ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਕ ਵਾਰ, ਨੰਦਾ ਜੀ, ਸੁਨੰਦਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵ੍ਰਜਵਾਸੀ ਸਾਰਸਵਤੀ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਗਏ। ਉਥੇ, ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਹਾਂ ਪਾਰਸ਼ੁਪਤੀ ਭਗਵਾਨ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਅੰਬਿਕਾ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗਾਂ, ਸੋਨਾ, ਵਸਤ੍ਰ, ਮਿੱਠਾ ਸ਼ਹਦ ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਦਾਨ ਕੀਤਾ, ਕਹਿੰਦੇ, “ਭਗਵਾਨ ਸਾਡੀ ਪੂਜਾ ਕਬੂਲ ਕਰੇ।” ਉਹ ਸਾਰਸਵਤੀ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਪੀ ਕੇ ਅਤੇ ਵਰਤ ਰੱਖ ਕੇ, ਰਾਤ ਉਥੇ ਬਿਤਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਪਰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਭਾਰੀ ਤੇ ਬਹੁਤ ਭੁੱਖਾ ਸੱਪ ਆ ਗਿਆ, ਜੋ ਨੰਦਾ ਜੀ ਨੂੰ ਸੁੱਦੇ ਹੋਏ ਵੇਲੇ ਫੜ ਲਿਆ। ਨੰਦਾ ਜੀ ਨੇ ਸੱਪ ਦੀ ਪਕੜ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਚੀਲਾ—“ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ! ਇਹ ਡਰਾਉਣਾ ਹੈ! ਪਿਤਾ, ਸੱਪ ਮੈਨੂੰ ਨਿਗਲ ਰਿਹਾ ਹੈ—ਬਚਾਓ! ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹਾਂ।” ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਕੇ, ਵ੍ਰਜਵਾਸੀ ਜਾਗ ਪਏ। ਨੰਦਾ ਜੀ ਨੂੰ ਸੱਪ ਦੀ ਪਕੜ ਵਿਚ ਵੇਖ ਕੇ, ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲਾਠੀਆਂ ਨਾਲ ਸੱਪ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ। ਪਰ ਸੱਪ, ਅੱਗ ਨਾਲ ਜਲਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਨੰਦਾ ਜੀ ਨੂੰ ਛੱਡਿਆ ਨਹੀਂ। ਫਿਰ, ਸਾਤਵਤਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਉਥੇ ਆਏ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਵਿੱਤਰ ਚਰਨ ਸੱਪ ਨੂੰ ਛੂਹੇ। ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਛੁਹ ਨਾਲ, ਸੱਪ ਦੀ ਮੰਦਤਾ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਈ। ਉਹ ਆਪਣਾ ਸੱਪ ਦਾ ਰੂਪ ਛੱਡ ਕੇ, ਵਿਦਿਆਧਰਾਂ ਵਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰਤ, ਚਮਕਦਾਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਤੋਂ ਪੁੱਛਿਆ—“ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ, ਜੋ ਇਤਨੀ ਤੇਜ ਅਤੇ ਅਦਭੁਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਖੜਾ ਹੈਂ? ਤੂੰ ਇਸ ਨਿੰਦਿਤ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਆਇਆ?” ਉਸ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ—“ਮੈਂ ਵਿਦਿਆਧਰ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਹਾਂ। ਮੇਰੀ ਸੋਭਾ ਤੇ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਦੇ ਲਈ ਮੈਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਵਿਮਾਨ 'ਚ ਘੁੰਮਦਾ ਸੀ। ਪਰ, ਵਿਰੂਪ ਅਤੇ ਅੰਗੀਰਸ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਰੂਪ ਤੇ ਗਰਵ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਹੱਸ ਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਮੇਰੀ ਗਲਤੀ ਕਰਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਜਨਮ ਮਿਲਿਆ। ਉਹ ਸ਼ਾਪ, ਦਇਆਵਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ, ਮੇਰੇ ਹਿੱਤ ਲਈ ਸੀ; ਕਿਉਂਕਿ ਜਦੋਂ ਮੈਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਆਚਾਰਯ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਛੁਹ ਮਿਲੀ, ਮੇਰੀ ਸਾਰੀ ਬੇਕਲਤਾ ਦੂਰ ਹੋ ਗਈ।” “ਹੁਣ, ਸ਼ਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਮੈਂ ਅਰਜ਼ ਕਰਦਾ ਹਾਂ—ਤੁਸੀਂ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਡਰ-ਡਰੇ ਹੋਏ ਨੂੰ ਆਸ਼੍ਰਯ ਦਿੰਦੇ ਹੋ, ਮੈਨੂੰ ਵਿਦਾ ਹੋਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿਓ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਛੁਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ, ਤੁਹਾਡਾ ਆਸ਼੍ਰਯ ਲਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾਂਯੋਗੀ, ਹੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਪੁਰਸ਼, ਹੇ ਧਰਮ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ, ਮੈਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦਿਓ, ਹੇ ਪਰਮਾਤਮਾ, ਸਭ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਵਾਮੀ।” “ਮੈਂ ਇੱਕ ਪਲ 'ਚ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਦੰਡ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਹੇ ਅਚਲ, ਤੁਹਾਡਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ; ਤੁਹਾਡਾ ਨਾਮ ਉਚਾਰਨ ਕਰਨਾ ਹੀ ਸੁਣਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਜੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਛੁਹ ਮਿਲੇ ਤਾਂ ਕੀ ਕਹਿਣਾ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦਾਸਰਹ ਵੰਸ਼ੀ ਭਗਵਾਨ ਤੋਂ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ, Sudarshana ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਦੱਖਣਾ ਕੀਤੀ, ਨਮਨ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਅਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਚਲਿਆ ਗਿਆ। ਨੰਦਾ ਜੀ ਦੀ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਦੂਰ ਹੋ ਗਈ। ਇਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇਖ ਕੇ, ਵ੍ਰਜਵਾਸੀ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਥੇ ਆਪਣੇ ਵਰਤ ਪੂਰਨ ਕਰਕੇ, ਵਾਪਸ ਵ੍ਰਜ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ, ਇਹ ਘਟਨਾ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਦੱਸਦੇ ਰਹੇ। ਇਕ ਰਾਤ, ਗੋਵਿੰਦਾ ਤੇ ਰਾਮਾ, ਦੋਵੇਂ ਅਦਭੁਤ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵ੍ਰਜ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ, ਆਨੰਦ ਮਾਣ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਸਜੇ-ਸਵਾਰੇ, ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਹਾਰ, ਸ਼ੁੱਧ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ, ਔਰਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿੱਠੇ ਗੀਤ ਗਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਮਿਤ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ। ਜਦ ਰਾਤ ਆਈ, ਤਾਰੇ ਤੇ ਚੰਦ ਚੜ੍ਹੇ, ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਚਮਪਾ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਤੇ ਮੱਤ ਵਾਲੀ ਮੱਖੀਆਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਸੀ, ਜੋ ਕਮਲ ਦੇ ਟਾਲਿਆਂ ਤੋਂ ਆ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਹ ਸਭ ਮਿਲ ਕੇ ਗੀਤ ਗਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਿਸ ਦੀ ਸੁਰ-ਲਹੇਰ ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਮਨ ਤੇ ਕੰਨ ਨੂੰ ਆਨੰਦ ਦੇ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਹ ਗੀਤ ਸੁਣ ਕੇ, ਗੋਪੀਆਂ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਬੇਖਬਰ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰ ਢਲਕ ਗਏ, ਵਾਲ ਤੇ ਹਾਰ ਖੁਲ ਗਏ। ਜਦ ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਖੇਡ ਰਹੀਆਂ ਤੇ ਗਾ ਰਹੀਆਂ, ਸ਼ੰਖਚੂੜਾ, ਜੋ ਕੁਬੇਰ ਦਾ ਸੇਵਕ ਸੀ, ਉਥੇ ਆ ਗਿਆ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੇ ਰਾਮਾ ਦੇਖ ਰਹੇ ਸਨ, ਸ਼ੰਖਚੂੜਾ ਨੇ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੋਣ-ਚੀਲਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਗੋਪੀਆਂ ਨੇ ਚੀਲਿਆ—“ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ! ਰਾਮਾ!”—ਤੇ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਫੜਿਆ ਦੇਖ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੇ ਰਾਮਾ ਉਸ ਚੋਰ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੌੜੇ, ਜਿਵੇਂ ਭਾਈਆਂ ਆਪਣੀ ਗਾਂ ਚੁਰਾਉਣ ਵਾਲੇ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੌੜਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਸ਼ਵਾਸਨ ਦਿੱਤਾ—“ਡਰੋ ਨਹੀਂ!”—ਦੋਵੇਂ ਭਾਈ ਲਾਠੀਆਂ ਲੈ ਕੇ, ਉਸ ਦੁਸ਼ਟ ਯਕਸ਼ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਦੌੜੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੌਤ ਤੇ ਸਮੇਂ ਵਾਂਗ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਯਕਸ਼ ਨੇ ਗੋਪੀਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿਤਾ ਤੇ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਭੱਜ ਗਿਆ। ਗੋਵਿੰਦਾ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਦੌੜਿਆ, ਉਸ ਦੇ ਸਿਰ ਤੋਂ ਮਣੀ ਲੈਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਜਦਕਿ ਬਲਰਾਮਾ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਲਈ ਉਥੇ ਹੀ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ, ਨਜ਼ਦੀਕ ਆ ਕੇ, ਸ਼ੰਖਚੂੜਾ ਦੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਮੁੱਕਾ ਮਾਰਿਆ ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਕ੍ਰੈਸਟ ਮਣੀ ਤੇ ਸਾਥੀ ਮਣੀ ਲੈ ਲਈ। ਸ਼ੰਖਚੂੜਾ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਚਮਕਦਾਰ ਮਣੀ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਦਿੱਤੀ, ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ। ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਸਤਸੰਗੀ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ—ਗੋਪੀਆਂ, ਜਦ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਗਾਂ ਚਰਾਉਣ ਜਾਂਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਜਾਂਦੇ। ਉਹ ਵਿਛੋੜੇ ਵਿੱਚ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀਆਂ ਲੀਲਾਵਾਂ ਗਾ ਕੇ, ਦਿਨ ਬਿਤਾਉਂਦੀਆਂ। ਗੋਪੀਆਂ ਕਹਿੰਦੀਆਂ—“ਜਿੱਥੇ ਮੁਕੁੰਦ ਵਾਂਸਲੀ ਵਜਾਉਂਦੇ, ਉਹਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਹੋਠਾਂ ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਬਾਂਹ ਤੇ ਗਲ ਲਾ ਕੇ, ਭਮਰਿਆਂ ਵਾਂਗ ਭੌਂਹਾਂ ਨਚਦੀਆਂ, ਨਰਮ ਉਂਗਲੀਆਂ ਨਾਲ ਰਾਗ ਚਲਾਉਂਦੇ, ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦੇ।” ਦੇਵੀਆਂ ਤੇ ਸਿੱਧਾਂ ਦੀਆਂ ਵਧੀਆਂ, ਉਹ ਵੀ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਸੁਣਦੀਆਂ-ਸੁਣਦੀਆਂ, ਲਾਜ ਨਾਲ, ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਵਸਤ੍ਰ ਭੁੱਲ ਗਈਆਂ। “ਅਹਾ, ਅਦਭੁਤ ਕੁੜੀਆਂ, ਸੁਣੋ—ਜਦ ਨੰਦਾ ਦਾ ਪੁੱਤ, ਦੁੱਖੀਆਂ ਨੂੰ ਆਨੰਦ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਵਾਂਸਲੀ ਵਜਾਉਂਦਾ, ਉਸ ਦੀ ਛਾਤੀ 'ਤੇ ਹਾਰ ਤੇ ਮੁਸਕਾਨ ਚਮਕਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਚਮਕ।” ਗਾਂ, ਬਲ, ਹਿਰਨ, ਸਭ ਵਾਂਸਲੀ ਦੀ ਧੁਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੰਦਾਂ ਵਿਚ ਭੋਜਨ ਫਸਾ ਕੇ, ਕੰਨ ਲਗਾ ਕੇ, ਬਿਲਕੁਲ ਅਡੋਲ ਹੋ ਜਾਂਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਚਿੱਤਰ ਬਣ ਗਏ ਹੋਣ। ਮੁਕੁੰਦ, ਕਦੇ ਮੋਰ ਪੰਖ, ਰੰਗੀਨ ਮਿਟੀ ਤੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜ ਕੇ, ਪਹਿਰਾਵਾ ਪਹਿਨ ਕੇ, ਗੋਪਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਕਦੇ-ਕਦੇ ਗਾਂ ਨੂੰ ਸੱਦਾ। ਨਦੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਾਣੀ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਧੂੜ ਨਾਲ ਹਵਾ ਰਾਹੀਂ ਆਉਂਦਾ, ਉਹ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਕਸ਼ਾ ਕਰਦੀਆਂ, ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਕੰਡਿਆਂ ਵਾਂਗ ਹਿਲਦੀਆਂ, ਪਾਣੀ ਰੁਕ ਜਾਂਦਾ। ਜਦ ਉਹ, ਮੂਲ ਪੁਰਸ਼, ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਦੋਸਤਾਂ ਵਲੋਂ ਵਿਰਤਾ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਸੁਣਦੇ, ਵਾਂਸਲੀ ਨਾਲ ਗਾਂ ਨੂੰ ਸੱਦੇ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੇ। ਜੰਗਲ ਦੇ ਲਤਾ ਤੇ ਦਰੱਖਤ, ਫੁੱਲ ਤੇ ਫਲ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੇ; ਡਾਲੀਆਂ ਤੇ ਸ਼ਹਦ ਵਗਦੇ, ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਕੰਡਿਆਂ ਵਾਂਗ ਕੰਪਦੇ, ਫੁੱਲ ਉਪਜਾਉਂਦੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵ੍ਰਜਵਾਸੀਆਂ ਦੀਆਂ ਲੀਲਾਵਾਂ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼ਕਤੀ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਵਾਂਸਲੀ ਦੀ ਧੁਨ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਆਨੰਦ, ਹੈਰਾਨੀ ਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਭਰ ਦਿੰਦੇ।