ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਕ ਵਾਰੀ, ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਜੀਵਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰਨ ਲਈ ਮਨੁੱਖੀ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਚਮਤਕਾਰਿਕ ਲੀਲਾਵਾਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਇਹ ਲੀਲਾਵਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਉਸ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਭਕਤੀ ਪੈਦਾ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਵ੍ਰਜ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ, ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਮਾਇਆ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ ਸੀ, ਕਦੇ ਵੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਇਰਖਾ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਦੇਖਦੇ ਸੀ—ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ ਸਮਝਦੇ ਰਹੇ। ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਰਾਤ ਮੁਕ ਗਈ, ਤਾਂ ਗੋਪੀਆਂ, ਜੋ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਪਿਆਰੀਆਂ ਸੀ, ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ, ਵਸੁਦੇਵ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਚਲੀ ਗਈਆਂ। ਜਿਸ ਕੋਈ ਨੇ ਵੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਅਤੇ ਵ੍ਰਜ ਦੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਦੀ ਇਹ ਲੀਲਾ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸੁਣੀ ਜਾਂ ਦੱਸਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਜਲਦੀ ਹੀ ਪਰਮ ਭਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਦੀ ਕਾਮ-ਰੋਗ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਕ ਦਿਨ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਤਿਉਹਾਰ ਮੌਕੇ, ਵ੍ਰਜ ਦੇ ਗੋਪ—ਨੰਦ, ਸੁਨੰਦ ਅਤੇ ਹੋਰ—ਵੱਡੀ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਬਲਦਾਂ ਨੂੰ ਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋੜ ਕੇ ਅੰਬਿਕਾ ਵਣ ਵੱਲ ਚਲੇ। ਉਥੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਰਸਵਤੀ ਵਿੱਚ ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਪਸ਼ੁਪਤੀ ਮਹਾਦੇਵ ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਅੰਬਿਕਾ ਦੀ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਗਾਂ, ਸੋਨਾ, ਕਪੜੇ, ਸ਼ਹਦ ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਆਦਰ ਸਹਿਤ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਕਿਹਾ, "ਭਗਵਾਨ ਸਾਡੀ ਪੂਜਾ ਕਬੂਲ ਕਰੇ।" ਸਰਸਵਤੀ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਜਲ ਪੀ ਕੇ ਅਤੇ ਵਰਤ ਰੱਖ ਕੇ, ਨੰਦ, ਸੁਨੰਦ ਆਦਿ ਨੇ ਉਹ ਰਾਤ ਉਥੇ ਗੁਜ਼ਾਰੀ। ਪਰ, ਉਸ ਵਣ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਬਹੁਤ ਭੁੱਖਾ ਸੱਪ ਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਨੰਦ ਜੀ ਨੂੰ, ਜਦ ਉਹ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਸੀ, ਫੜ ਲਿਆ। ਨੰਦ ਜੀ ਨੇ ਚੀਖ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ! ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ! ਇਹ ਵੱਡਾ ਦੁਖਦਾਈ ਹੈ। ਪਿਤਾ! ਸੱਪ ਮੈਨੂੰ ਨਿਗਲ ਰਿਹਾ ਹੈ—ਮੈਨੂੰ ਬਚਾ! ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹਾਂ!" ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਕੇ, ਗੋਪ ਜਾਗ ਪਏ, ਤੇ ਨੰਦ ਜੀ ਨੂੰ ਸੱਪ ਦੀ ਪਕੜ ਵਿੱਚ ਦੇਖ ਕੇ, ਡੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਸੱਪ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲੱਗੇ। ਪਰ, ਅੱਗ ਨਾਲ ਜਲਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਸੱਪ ਨੇ ਨੰਦ ਜੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ। ਫਿਰ, ਸਾਤਵਤਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਉਥੇ ਆਏ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਚਰਨਾਂ ਨਾਲ ਸੱਪ ਨੂੰ ਛੂਹਿਆ। ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਛੁਹਟ ਨਾਲ, ਸੱਪ ਦੀ ਮਲਿਨਤਾ ਦੂਰ ਹੋ ਗਈ; ਉਹ ਆਪਣਾ ਸੱਪ ਦਾ ਰੂਪ ਛੱਡ ਕੇ, ਵਿਦਿਆਧਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਨਮਾਨਿਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ, ਜੋ ਇਤਨੀ ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਅਦਭੁਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਖੜਾ ਹੈਂ? ਤੂੰ ਇਸ ਨਿੰਦਾ-ਯੋਗ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਆ ਗਿਆ?" ਸੱਪ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਮੈਂ ਵਿਦਿਆਧਰ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਹਾਂ, ਜੋ ਸੁੰਦਰਤਾ ਤੇ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ। ਆਪਣੀ ਹਵਾਈ ਰਥ ਵਿੱਚ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦਾ ਸੀ। ਵਿਰੂਪਾ ਤੇ ਅੰਗੀਰਸਾ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਰੂਪ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਮੈਨੂੰ ਹੱਸਿਆ, ਤੇ ਮੇਰੇ ਗਲਤ ਕੰਮਾਂ ਕਰਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਮੈਂ ਸੱਪ ਬਣ ਜਾਵਾਂ।" "ਉਹ ਸ਼ਾਪ, ਜੋ ਦਇਆਵਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਦਿੱਤਾ, ਮੇਰੇ ਭਲੇ ਲਈ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਜਦ ਮੈਂ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ—ਭਗਵਾਨ—ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਛੁਹਟ ਪਾਈ, ਮੇਰੀ ਸਾਰੀ ਦੁਖ-ਕਲੇਸ਼ ਦੂਰ ਹੋ ਗਈ। ਹੁਣ, ਸ਼ਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਮੈਂ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ—ਤੁਸੀਂ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਡਰ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਮੈਨੂੰ ਵਿਦਾ ਹੋਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਛੁਹਟ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈ ਚੁੱਕਾ ਹਾਂ।" "ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹਾਂ, ਹੇ ਮਹਾਂਯੋਗੀ, ਹੇ ਪਰਮ ਪੁਰਸ਼, ਹੇ ਧਰਮ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ; ਮੈਨੂੰ ਵਿਦਾ ਹੋਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੋ, ਹੇ ਦੇਵ, ਸਭ ਜਗਤਾਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ। ਹੇ ਅਚਲ, ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ; ਤੁਹਾਡਾ ਨਾਮ ਜਪਣ ਨਾਲ ਹੀ, ਸੁਣਨ ਵਾਲਾ ਤੇ ਜਪਣ ਵਾਲਾ ਤੁਰੰਤ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਤੇ ਜਦ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਛੁਹਟ ਮਿਲੇ, ਤਾਂ ਕੀ ਕਹਿਣਾ!" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦਾਸਰਹਾ ਵੰਸ਼ੀ ਭਗਵਾਨ ਤੋਂ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ, Sudarshana ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕੀਤੀ, ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ। ਨੰਦ ਜੀ ਦੀ ਮੁਸੀਬਤ ਦੂਰ ਹੋ ਗਈ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਇਸ ਅਦਭੁਤ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਵ੍ਰਜ ਦੇ ਵਾਸੀ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਵਰਤ ਪੂਰਾ ਕਰ ਕੇ, ਵਾਪਸ ਵ੍ਰਜ ਆ ਕੇ, ਇਹ ਘਟਨਾ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਦੱਸਦੇ ਰਹੇ। ਇਕ ਵਾਰੀ, Govinda ਅਤੇ ਰਾਮ, ਦੋਵੇਂ ਅਦਭੁਤ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ, ਰਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਣ ਵਿੱਚ ਵ੍ਰਜ ਦੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਖੇਡ ਰਹੇ ਸੀ। ਉਹ ਸਭ ਗੋਪੀਆਂ ਗਲ-ਮਾਲਾ, ਸੁੰਦਰ ਕਪੜੇ ਪਹਿਨ, ਸਜ-ਧਜ ਕੇ, ਮਿੱਠੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਗਾ ਰਹੀਆਂ ਸੀ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਿੱਤਰਤਾ ਦੇ ਬੰਧਨ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਸੀ। ਜਦ ਰਾਤ ਆਈ, ਤਾਰੇ ਤੇ ਚੰਦ ਚੜ੍ਹੇ, ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਚਮਲੀ ਤੇ ਭੰਭਰਾਂ ਦੀ ਮਹਿਕ, ਕਮਲ-ਪੋਖਰਾਂ ਤੋਂ ਆਉਂਦੀ, ਫੈਲ ਗਈ। ਉਹ ਸਭ ਮਿਲ ਕੇ ਐਸਾ ਗੀਤ ਗਾ ਰਹੇ ਸੀ, ਜੋ ਸਮੂਹ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮਨ ਤੇ ਕੰਨ ਨੂੰ ਆਨੰਦ ਦਿੰਦਾ ਸੀ। ਗੋਪੀਆਂ ਉਹ ਗੀਤ ਸੁਣ ਕੇ, ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਬੇਖ਼ਬਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਪੜੇ ਢਲਕ ਗਏ, ਵਾਲ ਤੇ ਗਲ-ਮਾਲਾ ਢੀਲੇ ਹੋ ਗਏ। ਜਦ ਉਹ ਖੇਡ ਰਹੇ ਤੇ ਗਾ ਰਹੇ, ਖੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ, ਤਾਂ ਸ਼ੰਖਚੂੜਾ, ਜੋ ਕੁਬੇਰਾ ਦਾ ਸੇਵਕ ਸੀ, ਆ ਗਿਆ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੇ ਰਾਮ ਦੇਖ ਰਹੇ, ਪਰ ਸ਼ੰਖਚੂੜਾ ਨੇ ਗੋਪੀਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਣ ਲੱਗਾ। ਗੋਪੀਆਂ "ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ! ਰਾਮ!" ਚੀਖ ਰਹੀਆਂ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਫੜਿਆ ਦੇਖ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੇ ਰਾਮ, ਥੱਗ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੋਪੀਆਂ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਚੋਰ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਭਾਈ-ਭਾਈ ਵਾਂਗ ਦੌੜ ਪਏ। ਦੋਵੇਂ ਭਾਈਆਂ ਨੇ "ਡਰੋ ਨਾ!" ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਹੌਸਲਾ ਦਿੱਤਾ, ਗਡ਼ਾਂ ਨਾਲ ਲੈਸ, ਓਹ ਦੁਸ਼ਟ ਯਕਸ਼ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਦੌੜੇ। ਯਕਸ਼, ਮੌਤ ਤੇ ਸਮੇਂ ਵਾਂਗ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖ, ਗੋਪੀਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਭੱਜ ਪਿਆ। Govinda ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਗਿਆ, ਉਸ ਦੇ ਸਿਰ ਤੋਂ ਮਣੀ ਲੈਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਤੇ ਬਲਰਾਮ ਨੇ ਗੋਪੀਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ। Govinda ਨੇ, ਥੋੜੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ, ਸ਼ੰਖਚੂੜਾ ਦੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਮੁੱਕਾ ਮਾਰਿਆ, ਮਣੀ ਤੇ ਸਾਥੀ ਮਣੀ ਲੈ ਲਈ। ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਚਮਕਦਾਰ ਮਣੀ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਦੇ ਦਿੱਤੀ, ਤੇ ਗੋਪੀਆਂ ਨੇ ਇਹ ਸਭ ਦੇਖਿਆ। ਗੋਪੀਆਂ, ਜਦ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਚਾਰਾ ਚੁਗਣ ਵਣ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲੈ ਜਾਂਦੇ, ਤੇ ਦੁਖੀ ਦਿਨ ਗੁਜ਼ਾਰਦੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀਆਂ ਲੀਲਾਵਾਂ ਗਾ ਗਾ ਕੇ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ, "ਜਿੱਥੇ ਮੁਕੁੰਦ ਆਪਣੀ ਵੰਸਲੀ ਨੂੰ ਮੋਹਣੀ ਲੱਭ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਤੇ ਗਲ ਲਾ ਕੇ, ਭੌਂਹਾਂ ਨਚਾ ਕੇ, ਨਰਮ ਉਂਗਲੀਆਂ ਨਾਲ ਵੰਸਲੀ ਚਲਾਉਂਦਾ, ਉਥੇ ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਬੁਲਾਉਂਦਾ ਹੈ।" ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਤੇ ਸਿੱਧਾ, ਇਹ ਵੰਸਲੀ ਸੁਣ ਕੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਈਆਂ; ਲਜਜਾ ਨਾਲ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮ-ਬਾਣਾਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਬੈਠੀਆਂ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਕਪੜੇ ਭੁੱਲ ਗਈਆਂ। "ਹੈ, ਅਦਭੁਤ ਕੁੜੀਆਂ, ਸੁਣੋ! ਜਦ ਨੰਦ ਦਾ ਪੁੱਤਰ—ਦੁਖੀਆਂ ਨੂੰ ਆਨੰਦ ਦੇਣ ਵਾਲਾ—ਵੰਸਲੀ ਵਜਾਉਂਦਾ, ਉਸ ਦੇ ਸੀਨੇ 'ਤੇ ਹਾਰ ਤੇ ਮੁਸਕਾਨ, ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਹਨ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵ੍ਰਜ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀਆਂ ਚਮਤਕਾਰਿਕ ਲੀਲਾਵਾਂ, ਉਸ ਦੀ ਮਾਇਆ, ਉਸ ਦੇ ਰਖਿਆ-ਕਰਤਬ, ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮ-ਭਰੇ ਖੇਡਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵਸਾ ਲਿਆ, ਤੇ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਉਸ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾਇਆ।