ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਉਸ ਸਮੇਂ ਕੁਮਾਰਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਹੁਣ ਉਹ (ਭਕਤੀ) ਇਸ ਕਥਾ ਦੇ ਸਰਵੱਤਮ ਰਸ ਵਿਚੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।” ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਭਕਤੀ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਵੱਡੀ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਭਕਤੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਆਪਣੇ ਚਰਨਾਂ ਨਾਲ, ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਕਲਿਉਗ ਵਿਚ ਲੁਕ ਗਈ ਹੋਈ, ਪਰ ਇਸ ਅਮ੍ਰਿਤਮਈ ਕਥਾ ਰਾਹੀਂ ਫੇਰ ਜੀਵੰਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਹੁਣ ਦੱਸੋ, ਮੈਂ ਕਿੱਥੇ ਵੱਸਾਂ? ਇਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮੈਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦੇਣ।” ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਭਕਤੀ, ਤੂੰ ਭਗਤਾਂ ਵਿਚ ਗੋਵਿੰਦ ਦੇ ਰੂਪ ਰਚਦੀ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਹੀ ਪ੍ਰੇਮ ਨੂੰ ਪਾਲਦੀ ਹੈਂ, ਸੰਸਾਰਕ ਰੋਗਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈਂ। ਇਸ ਲਈ, ਪੱਕੀ ਨਿਸ਼ਚਾ ਨਾਲ ਸਦਾ ਵੈਸ਼ਨਵਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਵੱਸ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕਲਿਉਗ ਦੀਆਂ ਬੁਰਾਈਆਂ ਭਕਤੀ ਨੂੰ ਦੇਖ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀਆਂ, ਨਾ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਸੰਸਾਰ ਤੇ ਚੱਲਦੀ ਹੈ। ਕੁਮਾਰਾਂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ, ਭਕਤੀ ਫਿਰ ਹਰੀ ਦੇ ਦਾਸਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਵੱਸ ਗਈ। ਸਭ ਸੰਸਾਰਾਂ ਵਿਚ ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਹਰਿ ਦੀ ਭਗਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਵਸਾਏ ਹੋਏ ਹਨ—even ਜੇ ਉਹ ਗਰੀਬ ਹਨ—ਉਹੀ ਸੱਚਮੁੱਚ ਧੰਨ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਹਰਿ ਆਪਣੇ ਨਿਵਾਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਭਗਤੀ ਦੀ ਡੋਰ ਨਾਲ ਬੱਝ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਆ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਅੱਜ ਭਾਗਵਤ (ਭਗਤ) ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਕੀ ਦੱਸੀਏ? ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਉਸਦੇ ਆਸਰੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕਥਾ ਸੁਣਨ ਵਾਲਾ ਤੇ ਸੁਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਦੋਵੇਂ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਸਮਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਹੋਰ ਕੋਈ ਧਰਮ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦਾ। ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਫਿਰ, ਵੈਸ਼ਨਵਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਇਹ ਅਦਭੁਤ ਭਗਤੀ ਦੇਖ ਕੇ, ਭਗਵਾਨ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਉੱਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਨਿਵਾਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਜੰਗਲ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਬਦਲੀ ਵਰਗੇ ਕਾਲੇ ਰੰਗ ਦੇ, ਪੀਲੇ ਵਿਸਤਰ ਪਹਿਨੇ, ਮਨੋਹਰ ਅਕਾਰ ਵਾਲੇ, ਸੋਨੇ ਦੀ ਕਮਰਬੰਦ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ, ਤੇ ਸਿਰ ਤੇ ਮੁਕੁਟ ਤੇ ਕੰਨ ਵਿਚ ਕੁੰਡਲ ਪਾਏ ਹੋਏ ਸੀ। ਉਹ ਤਿੰਨ ਮੋੜਾਂ ਵਾਲੀ ਮਨੋਹਰ ਮੁਰਤ ਵਿਚ ਖੜੇ, ਕੌਸਤੁਭ ਮਣੀ ਨਾਲ ਸਜੇ, ਦਸ ਲੱਖ ਕਾਮਦੇਵਾਂ ਤੋਂ ਵਧ ਸੁੰਦਰ, ਚੰਦਨ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਨਾਲ ਲਪੇਟੇ ਹੋਏ ਸੀ। ਉਹ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਤੇ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਸਾਕਾਰ ਸੀ, ਮਿੱਠੜਾ, ਬਾਂਸਰੀ ਫੜੇ ਹੋਏ; ਉਹ ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ। ਵੈਕੁੰਠ ਵਾਸੀ ਵੈਸ਼ਨਵ—ਉਧਵ ਆਦਿਕ—ਇਹ ਕਥਾਵਾਂ ਸੁਣਨ ਵਾਸਤੇ ਇਥੇ ਗੁਪਤ ਰੂਪ ਵਿਚ ਆਏ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਜਿੱਤ ਦੇ ਨਾਅਰੇ ਗੂੰਜੇ, ਅਲੌਕਿਕ ਰਸ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਹੋਇਆ, ਫੁੱਲਾਂ ਦਾ ਸੁਗੰਧਤ ਚੂਰਨ ਵਰਖਿਆ ਗਿਆ, ਤੇ ਸ਼ੰਖ ਦੀ ਧੁਨ ਵੀ ਸੁਣੀ ਗਈ। ਉਸ ਸਭਾ ਵਿਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ, ਘਰ, ਤੇ ਆਪੇ ਦੀ ਭੁਲ ਹੋ ਗਈ; ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਲਗਨ ਦੇਖ ਕੇ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਇਹ ਬਚਨ ਆਖੇ: “ਹੇ ਰਿਸ਼ਿਓ, ਅੱਜ ਮੈਂ ਇਹ ਅਸਾਧਾਰਣ ਮਹਿਮਾ ਦੇਖੀ ਹੈ ਜੋ ਸੱਤ ਦਿਨ ਦੀ ਕਥਾ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ। ਇੱਥੇ ਤੱਕ ਕਿ ਅਗਿਆਨੀ, ਧੋਖੇਬਾਜ਼, ਪਸ਼ੂ ਤੇ ਪੰਛੀ ਵੀ ਪਾਪ ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਮਨੁੱਖੀ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ, ਕਲਿਉਗ ਵਿਚ, ਮਨ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਇਸ ਕਥਾ ਦੇ ਸੁਣਨ ਵਰਗੀ ਹੋਰ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ। ਸੱਤ ਦਿਨ ਦੀ ਕਥਾ ਰਾਹੀਂ ਕੌਣ ਪਵਿੱਤਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ? ਦੱਸੋ। ਕੀ ਕਿਸੇ ਕਰੁਣਾਵਾਨ ਨੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਨਵਾਂ ਰਾਹ ਦੱਸਿਆ?” ਕੁਮਾਰਾਂ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: “ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਦਾ ਪਾਪ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਮੰਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਰਾਹ ਤੋਂ ਭਟਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਗੁੱਸੇ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿਚ ਸੜਦੇ ਹਨ, ਤਿੜਕ ਤੇ ਵਾਸਨਾ ਵਾਲੇ ਹਨ—ਉਹ ਕਲਿਉਗ ਵਿਚ ਸੱਤ ਦਿਨ ਦੀ ਕਥਾ ਰਾਹੀਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਸੱਚ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਵਾਸਨਾ ਵਿਚ ਡੁੱਬੇ, ਆਸ਼ਰਮ ਧਰਮ ਤੋਂ ਖਾਲੀ, ਪਖੰਡੀ, ਈਰਖਾਲੂ ਤੇ ਹਿੰਸਕ ਹਨ—ਉਹ ਵੀ ਇਸ ਕਥਾ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਪੰਜ ਮਹਾਪਾਪ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਧੋਖੇਬਾਜ਼, ਨਿਰਦਈ, ਰਾਖਸਸੀ ਸੁਭਾਅ ਵਾਲੇ, ਬ੍ਰਹਮਣਾਂ ਦੀ ਦੌਲਤ ਖਾ ਕੇ ਪਰ-ਇਸਤਰੀ ਗਮਨ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਵੀ ਇਸ ਕਥਾ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਸਰੀਰ, ਬੋਲ ਤੇ ਮਨ ਰਾਹੀਂ ਸਦਾ ਪਾਪ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਹਠੀ ਤੇ ਧੋਖੇਬਾਜ਼ ਹਨ, ਪਰਾਈ ਦੌਲਤ ਨਾਲ ਸੁਖੀ ਹਨ, ਅਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਮੰਦੇ ਇਰਾਦੇ ਵਾਲੇ ਹਨ—ਉਹ ਵੀ ਇਸ ਕਥਾ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਥਾ ਸੁਣਾਵਾਂਗਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਕੇਵਲ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਹੀ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਟੁੰਗਭਦਰਾ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਇਕ ਸੁੰਦਰ ਨਗਰੀ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਚਾਰੋਂ ਵਰਣਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸੱਚ ਤੇ ਸਤਕਰਮਾਂ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਉਸ ਨਗਰੀ ਵਿਚ ਆਤਮਦੇਵ ਨਾਮ ਦਾ ਇਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੱਸਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਵੇਦਾਂ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਤੇ ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਦਾ ਗਿਆਨੀ, ਤੇ ਦੂਜੇ ਸੂਰਜ ਵਰਗਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਸੀ। ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਧਨਵਾਨ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਮੰਗਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਧੁੰਧੁਲੀ ਨਾਂਵ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਤੇ ਕਾਇਮ, ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਉੱਚ ਕੁਲ ਵਿਚ ਜਨਮੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਹ ਸੰਸਾਰੀ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚ ਲੱਗੀ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ, ਨਿਰਦਈ, ਵਧੇਰੇ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀ, ਘਰ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਕੰਜੂਸ ਤੇ ਝਗੜਾਲੂ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੋਵੇਂ ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੇ, ਸੁਖ ਭੋਗਦੇ, ਪਰ ਧਨ ਤੇ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਘਰ ਵਿਚ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਫਿਰ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਆਸ ਵਿਚ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਨ-ਪੁੰਨ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ—ਗਊ, ਜਮੀਨ, ਸੋਨਾ, ਕਪੜੇ ਲੋੜਵੰਦਾਂ ਨੂੰ ਦਿੰਦੇ। ਆਪਣਾ ਅੱਧਾ ਧਨ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਧਰਮ ਵਿਚ ਲਾ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਨਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ, ਨਾ ਧੀ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਵੱਡੀ ਚਿੰਤਾ ਵਿਚ ਪੈ ਗਏ। ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਉਹ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਘਰ ਛੱਡ ਕੇ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ; ਦੁਪਹਿਰ ਵੇਲੇ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨਾਲ ਪਿਆਸਾ, ਉਹ ਇਕ ਝੀਲ ਦੇ ਨੇੜੇ ਗਿਆ। ਪਾਣੀ ਪੀ ਕੇ, ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਇਆ, ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬੈਠਿਆ। ਫਿਰ ਉਥੇ ਇਕ ਸੰਨਿਆਸੀ ਆਇਆ। ਉਸਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜਿਸ ਨੇ ਪਾਣੀ ਪੀ ਲਿਆ ਸੀ, ਉਸਦੇ ਕੋਲ ਗਿਆ; ਪੈਰ ਛੂਹ ਕੇ, ਸਾਹ ਲੈਂਦਿਆਂ ਉਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਸੰਨਿਆਸੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਕਿਉਂ ਰੋ ਰਹੇ ਹੋ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ? ਇਹ ਕਿਹੜੀ ਵੱਡੀ ਚਿੰਤਾ ਹੈ? ਆਪਣਾ ਦੁੱਖ ਜਲਦੀ ਦੱਸੋ।” ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਮਹਾਰਾਜ, ਪਿਛਲੇ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਦੁੱਖ ਦਾ ਕੀ ਬਿਆਨ ਕਰਾਂ? ਮੇਰੇ ਪਿਤਰ ਠੰਡੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਥਾਂ ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਪੀ ਰਹੇ ਹਨ। ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਦੋਜੀ ਜਨ ਮੇਰੀ ਪਿੰਡ ਦਾਨ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਸਵੀਕਾਰਦੇ; ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਖਾਲੀ ਹੋ ਕੇ, ਮੈਂ ਇਥੇ ਆਤਮ-ਤਿਆਗ ਕਰਨ ਆਇਆ ਹਾਂ। ਪੁੱਤਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਜੀਵਨ ਤੇ ਘਰ ਤੇ ਧਨ ਤੇ ਵੰਸ਼—ਸਭ ਨਿਰਰਥਕ ਹਨ। ਜੋ ਗਾਊ ਮੈਂ ਪਾਲਦਾ ਹਾਂ, ਉਹ ਵੀ ਬਾਂਝੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਜੋ ਰੁੱਖ ਲਾਉਂਦਾ ਹਾਂ, ਉਹ ਵੀ ਫਲ ਨਹੀਂ ਲਾਉਂਦਾ। ਘਰ ਆਇਆ ਕੋਈ ਫਲ ਵੀ ਜਲਦੀ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪੁੱਤਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਮੈਨੂੰ ਜੀਵਨ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ?” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਸੰਨਿਆਸੀ ਦੇ ਕੋਲ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਸ ਸੰਨਿਆਸੀ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਵੱਡੀ ਦਇਆ ਜਾਗ ਪਈ। ਫਿਰ, ਆਪਣੀ ਯੋਗ-ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣ ਕੇ, ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਵਾਲੇ ਉਸ ਸੰਨਿਆਸੀ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਬਚਨ ਆਖੇ: “ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਆਸ ਰੂਪ ਅਗਿਆਨ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇ। ਕਰਮ ਦਾ ਰਾਹ ਬਹੁਤ ਤਾਕਤਵਰ ਹੈ। ਵਿਵੇਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ, ਸੰਸਾਰੀ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦੇ।