ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ, ਰਾਜਨ, ਜਦੋਂ ਗੋਪੀਆਂ ਨੇ ਕਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਵਾਂਸਲੀ ਦੀ ਮਧੁਰ ਧੁਨ ਸੁਣੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਗਈਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਪੜੇ ਢਿੱਲੇ ਹੋ ਗਏ, ਵਾਲ ਅਤੇ ਮਾਲਾਵਾਂ ਖੁਲ ਗਈਆਂ। ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਗੀਤ ਗਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਖੇਡ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਸਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੀ, ਕੁਬੇਰ ਦੇ ਸੇਵਕ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸ਼ੰਖਚੂੜਾ ਉਥੇ ਆ ਗਿਆ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੇ ਰਾਮਾ ਦੋਵੇਂ ਵੇਖ ਰਹੇ ਸਨ। ਸ਼ੰਖਚੂੜਾ ਨੇ ਜਦੋਂ ਗੋਪੀਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠੀਆਂ ਦੇਖਿਆ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਡਰ ਕੇ ਚੀਕਾਂ ਮਾਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਬਿਨਾਂ ਹਿਚਕਚਾਹਟ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਰੀ ਪਾਸੇ ਲੈ ਜਾਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਗੋਪੀਆਂ ਨੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ "ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ! ਰਾਮਾ!" ਕਿਹਾ। ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਫੜਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੇ ਰਾਮਾ ਉਸ ਚੋਰ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਓਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੌੜੇ, ਜਿਵੇਂ ਭਰਾ ਆਪਣੀਆਂ ਗਾਈਆਂ ਚੋਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਚੋਰ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੌੜਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹੌਸਲਾ ਦੇ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਡਰੋ ਨਾ!" ਦੋਵੇਂ ਭਰਾਵਾਂ ਨੇ, ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਗਦਾ ਫੜ ਕੇ, ਉਸ ਦੁਸ਼ਟ ਯਕਸ਼ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਦੌੜ ਲਾਇਆ। ਜਦੋਂ ਸ਼ੰਖਚੂੜਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਵਾਂਗ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਡਰ ਗਿਆ ਤੇ ਗੋਪੀਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਭੱਜ ਪਿਆ। ਗੋਵਿੰਦ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਜਿੱਥੇ-ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਭੱਜਦਾ ਗਿਆ, ਚਲੇ ਗਿਆ, ਉਸਦੇ ਸਿਰ ਤੋਂ ਮਣੀ ਲੈਣ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਰੱਖਿਆ। ਬਲਰਾਮ ਜੀ ਪਿੱਛੇ ਰਹਿ ਕੇ ਗੋਪੀਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਉਸ ਦੁਸ਼ਟ ਯਕਸ਼ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਮੁੱਕੇ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਵੱਡਾ ਘੁੰਮਾਇਆ। ਉਸ ਤੋਂ ਮਣੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸਾਥੀ ਮਣੀ ਲੈ ਲਈ। ਸ਼ੰਖਚੂੜਾ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਉਹ ਚਮਕਦਾਰ ਮਣੀ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਬਲਰਾਮ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੀ, ਜਦ ਗੋਪੀਆਂ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਗੋਪੀਆਂ, ਜਦੋਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਗਾਈਆਂ ਚਰਾਉਣ ਲਈ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ, ਉਹ ਆਪਣਾ ਮਨ ਉਸਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਾ ਦੇਂਦੀਆਂ, ਦੁਖੀ ਦਿਨ ਗੁਜ਼ਾਰਦੀਆਂ ਤੇ ਉਸਦੇ ਚਮਤਕਾਰਾਂ ਦੇ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦੀਆਂ। ਗੋਪੀਆਂ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਆਖਦੀਆਂ: ਜਿਥੇ ਮੁਕੁੰਦ ਆਪਣੀ ਵਾਂਸਲੀ ਨੂੰ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਹੋਠਾਂ ਨਾਲ ਲਾ ਕੇ ਵਜਾਉਂਦਾ, ਖੱਬਾ ਗਲ੍ਹਾ ਆਪਣੇ ਬਾਂਹ ਨਾਲ ਲਾ ਕੇ, ਭੰਵਾਂ ਨਚਦੀਆਂ ਹਨ, ਨਰਮ ਉਂਗਲੀਆਂ ਨਾਲ ਰਾਗ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਤੇ ਸਿੱਧ ਵੀ ਇਹ ਧੁਨ ਸੁਣ ਕੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ, ਲਜਜਾ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਕੱਪੜੇ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦੀਆਂ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਵਿਧੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ। ਹੈਰਾਨੀ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਨੰਦਨੰਦਨ, ਦੁੱਖੀਆਂ ਨੂੰ ਆਨੰਦ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਜਦ ਵਾਂਸਲੀ ਵਜਾਉਂਦਾ, ਉਸਦੇ ਸੀਨੇ ਉੱਤੇ ਹਾਰ ਤੇ ਮੁਸਕਾਨ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਹਨ। ਵ੍ਰਜ ਦੇ ਸਾਂਡ, ਹਰਣ ਅਤੇ ਗਾਈਆਂ, ਜਥਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਵਾਂਸਲੀ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੰਦਾਂ ਵਿਚ ਚਾਰਾ ਫੜੇ, ਕੰਨ ਖੜੇ ਕਰਕੇ, ਚੁੱਪ-ਚਾਪ ਬੈਠ ਜਾਂਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਚਿੱਤਰ ਬਣ ਗਏ ਹੋਣ। ਮੁਕੁੰਦ, ਪੱਗ ਵਿੱਚ ਮੋਰਪੰਖ, ਰੰਗੀਨ ਮਿੱਟੀ ਤੇ ਪੱਤੇ ਲਾ ਕੇ, ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਕੁਸ਼ਤੀਬਾਜ਼ਾਂ ਵਾਂਗ ਸਜਦਾ, ਗੋਪਾਲਕਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਗਾਈਆਂ ਨੂੰ ਸੱਦਾ। ਦਰਿਆਵਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਉਡ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਧੂੜ ਪਈ, ਉਹ ਵੀ ਉਸ ਵਾਂਗ ਲਗਨ ਕਰਦੀਆਂ, ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਕੰਬਦੀਆਂ, ਪਾਣੀ ਠਹਿਰ ਜਾਂਦਾ। ਜਦ ਉਹ ਪੁਰਾਤਨ ਪੁਰਖ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਵਾਂਗ, ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਵਿਰਤਾ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਸੁਣਦਾ, ਤੇ ਜੰਗਲ ਦੀਆਂ ਢਲਾਣਾਂ ਉੱਤੇ ਵਾਂਸਲੀ ਵਜਾ ਕੇ ਗਾਈਆਂ ਨੂੰ ਸੱਦਾ, ਤਾਂ ਜੰਗਲ ਦੀਆਂ ਲਤਾਵਾਂ ਤੇ ਦਰੱਖਤ, ਫੁੱਲ ਤੇ ਫਲ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਸ਼ਹਿਦ ਦੇ ਰਸ ਨਾਲ ਝੁਕ ਜਾਂਦੀਆਂ, ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਕੰਬਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਫੁੱਲ ਖਿੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਵਨ-ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ, ਚੰਦਨ ਦੀ ਸੁਗੰਧ, ਤੇ ਮਧੁਰ ਤੁਲਸੀ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਜਦ ਵਾਂਸਲੀ ਵਜਾਉਂਦਾ, ਮਧੁਮੱਖੀਆਂ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦੀਆਂ, ਉਸ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰਦੀਆਂ। ਝੀਲ ਵਿੱਚ, ਬਗਲੇ, ਹੰਸ ਤੇ ਹੋਰ ਪੰਛੀ, ਉਸਦੀ ਸੋਹਣੀ ਧੁਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਨ ਲਗਾ ਕੇ, ਹਰੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆ ਜਾਂਦੇ, ਆਖਾਂ ਮੁੰਦ ਕੇ, ਚੁੱਪ ਹੋ ਜਾਂਦੇ, ਉਸਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ, ਹਾਰ ਤੇ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜ ਕੇ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਢਲਾਣਾਂ ਉੱਤੇ, ਜਦ ਗੋਪੀਆਂ ਨੂੰ ਵਾਂਸਲੀ ਦੀ ਧੁਨ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਕਰਦਾ, ਤਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਤੇ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀ। ਬੱਦਲ, ਆਪਣੀ ਹੱਦ ਨਾ ਲੰਘਣ ਲਈ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਗੂੰਜਦੇ, ਫੁੱਲ ਵਰਸਾਉਂਦੇ, ਛਾਂ ਕਰਕੇ ਛਤਰੀ ਬਣ ਜਾਂਦੇ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗਾਈਆਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਵਾਂਸਲੀ ਵਜਾਉਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਆਪਣੇ ਹੋਠਾਂ ਉੱਤੇ ਵਾਂਸਲੀ ਰੱਖ ਕੇ ਨਵੇਂ ਰਾਗ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਇੰਦਰ, ਸ਼ਿਵ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਤੇ ਮਨ ਨਿਵਾ ਲੈਂਦੇ, ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ, ਅਸਲ ਸੱਚ ਨੂੰ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ। ਵ੍ਰਜ ਦੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ, ਗਾਈਆਂ ਦੇ ਖੁਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ—ਝੰਡਾ, ਵਜਰ, ਕਮਲ, ਅੰਕੁਸ਼—ਉਦਾਸੀ ਨੂੰ ਮਿਟਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਵਾਂਸਲੀ ਦੀ ਧੁਨ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਜ਼ਖਮਾਂ ਨੂੰ ਢੱਕ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਉਹ ਲੰਘਦਾ ਹੈ, ਅਸੀਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਨਟਖਟ ਨਿਗਾਹਾਂ ਤੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਉਠੀ ਇਛਾ ਕਾਰਨ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ, ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ ਕਿ ਕਿੱਥੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਾਂ, ਜਾਂ ਸਾਡੇ ਵਾਲ ਤੇ ਕੱਪੜੇ ਠੀਕ ਹਨ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। ਕਈ ਵਾਰੀ, ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਸੁਗੰਧੀ ਮਾਲਾ ਪਾ ਕੇ, ਉਹ ਗਾਈਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕਰਦਾ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਸਾਥੀ ਦੇ ਮੋਢੇ ਉੱਤੇ ਹੱਥ ਰੱਖ ਕੇ ਗਾਉਂਦਾ ਜਾਂਦਾ। ਉਸਦੀ ਵਾਂਸਲੀ ਦੀ ਧੁਨ ਨਾਲ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਉਸਦੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਚਲ ਪੈਂਦੀਆਂ, ਮਨ ਉਸ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ; ਹਰਣ—ਜੋ ਗੋਪੀਆਂ ਵਾਂਗ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਦੀ ਮੋਹ ਮਾਇਆ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ—ਵੀ ਉਸਦੇ ਪਿੱਛੇ ਹੋ ਲੈਂਦੇ। ਜਦ ਉਹ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਮੋਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ, ਤਿਉਹਾਰੀ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜ ਕੇ, ਗੋਪਾਲਕਾਂ ਤੇ ਗਾਈਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਆਉਂਦਾ, ਨੰਦਨੰਦਨ ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੇ ਮਨ ਖੁਸ਼ ਕਰਦਾ, ਖੇਡਾਂ ਕਰਦਾ। ਹੌਲੀ ਤੇ ਸੁਗੰਧੀ ਹਵਾ, ਚੰਦਨ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਨਾਲ, ਉਸ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰਦੀ; ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਗੀਤ, ਵਾਦ-ਯੰਤਰ, ਤੇ ਪੂਜਾ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਵ੍ਰਜ ਦੀਆਂ ਗਾਈਆਂ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ, ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਵੱਡਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦਾ, ਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਗਾਈਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਘਰ ਵਾਪਸ ਲੈ ਆਉਂਦਾ, ਉਸਦੀ ਵਾਂਸਲੀ ਦੀ ਧੁਨ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਮਹਿਮਾ ਗਾਈ ਜਾਂਦੀ। ਉਸਦੇ ਚਿਹਰੇ ਦੀ ਸੋਭਾ, ਮਿਹਨਤ ਕਾਰਨ ਚਮਕ ਰਹੀ, ਮਾਲਾ ਉੱਤੇ ਖੁਰਾਂ ਦੀ ਧੂੜ ਲੱਗੀ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਅਸੀਸ ਦੇਣ ਆਉਂਦਾ—ਉਹ ਰਾਜਾ ਜੋ ਦੇਵਕੀ ਦੇ ਗਰਭ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹੀਆਂ ਘੁੰਮ ਰਹੀਆਂ, ਮਾਲਾ ਪਾਈ ਹੋਈ, ਮਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਆਦਰ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਹੋਠ ਬੇਰੀ ਦੇ ਫਲ ਵਾਂਗ ਫਿੱਕੇ, ਨਰਮ ਗਲ੍ਹਾ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਕੁੰਡਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ। ਯਾਦਵਾਂ ਦਾ ਸਰਤਾਜ, ਹਾਥੀ ਦੇ ਰਾਜੇ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦਾ, ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਾਂਗ ਆਉਂਦਾ, ਚਿਹਰਾ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ, ਪਿੰਡ ਵੱਲ ਆਉਂਦਾ, ਵ੍ਰਜ ਦੀਆਂ ਗਾਈਆਂ ਨੂੰ ਦਿਨ ਦੀ ਗਰਮੀ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਜਨ, ਵ੍ਰਜ ਦੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਚਮਤਕਾਰ ਗਾਉਂਦੀਆਂ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਤੇ ਹਿਰਦੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਕਰਕੇ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਦਿਨ ਗੁਜ਼ਾਰਦੀਆਂ। ਇੱਥੇ 'ਗੋਪੀਆਂ ਦੇ ਜੋੜਿਆਂ ਵਾਲਾ ਗੀਤ' ਨਾਮਕ ਪੈਂਤੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ, ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਦਸਵੇਂ ਸਕੰਧ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਦਾ ਅੰਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਰਾਜਨ, ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਉਸ ਸਮੇਂ, ਅਰਿਸ਼ਟਾ ਨਾਮਕ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਰੱਖਸ਼ਸ, ਜੋ ਸਾਂਡ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ, ਵੱਡਾ ਕੁੱਬ ਲੈ ਕੇ ਗੋਪਾਲਕਾਂ ਦੇ ਪਿੰਡ ਉੱਤੇ ਆ ਗਿਆ। ਉਹ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਕੰਬਾਉਂਦਾ, ਖੁਰਾਂ ਨਾਲ ਜ਼ਮੀਨ ਖੋਦਦਾ, ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਧਾੜਦਾ, ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਮਿੱਟੀ ਖੁਰਚਦਾ, ਪੂੰਛ ਚੁੱਕ ਕੇ ਟੇਲੀਆਂ ਉਲਟਦਾ, ਸਿੰਗਾਂ ਦੇ ਸਿਰਿਆਂ ਨਾਲ ਟਿੱਲੇ ਚੁੱਕ ਲੈਂਦਾ। ਉਹ ਥੋੜ੍ਹਾ-ਥੋੜ੍ਹਾ ਕਰਕੇ ਗੋਬਰ ਕਰਦਾ, ਪਿਸ਼ਾਬ ਕਰਦਾ, ਅੱਖਾਂ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਨਿਰਲੇਪ ਤੱਕਦਾ, ਉਸਦੀ ਭਿਆਨਕ ਧਾੜ cows ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਡਰਾ ਦਿੰਦੀ। ਡਰ ਦੇ ਮਾਰੇ, ਗਰਭਵਤੀ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਅਪਨੇ ਬੱਚੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਗਵਾ ਦਿੱਤੇ, ਤੇ ਬੱਦਲ, ਉਸਦੇ ਕੁੱਬ ਨੂੰ ਪਹਾੜ ਸਮਝ ਕੇ, ਉੱਡ ਗਏ।