ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਵ੍ਰਜ ਦੀਆਂ ਗੋਪੀਆਂ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਕਹਿ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, "ਜਿਥੇ ਮੁਕੁੰਦ ਆਪਣੀ ਵਾਂਸਲੀ ਆਪਣੇ ਹੋਠਾਂ ਉੱਤੇ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਰੱਖ ਕੇ ਵਜਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਖੱਬਾ ਗਲ੍ਹਾ ਆਪਣੇ ਬਾਂਹ ਨਾਲ ਲਾ ਕੇ, ਭੌਂਹਾਂ ਨਚਦੀਆਂ ਹਨ, ਨਰਮ ਉਂਗਲਾਂ ਨਾਲ ਸੁਰੀਲੇ ਸੁਰ ਚੇੜਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।" ਉਸ ਦੀ ਵਾਂਸਲੀ ਦੀ ਧੁਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਆਕਾਸ਼ ਦੀਆਂ ਦੇਵੀਆਂ ਅਤੇ ਸਿੱਧ ਲੋਕ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਲਜਜਤ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਬੇਖੁਦ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਇੰਨੀ ਮਗਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਆਪਣੇ ਵਸਤ੍ਰ ਵੀ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। "ਸੋਣੀਆਂ ਗੋਪੀਆਂ! ਸੁਣੋ, ਨੰਦਨੰਦਨ, ਜੋ ਦੁਖੀਆਂ ਨੂੰ ਆਨੰਦ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਵਾਂਸਲੀ ਵਜਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਸੀਨੇ ਉੱਤੇ ਹਾਰ ਤੇ ਮੁਸਕਾਨ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਹਨ।" ਉਸ ਵਾਂਸਲੀ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਕੇ, ਵ੍ਰਜ ਦੇ ਸਾਂਡ, ਹਰਣ ਤੇ ਗਾਂਵਾਂ ਟੋਲੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਚਾਰਾ ਫਸਿਆ ਹੋਇਆ, ਕੰਨ ਤਾਣ ਕੇ, ਦੂਰੋਂ ਹੀ ਬੈਠ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਇੰਨਾ ਮਗਨ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਚਿੱਤਰ ਬਣ ਗਏ ਹੋਣ, ਨਿਰੀ ਮੂਰਤੀ ਵਾਂਗ। ਕਦੇ ਕਦੇ ਮੁਕੁੰਦ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਮੋਰਪੰਖ, ਰੰਗ ਬਿਰੰਗੀ ਮਿੱਟੀ ਤੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾ ਕੇ, ਕੁਝ ਕੁਹਾੜੀਏ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਕੁਸ਼ਤੀਬਾਜ਼ਾਂ ਵਾਂਗ ਭੇਸ ਬਣਾਉਂਦਾ ਤੇ ਗਾਂਵਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਉਂਦਾ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਨਦੀਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਰੁਕ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਹਵਾ ਉਸ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਧੂੜ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਕੰਬਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਾਣੀ ਠਹਿਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਦਿ ਪੁਰਖ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਵਾਂਗ, ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਤੋਂ ਵਾਹ ਵਾਹ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਂਸਲੀ ਵਜਾ ਕੇ ਗਾਂਵਾਂ ਨੂੰ ਪਹਾੜਾਂ ਉੱਤੇ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਜੰਗਲ ਦੇ ਲੱਤਾ-ਪੱਤੇ ਤੇ ਦਰੱਖਤ ਫੁੱਲ-ਫਲ ਨਾਲ ਲਦ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਸ਼ਹਦ ਨਾਲ ਝੁਕ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਥਰਥਰਾ ਉਠਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਨਵੇਂ ਫੁੱਲ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਜਦ ਤਿਲਕ ਲਾ ਕੇ, ਜੰਗਲ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਪਾ ਕੇ, ਸੁਗੰਧ ਤੇ ਤੁਲਸੀ ਨਾਲ ਸਜ ਕੇ ਵਾਂਸਲੀ ਵਜਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਮਧੁਮੱਖੀਆਂ ਉਸ ਦੇ ਗੀਤ ਸੁਣ ਕੇ ਅਪਣਾ ਮਨਪਸੰਦ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਝੀਲ ਦੇ ਕ੍ਰੌਂਚ, ਹੰਸ ਤੇ ਹੋਰ ਪੰਛੀ, ਉਸ ਦੀ ਸੋਹਣੀ ਧੁਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਵਸ ਵਿੱਚ ਕਰਕੇ, ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਚੁੱਪ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ, ਗਲਿਆਂ ਤੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜ ਕੇ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਢਲਾਣਾਂ ਉੱਤੇ, ਜਦ ਗੋਪੀਆਂ ਨੂੰ ਵਾਂਸਲੀ ਦੀ ਧੁਨ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਆਨੰਦ ਪੂਰੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬੱਦਲ ਵੀ ਆਪਣੀ ਹੱਦ ਵਿਚ ਰਹਿ ਕੇ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਗੂੰਜਦੇ ਹਨ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਛਾਂ ਦੇ ਕੇ ਉਸ ਲਈ ਛਤਰ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਗਾਂਵਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਵਾਂਸਲੀ ਵਜਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਨਵੇਂ ਸੁਰ ਚੇੜ ਕੇ, ਜਦ ਵਾਂਸਲੀ ਹੋਠਾਂ ਉੱਤੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇੰਦਰ, ਸ਼ਿਵ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਵਾਂਸਲੀ ਸੁਣ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਮੱਤ ਖੋ ਬੈਠਦੇ ਹਨ, ਸੱਚ ਨੂੰ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਪਾਂਦੇ। ਉਸ ਦੀ ਵਾਂਸਲੀ ਸੁਣ ਕੇ, ਵ੍ਰਜ ਦੀਆਂ ਗਾਂਵਾਂ ਆਪਣੇ ਖੁਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਠੰਢ ਪਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਖੁਰਾਂ ਨਾਲ ਹੋਈਆਂ ਚੋਟਾਂ ਨੂੰ ਢੱਕ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਦ ਉਹ ਸਾਡੀ ਪਾਸੋਂ ਲੰਘਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਚੰਚਲ ਨਜ਼ਰਾਂ ਤੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਉਠੀ ਲਾਲਸਾ ਕਰਕੇ, ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ ਹਾਲਤ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ—ਸਾਡੇ ਵਾਲ ਜਾਂ ਕੱਪੜੇ ਕਿਵੇਂ ਹਨ, ਇਹ ਵੀ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ। ਕਦੇ ਕਦੇ ਉਹ ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਵਾਲੀ ਮਾਲਾ ਪਾ ਕੇ, ਗਾਂਵਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰ ਦੇ ਮੋਢੇ ਉੱਤੇ ਬਾਂਹ ਰੱਖ ਕੇ, ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਗਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਤੁਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਵਾਂਸਲੀ ਦੀ ਧੁਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਫਸ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਜਿਵੇਂ ਮਰਗਣੀਆਂ ਵੀ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੀ ਮੋਹ ਮਾਇਆ ਛੱਡ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਗੋਪਾਲਾਂ ਤੇ ਗਾਂਵਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਜੈਸਮਿਨ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਤੇ ਤਿਉਹਾਰੀ ਪਹਿਰਾਵੇ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਆਪਣੇ ਦੋਸਤਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਖੁਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਹਵਾ ਚੰਦਨ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਲੈ ਕੇ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਵਗਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਗੰਧਰਵ ਗੀਤ ਗਾ ਕੇ, ਵਾਜਿਆਂ ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਵ੍ਰਜ ਦੀਆਂ ਗਾਂਵਾਂ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ, ਰਸਤੇ ਵਿਚ ਵੱਡਿਆਂ ਵਲੋਂ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦਾ, ਦਿਨ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਸਾਰੀ ਗਾਂਵਾਂ ਨੂੰ ਘਰ ਵਾਪਸ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਵਾਂਸਲੀ ਦੀ ਧੁਨ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮੂੰਹ ਤੇ ਮਿਹਨਤ ਦੀ ਚਮਕ, ਗਲ ਦੀ ਮਾਲਾ ਉੱਤੇ ਖੁਰਾਂ ਦੀ ਧੂੜ, ਦੋਸਤਾਂ ਨੂੰ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦੇਣ ਆਉਂਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਉਹ ਰਾਜਾ ਹੈ ਜੋ ਦੇਵਕੀ ਦੇ ਗਰਭ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਘੁੰਮਦੀਆਂ ਹਨ, ਮਾਲਾ ਪਾਈ ਹੋਈ, ਦੋਸਤਾਂ ਨੂੰ ਆਦਰ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਹੋਠ ਬੇਰ ਵਾਂਗ ਫਿੱਕੇ, ਨਰਮ ਗਲ੍ਹਾ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਕੁੰਡਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ। ਯਾਦਵਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਹਾਥੀ ਦੇ ਰਾਜੇ ਵਿਚ ਖੇਡਦਾ ਹੋਇਆ, ਦਿਨ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਚੰਨ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੋਇਆ ਪਿੰਡ ਵੱਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਵ੍ਰਜ ਦੀਆਂ ਗਾਂਵਾਂ ਨੂੰ ਦਿਨ ਦੀ ਤਾਪ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸ੍ਰੀ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਵ੍ਰਜ ਦੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਲੀਲਾਵਾਂ ਗਾ ਗਾ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਤੇ ਚਿੱਤ ਨੂੰ ਉਸ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਕਰਕੇ, ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਦਿਨ ਗੁਜ਼ਾਰਦੀਆਂ ਸਨ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ 'ਗੋਪੀਓਂ ਦੀ ਦੁਇਤ ਗੀਤ' ਨਾਮਕ ਪੈਂਤੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ, ਦਸਵੇਂ ਸਕੰਧ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ, ਸੰਨਿਆਸੀ ਮਹਾਰਾਜਾਂ ਲਈ ਲਿਖੇ ਭਾਗਵਤ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦਾ ਅੰਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅਚਾਨਕ ਵ੍ਰਜ ਵਿੱਚ ਅਰਿਸ਼ਟ ਨਾਮਕ ਰਕਸ਼ਸ, ਜੋ ਸਾਂਡ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਆਇਆ, ਆਪਣੀ ਵੱਡੀ ਕੁੰਭ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਕੇ, ਖੁਰਾਂ ਨਾਲ ਜ਼ਮੀਨ ਉਖਾੜ ਕੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਆ ਵੜਿਆ। ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਗੱਜਦਾ, ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਜ਼ਮੀਨ ਖੁਰਚਦਾ, ਪੂੰਛ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ ਟੇਕੜੀਆਂ ਉੱਠਾ ਕੇ ਸਿੰਗਾਂ ਨਾਲ ਉਛਾਲਦਾ। ਉਹ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਗੋਬਰ ਤੇ ਪੇਸ਼ਾਬ ਕਰਦਾ, ਅੱਖਾਂ ਫੜਕਦੀਆਂ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਗੱਜਦਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਗਾਂਵਾਂ ਤੇ ਲੋਕ ਡਰ ਕੇ ਕੰਬਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਡਰ ਕਰਕੇ, ਕੁਝ ਗਰਭਵਤੀ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਪੁਰਾ ਸਮਾਂ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਗਰਭ ਗਵਾ ਦਿੱਤਾ। ਬੱਦਲ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਕੁੰਭ ਨੂੰ ਪਹਾੜ ਸਮਝ ਕੇ ਹਟ ਗਏ। ਉਸ ਦੇ ਤਿੱਖੇ ਸਿੰਗ ਵੇਖ ਕੇ, ਗੋਪੀਆਂ ਤੇ ਗੋਪਾਲ ਡਰ ਗਏ; ਸਾਰੀ ਗਾਂਵਾਂ ਡਰ ਕੇ ਗੋਕੁਲ ਛੱਡ ਗਈ। ਸਭ ਨੇ "ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ! ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ!" ਚੀਕ ਮਾਰੀ ਤੇ ਗੋਵਿੰਦ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲਿਆ। ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਡਰੇ ਹੋਏ ਗੋਕੁਲ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਤੇ ਸਭ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦਿੰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, "ਡਰੋ ਨਹੀਂ।" ਫਿਰ ਉਹ ਸਾਂਡ ਰਕਸ਼ਸ ਨੂੰ ਆਵਾਜ਼ ਮਾਰੀ, ਜਦ ਕਿ ਗੋਪਾਲ ਤੇ ਗਾਂਵਾਂ ਕੰਬ ਰਹੀਆਂ ਸਨ: "ਹੇ ਪਾਪੀ, ਇਹ ਕੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ?" ਅਚੁਤ ਨੇ ਆਪਣੀ ਹਥੇਲੀ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ, ਅਰਿਸ਼ਟ ਨੂੰ ਲਲਕਾਰਿਆ ਤੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਵਰਗੇ ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਦਾ ਅਹੰਕਾਰ ਚੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹਾਂ।" ਹਰੀ, ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰ ਦੇ ਮੋਢੇ ਉੱਤੇ ਬਾਂਹ ਰੱਖ ਕੇ, ਤਿਆਰ ਖੜਾ ਸੀ। ਅਰਿਸ਼ਟ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਧਰਤੀ ਖੁਰਚਦਾ, ਪੂੰਛ ਘੁੰਮਾਉਂਦਾ, ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵੱਲ ਦੌੜ ਪਿਆ। ਉਹ ਤਿੱਖੇ ਸਿੰਗ ਅੱਗੇ ਕਰਕੇ, ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ, ਇੰਦਰ ਦੀ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ, ਅਚੁਤ ਵੱਲ ਵੱਡੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵੱਧ ਆਇਆ। ਪਰ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਸਿੰਗ ਫੜ ਲਏ, ਪਿਛੇ ਅਠਾਰਾਂ ਕਦਮ ਹਟਿਆ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇੰਝ ਖਿੱਚਿਆ ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਹਾਥੀ ਦੂਜੇ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਖਿੱਚ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਭੂ ਵੱਲੋਂ ਸੁੱਟਿਆਂ, ਅਰਿਸ਼ਟ ਫੌਰਨ ਉੱਠਿਆ, ਪੂਰਾ ਸਰੀਰ ਪਸੀਨੇ ਨਾਲ ਭਿੱਜਿਆ, ਭਾਰੀ ਸਾਹ ਲੈਂਦਾ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਦੌੜਿਆ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਸਿੰਗ ਫੜ ਕੇ, ਪੈਰ ਨਾਲ ਦਬਾ ਕੇ, ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ; ਉਹਨੂੰ ਇੰਝ ਨਚੋੜਿਆ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਭਿੱਜੇ ਕੱਪੜੇ ਨਚੋੜਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਸਿੰਗ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ, ਤੇ ਅਰਿਸ਼ਟ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਉਹ ਖੂਨ ਉਗਲਦਾ, ਪੇਸ਼ਾਬ ਤੇ ਗੋਬਰ ਛੱਡਦਾ, ਲੱਤਾਂ ਮਾਰਦਾ, ਅੱਖਾਂ ਘੁੰਮਦੀਆਂ, ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਸਹਾਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਨਿਰ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਮਰ ਗਿਆ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਉੱਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕੀਤੀ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਗਾਈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵ੍ਰਜ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅਦਭੁਤ ਲੀਲਾਵਾਂ ਸਦਾ ਜਾਪਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ।