ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜਦੋਂ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਭਲਾ ਉਹ ਪਰਮ ਧਰਮ ਦੇ ਰੱਖਵਾਲੇ, ਕਰਤਾ ਤੇ ਉਪਦੇਸ਼ਕ, ਕਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਛੂਹ ਸਕਦੇ ਹਨ? ਅਸੀਂ ਸੁਣਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਯਦੁਵੰਸ਼ੀਸ਼ਵਰ, ਜੋ ਸਵੈ-ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਕ ਐਸਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜੋ ਲੋਕ ਨਿੰਦਨਯੋਗ ਸਮਝਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦਾ ਭੇਦ ਕੀ ਹੈ? ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਸਾਡਾ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰੋ। ਤਾਂ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਪੁਰਖਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਵਾਰੀ ਧਰਮ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਜਾਂ ਵੱਡੇ ਕਾਰਜ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਸਭ ਕੁਝ ਜਲਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਪੁਰਖਾਂ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ। ਜੋ ਆਮ ਜੀਵ ਹਨ, ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਐਸਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵੀ ਨਾ ਕਰਨ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਉਹ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਵਿਸ਼ ਨੇ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਦੁੱਖੀ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਮਹਾਨ ਪੁਰਖਾਂ ਦੇ ਬਚਨ ਅਤੇ ਕਰਮ ਸੱਚੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਗਿਆਨੀ ਪੁਰਖ ਉਹੀ ਅਮਲ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਸਮਝ ਤੇ ਤਰਕ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਹੋਣ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਨਿੱਜੀ ਲਾਭ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਤੇ ਜਿਹੜਾ ਅਹੰਕਾਰ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਉਲਟਾ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ ਕੋਈ ਹਾਨੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਪਰ ਜਗਤ ਦੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵ—ਪਸ਼ੂ, ਮਨੁੱਖ, ਦੇਵਤਾ—ਉਹ ਧਰਮ ਤੇ ਅਧਰਮ ਦੇ ਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜਿਹੜੇ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਚਰਨ-ਰਜ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯੋਗ-ਸਿੱਧੀ ਕਰਕੇ ਸਾਰੇ ਕਰਮ-ਬੰਧਨ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਵਿਹਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ। ਭਗਵਾਨ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ ਵਿਆਪਕ ਹਨ—ਗੋਪੀਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਤੀ, ਤੇ ਸਭ embodied ਜੀਵ—ਉਹ ਸਭ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੱਸਦੇ ਹਨ ਤੇ ਲੀਲਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੀਵਾਂ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਨ ਲਈ, ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ ਤੇ ਅਜਿਹੀਆਂ ਲੀਲਾਵਾਂ ਕੀਤੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਭਗਵਤ-ਭਕਤੀ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਵ੍ਰਜ ਵਾਸੀਆਂ ਭੀ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਮਾਇਆ ਵਿਚ ਫਸ ਕੇ, ਕਦੇ ਵੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਉੱਤੇ ਈਰਖਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਸਗੋਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੀ ਪਤੀ ਸਮਝਦੇ ਰਹੇ। ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਰਾਤ ਸਮਾਪਤ ਹੋਈ, ਤਾਂ ਭਾਵੇਂ ਗੋਪੀਆਂ ਮਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ, ਪਰ ਭਗਵਾਨ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਚਲੀ ਗਈਆਂ। ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵ੍ਰਜ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਅਤੇ ਵਿ्णੁ ਦੀ ਲੀਲਾ ਨੂੰ ਸੁਣਦਾ ਜਾਂ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜਲਦੀ ਭਗਵਤ-ਭਕਤੀ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਹਿਰਦੇ ਦੀ ਕਾਮ-ਰੋਗੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਕ ਵਾਰੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ ਮੌਕੇ, ਵ੍ਰਜ ਦੇ ਗੋਆਲੇ, ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਆਪਣੇ ਬਲਦਾਂ ਨੂੰ ਰਥਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ, ਅੰਬਿਕਾ ਵਨ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਉੱਥੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਰਸਵਤੀ ਨਦੀ ਵਿਖੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਪਸ਼ੁਪਤੀ ਅਤੇ ਅੰਬਿਕਾ ਮਾਤਾ ਦੀ ਭਾਵ-ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਗਾਈਆਂ, ਸੋਨਾ, ਕਪੜੇ, ਸ਼ਹਦ ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਆਦਰ-ਸਹਿਤ ਦਿੱਤੇ ਤੇ ਆਰਜ਼ੂ ਕੀਤੀ ਕਿ, 'ਭਗਵਾਨ ਸਾਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣ।' ਸਰਸਵਤੀ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਨੰਦਾ, ਸੁਨੰਦਾ ਆਦਿ ਨੇ ਜਲ ਪੀ ਕੇ ਤੇ ਵਰਤ ਰੱਖ ਕੇ, ਉਹ ਰਾਤ ਉੱਥੇ ਬਿਤਾਈ। ਪਰ, ਉਸ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਇਕ ਬਹੁਤ ਭੁੱਖਾ ਵੱਡਾ ਸੱਪ ਆ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਨੰਦਾ ਜੀ ਨੂੰ ਸੁੱਤੇ-ਸੁੱਤੇ ਫੜ ਲਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਡਰ ਕੇ ਪੁਕਾਰਿਆ, 'ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ! ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ! ਇਹ ਕੀ ਹੋ ਗਿਆ! ਪਿਤਾ, ਇਹ ਸੱਪ ਮੈਨੂੰ ਨਿਗਲ ਰਿਹਾ ਹੈ—ਮੈਨੂੰ ਬਚਾਓ, ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਸ਼ਰਨ ਆਇਆ ਹਾਂ!' ਉਸ ਦੀ ਚੀਖ ਸੁਣ ਕੇ ਸਾਰੇ ਗੋਆਲੇ ਉੱਠ ਪਏ ਅਤੇ ਲੱਕੜੀਆਂ ਨਾਲ ਸੱਪ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲੱਗ ਪਏ, ਪਰ ਉਹ ਨੰਦਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦਾ ਸੀ। ਤਦ ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਸਾਤਵਤਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਉੱਥੇ ਆਏ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਚਰਨ ਨਾਲ ਸੱਪ ਨੂੰ ਛੂਹ ਲਿਆ। ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਚਰਨ-ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਪਾਪ ਦੂਰ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣਾ ਸੱਪ ਦਾ ਰੂਪ ਛੱਡ ਕੇ, ਵਿਦਿਆਧਰਾਂ ਜਿਹੀ ਚਮਕਦਾਰ ਕਾਂਤੀ ਵਾਲਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਉਸ ਕੋਲ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ, ਜੋ ਇੰਨਾ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਹੈਂ? ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਔਚਿਤ ਰੂਪ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲਿਆ?' ਉਸ ਨੇ ਨਮਨ ਕਰਕੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, 'ਮੈਂ ਵਿਦਿਆਧਰ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਹਾਂ। ਆਪਣੇ ਰੂਪ ਤੇ ਧਨ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਵਿਚ, ਆਪਣੇ ਵਿਮਾਨ ਤੇ ਇਧਰ-ਉਧਰ ਘੁੰਮਦਾ ਸੀ। ਵਿਰੂਪ ਅਤੇ ਅੰਗੀਰਸ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ, ਮੇਰੀ ਹੰਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਸੱਪ ਦਾ ਜਨਮ ਦੇਣ ਦਾ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ। ਪਰ, ਉਹ ਸ਼ਾਪ ਮੇਰੇ ਹਿਤ ਲਈ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਜਦੋਂ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਚਰਨ ਸਪਰਸ਼ ਮਿਲਿਆ, ਮੇਰੇ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਹੋ ਗਏ। ਹੁਣ, ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਸ਼ਰਨ ਆਇਆ ਹਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦੇ ਕਿ ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਚਰਨ-ਕਿਰਪਾ ਲੈ ਕੇ ਇੱਥੋਂ ਜਾ ਸਕਾਂ।' 'ਤੇਰਾ ਨਾਮ ਜਪਣ ਨਾਲ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜੇ ਚਰਨ ਲੱਗਣ ਨਾਲ ਤਾਂ ਕੀਹ ਕਹਿਣਾ! ਹੁਣ ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ।' ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ, ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਨੇ ਭਗਵਾਨ ਦਾ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕੀਤੀ, ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਵਿਮਾਨ ਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋ ਕੇ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਨੰਦਾ ਜੀ ਵੀ ਸੁਖੀ ਹੋ ਗਏ। ਇਹ ਸਭ ਦੇਖ ਕੇ ਵ੍ਰਜ ਵਾਸੀ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਏ ਅਤੇ ਤਿਉਹਾਰ ਮੁਕੰਮਲ ਕਰਕੇ ਵਾਪਸ ਵ੍ਰਜ ਆ ਗਏ, ਰਸ ਭਰੇ ਹਿਰਦੇ ਨਾਲ ਇਹ ਚਮਤਕਾਰ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹੋਏ। ਇਕ ਵਾਰ, ਗੋਵਿੰਦ ਅਤੇ ਰਾਮ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਅਸਾਧਾਰਣ ਤਾਕਤ ਸੀ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਵ੍ਰਜ ਦੀਆਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨਾਲ ਵਿਹਾਰ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਵਸਤਰ, ਮਾਲਾਵਾਂ, ਚੰਦਨ ਤੇ ਸੁਗੰਧਿਤ ਤੇਲ ਲਾ ਕੇ, ਮਿਤ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਗਾਉਂਦੀਆਂ ਗੋਪੀਆਂ ਦੇ ਗੀਤ ਸੁਣ ਰਹੇ ਸਨ। ਰਾਤ ਦੀ ਚਾਨਣ ਤੇ ਤਾਰੇ ਚੜ੍ਹਦੇ, ਹਵਾ ਵਿਚ ਚੰਬੇ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ, ਭੰਵਰੇਆਂ ਦੀ ਗੂੰਜ, ਤੇ ਕਮਲ-ਕੁੰਡਿਆਂ ਦੀ ਮਹਿਕ ਫੈਲ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਹ ਸਭ ਮਿਲ ਕੇ ਐਸਾ ਸੁਰੀਲਾ ਗੀਤ ਗਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਜੋ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮਨ ਤੇ ਕੰਨਾਂ ਨੂੰ ਆਨੰਦਤ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਗੀਤ ਸੁਣ ਕੇ ਗੋਪੀਆਂ ਮਸਤ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਗਈਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਪੜੇ ਢੀਲੇ ਹੋ ਗਏ, ਵਾਲ ਤੇ ਮਾਲਾਵਾਂ ਖੁਲ ਗਈਆਂ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਸਭ ਖੇਡ ਰਹੇ ਤੇ ਗਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਥੇ ਕੁਬੇਰ ਦੇ ਗਣ, ਸ਼ੰਖਚੂੜਾ ਆ ਗਿਆ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੇ ਰਾਮ ਦੇਖ ਰਹੇ ਸਨ, ਪਰ ਉਹ ਰਾਜਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਗੋਪੀਆਂ ਚੀਕ ਪਈਆਂ, 'ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ! ਰਾਮਾ!'—ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੇ ਰਾਮ, ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲੈਣ ਲਈ, ਠੱਗ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪੈ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਭਰਾ ਆਪਣੀਆਂ ਗਾਈਆਂ ਚੋਰੀ ਹੋਣ ਤੇ ਦੌੜ ਪੈਂਦੇ ਹਨ।