹਨ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਕਮਸ ਨੇ ਵਾਸੁਦੇਵ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਲੋਹੇ ਦੀਆਂ ਜੰਜੀਰਾਂ ਨਾਲ ਜ਼ੰਜੀਰਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਜਦ ਨਾਰਦ ਜੀ ਚਲੇ ਗਏ, ਕਮਸ ਨੇ ਕੇਸ਼ੀ ਨਾਮਕ ਦੈਤ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ, “ਤੂੰ ਜਾ ਕੇ ਰਾਮ ਤੇ ਕੇਸ਼ਵ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ) ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇ। ਫਿਰ ਮੁਸ਼ਟਿਕ, ਚਾਣੂਰ, ਸ਼ਾਲ, ਤੋਸ਼ਲ ਆਦਿ ਪਹਲਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਭੀ ਭੇਜ ਦੇ।” ਫਿਰ ਕਮਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਤੇ ਹਾਥੀ-ਪਾਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਤੇ ਆਖਿਆ, “ਸੁਣੋ! ਇਹ ਹਨ ਮਹਾਨ ਪਹਲਵਾਨ ਚਾਣੂਰ ਤੇ ਮੁਸ਼ਟਿਕ। ਨੰਦ ਦੇ ਗਾਂਵ ਵਿੱਚ ਅਨਕਦੁੰਦੁਭੀ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ, ਰਾਮ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਭਵਿੱਖਵਾਣੀ ਹੋਈ ਹੈ ਕਿ ਮੇਰੀ ਮੌਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਥੀਂ ਹੋਣੀ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਕੁਸ਼ਤੀ ਦੇ ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਮਾਰੋ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੰਚ ਬਣਾਏ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਜੋ ਸਾਰੇ ਨਗਰ ਤੇ ਦੇਹਾਤ ਦੇ ਲੋਕ ਇਹ ਜੰਗ ਦੇਖ ਸਕਣ।” ਕਮਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ, “ਕੁਵਲਯਾਪੀਡ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਅਖਾੜੇ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੇ ਲਿਆਓ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਮੇਰੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਮਾਰ ਸਕੇ। ਚੌਦਵੀਂ ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ ਧਨੁਰ-ਯਜਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਵਾਓ, ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ੁੱਧ ਪਸ਼ੂ ਲਿਆਉ, ਜੋ ਭਗਵਾਨ ਪਸ਼ੁਪਤਿ ਨੂੰ ਬਲਿ ਦੇਣੇ ਹਨ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਹੁਕਮ ਦੇ ਕੇ, ਕਮਸ ਨੇ ਯਾਦਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਕ੍ਰੂਰ ਜੀ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ, ਉਸ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜ ਕੇ ਆਖਿਆ, “ਹੇ ਦਯਾਲੂ! ਮੇਰੀ ਇੱਜ਼ਤ ਕਰਕੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਮਿੱਤਰਤਾ ਨਿਭਾ। ਭੋਜ ਤੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਤੈਥੋਂ ਵਧ ਕੇ ਮੇਰਾ ਭਲਾ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਸ਼ਰਨ ਆਇਆ ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਇੰਦਰ ਨੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਸਿਰ ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਸੀ।” ਕਮਸ ਨੇ ਅਕ੍ਰੂਰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਤੂੰ ਨੰਦ ਦੇ ਵ੍ਰਜ ਨੂੰ ਜਾ, ਉੱਥੇ ਅਨਕਦੁੰਦੁਭੀ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਹਨ—ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਰਥ ਤੇ ਇੱਥੇ ਲਿਆ ਆ। ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਮੇਰੀ ਮੌਤ ਵੈਕੁੰਠ ਵਾਸੀਆਂ ਵਲੋਂ ਭੇਜੀ ਗਈ ਹੈ। ਨੰਦ ਤੇ ਹੋਰ ਗਵਾਲਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਪਹਾਰ ਲਿਆ ਕੇ, ਦੋਵੇਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਲਿਆ ਆ। ਜਦ ਉਹ ਇੱਥੇ ਆ ਜਾਣ, ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਾਥੀ ਰਾਹੀਂ ਮਰਵਾ ਦੇਵਾਂਗਾ। ਜੇ ਬਚ ਗਏ, ਤਾਂ ਪਹਲਵਾਨਾਂ ਨਾਲ ਮਰਵਾ ਦੇਵਾਂਗਾ। ਜਦ ਉਹ ਮਾਰੇ ਜਾਣ, ਮੈਂ ਵਾਸੁਦੇਵ ਤੇ ਹੋਰ ਯਾਦਵਾਂ, ਭੋਜਾਂ, ਦਸ਼ਾਰ੍ਹਾਂ, ਆਪਣੇ ਵਿਰੋਧੀਆਂ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਆਪਣੇ ਪਿਓ ਉਗ੍ਰਸੇਨ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਭਰਾ ਦੇਵਕਾ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਰ ਦੇਵਾਂਗਾ। ਫਿਰ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਸਾਰੇ ਕੰਟਕ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਣਗੇ। ਜਰਾਸੰਧ ਮੇਰਾ ਗੁਰੂ ਹੈ, ਦੁਵਿਵਿਦਾ ਮਿਤ੍ਰ, ਸ਼ੰਬਰ, ਨਰਕ, ਬਾਣਾ—all ਮੇਰੇ ਸਾਥੀ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਮੈਂ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਮਿੱਤਰ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਾਂਗਾ ਤੇ ਧਰਤੀ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲਵਾਂਗਾ।” ਅਖੀਰ ਕਮਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਇਹ ਸਭ ਜਾਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਲਿਆ ਆ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਧਨੁਰ-ਯਜਨਾ ਤੇ ਯਾਦਵ ਨਗਰੀ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਦੇਖ ਸਕਣ।” ਅਕ੍ਰੂਰ ਜੀ ਨੇ ਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਰਾਜਨ! ਤੁਹਾਡਾ ਹੁਕਮ ਠੀਕ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਮਿਟਾਉਣਾ ਤੁਹਾਡਾ ਧਰਮ ਹੈ। ਪਰ ਸਫਲਤਾ ਜਾਂ ਅਸਫਲਤਾ, ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਭਾਗ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹਨ। ਲੋਕ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਲਈ ਬਹੁਤ ਜਤਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਭਾਗ ਰੁਕਾਵਟ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਭੀ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਹੁਕਮ ਪੂਰਾ ਕਰਾਂਗਾ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਮਸ ਨੇ ਅਕ੍ਰੂਰ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦੇ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕੀਤਾ ਤੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਅਕ੍ਰੂਰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਮਗਰੋਂ, ਕਮਸ ਵਲੋਂ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਕੇਸ਼ੀ—ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਤੇਜ਼ ਦੌੜਣ ਵਾਲਾ, ਮਨ ਦੀ ਗਤੀ ਵਰਗਾ ਘੋੜਾ—ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਖੁਰਾਂ ਨਾਲ ਪਿਟਦਾ ਹੋਇਆ, ਆਪਣੀ ਜਟਾ ਹਿਲਾ ਕੇ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਕੰਬਾਉਂਦਾ, ਖੌਫਨਾਕ ਹਿਨਕਾਰ ਕਰਦਾ ਨੰਦ ਦੇ ਵ੍ਰਜ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਭਾਰੀ ਅੱਖਾਂ, ਵਿਅਕਤ ਕਰੂੜਤਾ, ਵੱਡਾ ਮੂੰਹ, ਮੋਟੀ گردਨ, ਤੇ ਘਨੇ ਬੱਦਲ ਵਰਗਾ ਕਾਲਾ ਰੰਗ ਸੀ। ਉਹ ਨਿੰਦਤ ਮਨ ਨਾਲ ਕਮਸ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਆਇਆ ਸੀ। ਕੇਸ਼ੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹਿਨਕਾਰ ਨਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਗਵਾਲ-ਗਾਂਵ ਨੂੰ ਡਰਾ ਦਿੱਤਾ, ਬੱਦਲ ਉਸ ਦੀ ਪੂੰਛ ਨਾਲ ਉੱਡਦੇ ਰਹੇ। ਤਦ, ਗਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਨੇਤਾ, ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਸਿੰਘ ਵਾਂਗ ਗੱਜਦੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਨੂੰ ਲਲਕਾਰਿਆ। ਕੇਸ਼ੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਯਜਨਾ ਕਰਦੇ ਵੇਲੇ ਦੇਖ ਕੇ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਵਧਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਨਿਗਲਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਕਮਲ-ਨੈਨੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ। ਪਰ ਅਪਰਚਿੰਤ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਛਲਿਆ, ਦੋਵੇਂ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਫੜਿਆ, ਲੱਤਾਂ ਨਾਲ ਘੁੰਮਾਇਆ ਤੇ ਨਫ਼ਰਤ ਨਾਲ ਸੌ ਧਨੁਸ਼ ਦੂਰ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਗਰੁੜ ਸੱਪ ਨੂੰ ਸੁੱਟ ਦੇਵੇ। ਹੋਸ਼ ਆਉਂਦੇ ਹੀ ਕੇਸ਼ੀ ਫਿਰ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਉੱਠਿਆ ਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਮੂੰਹ ਨਾਲ ਹਰੀ ਵੱਲ ਵਧਿਆ। ਪਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਮੰਦ-ਮੰਦ ਮੁਸਕਰਾਏ, ਆਪਣੀ ਬਾਂਹ ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਵੇਂ ਸੱਪ ਆਪਣੇ ਬਿਲ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਬਾਂਹ ਉਸ ਦੇ ਦੰਦਾਂ ਨੂੰ ਛੁਈ, ਉਹ ਸੜਦੇ ਲੋਹੇ ਵਾਂਗ ਟੁੱਟ ਗਏ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਬਾਂਹ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਲੋਹ ਦੀ ਸਲਾਖ ਵਾਂਗ ਫੈਲ ਗਈ। ਕੇਸ਼ੀ ਦਾ ਸਾਹ ਰੁਕ ਗਿਆ, ਹੱਥ-ਪੈਰ ਫੜਕਣ ਲੱਗੇ, ਪਸੀਨੇ ਨਾਲ ਲਥਪਥ, ਅੱਖਾਂ ਉਲਟੀਆਂ, ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਡਿੱਗ ਗਿਆ, ਮੂੰਹੋਂ ਖੂਨ ਨਿਕਲ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਹ ਮਰ ਗਿਆ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਾਂਹ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚੋਂ ਕੱਢ ਲਈ, ਨਾ ਹੈਰਾਨ ਹੋਏ, ਨਾ ਮਾਣ ਕੀਤਾ, ਜਦਕਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉੱਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਭਗਤ, ਮਹਾਨ ਨਾਰਦ ਜੀ, ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਮਾਂ ਵਾਲੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਕੋਲ ਆਏ ਤੇ ਰਾਜ਼ ਦੀ ਗੱਲ ਆਖੀ, “ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ! ਹੇ ਅਗਮ ਅਤਮਾ, ਯੋਗੇਸ਼ਵਰ, ਜਗਤਪਤੀ, ਵਾਸੁਦੇਵ, ਸਭ ਦਾ ਆਧਾਰ, ਸਾਤ੍ਵਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਤੂੰ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਆਤਮਾ ਹੈਂ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਚਾਨਣ, ਹਿਰਦੇ ਦੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਸाक्षੀ, ਮਹਾਪੁਰਖ, ਪ੍ਰਭੂ ਹੈਂ। ਆਪਣੀ ਹੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਤੂੰ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਗੁਣ ਰਚੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਤੂੰ ਇਹ ਜਗਤ ਰਚਦਾ, ਸੰਭਾਲਦਾ ਤੇ ਲੀਨ ਕਰਦਾ ਹੈਂ। ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਧਰਤੀ ਦੇ ਭਾਰ, ਦੈਤਿਆਂ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਤੇ ਸਾਧੂਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਅਵਤਾਰ ਲਿਆ ਹੈ। ਚੰਗੀ ਕਿਸਮਤ ਨਾਲ, ਅੱਜ ਇਹ ਘੋੜਾ-ਰੂਪ ਦੈਤ, ਜਿਸ ਦੀ ਹਿਨਕਾਰ ਤੋਂ ਦੇਵਤਾ ਡਰ ਗਏ ਸਨ, ਤੇ ਜਿਹੜੇ ਨੀਂਦ ਵੀ ਛੱਡ ਗਏ, ਉਹ ਤੇਰੇ ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਮਰ ਗਿਆ। ਕੱਲ ਜਾਂ ਪਰਸੋਂ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਵੇਖਾਂਗਾ ਕਿ ਤੂੰ ਚਾਣੂਰ, ਮੁਸ਼ਟਿਕ, ਹੋਰ ਪਹਲਵਾਨਾਂ, ਹਾਥੀ, ਤੇ ਕਮਸ ਨੂੰ ਮਾਰੇਂਗਾ। ਫਿਰ ਸ਼ੰਖ, ਯਵਨ, ਮੁਰ, ਨਰਕ, ਪਾਰਿਜਾਤ ਵృਖਸ਼ ਦੀ ਚੋਰੀ, ਤੇ ਇੰਦਰ ਦੀ ਹਾਰ ਵੀ ਹੋਵੇਗੀ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦਿੱਤਾ।