ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਵਾਰ, ਰਾਜਾ ਪਰੀਕਸ਼ਿਤ ਨੇ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ, “ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜਗਤ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਧਰਮ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਅਧਰਮ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਸਵੈṁ ਅਵਤਾਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਧਰਮ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ਕ, ਕਰਤਾ ਅਤੇ ਰੱਖਵਾਲੀ ਹਨ, ਉਹ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਰਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਨਿਯਮਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ? ਯਾਦਵਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਜੋ ਸਵੈṁ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਕ ਐਸਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਦੀ ਆਮ ਲੋਕ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਸ ਲੀਲਾ ਪਿੱਛੇ ਕੀ ਅਰਥ ਸੀ? ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਸਾਡੇ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰੋ।” ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਰਾਜਨ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਮਹਾਂਪੁਰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਵਾਰ ਧਰਮ ਦੀ ਸੀਮਾ ਤੋਂ ਪਾਰ ਦੇ ਕੰਮ ਜਾਂ ਵੱਡੇ ਉੱਦਮ ਦੇਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਸਭ ਕੁਝ ਸਾੜ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਤਿਵੇਂ ਮਹਾਂਪੁਰਸ਼ਾਂ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ। ਆਮ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਸੋਚ ਵਿਚ ਵੀ, ਐਸਾ ਆਚਰਨ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਜੇ ਕੋਈ ਅਗਿਆਨਤਾ ਵਿਚ ਕਰ ਬੈਠੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਰੁਦ੍ਰ ਜੀ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਵਿਸ਼ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਹੋਏ ਸਨ। ਜੋ ਕੁਝ ਮਹਾਂਪੁਰਸ਼ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਸੱਚ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਅਤੇ ਕਰਤੂਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਿਰਫ ਉਹੀ ਅਪਣਾਉਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਯੁਕਤਿ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਹਨ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਵਾਸਤੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਅਹੰਕਾਰ ਨਹੀਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਉਲਟ ਕੰਮ ਦਾ ਵੀ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ। ਪਰ ਜਿਹੜੇ ਜੀਵ—ਪਸ਼ੂ, ਮਨੁੱਖ ਜਾਂ ਦੇਵਤਾ—ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਚੰਗਾ-ਮੰਦਾ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਲੋਕ ਉਸ ਦੇ ਚਰਨ ਰਜ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਯੋਗ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਦੇ ਬੰਧਨ ਤੋੜ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤ ਤੌਰ ਤੇ ਫਿਰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਆਪ ਦੇਹ ਧਾਰ ਕੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਤਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਬੰਧਨ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਉਹ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵਿਆਪਕ ਹਨ—ਗੋਪੀਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਤੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਜੀਵ—ਉਹ ਸਿਰਫ ਖੇਡ ਰਹੇ ਹਨ। ਜੀਵਾਂ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਨ ਲਈ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲਿਆ ਅਤੇ ਐਸੀਆਂ ਲੀਲਾਵਾਂ ਕੀਤੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਹਿਰਦਾ ਭਗਵਾਨ ਵੱਲ ਲਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵ੍ਰਜ ਵਾਸੀਆਂ, ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਦੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਦੇ ਵੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਉੱਤੇ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਲਾਇਆ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਖੜਿਆਂ ਨੂੰ ਹੀ ਆਪਣਾ ਪਤੀ ਮੰਨ ਲਿਆ। ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੀ ਰਾਤ ਮੁਕ ਗਈ, ਤਾਂ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮ ਭਰੀਆਂ ਗੋਪੀਆਂ, ਚਾਹੁੰਦੇ ਨਾ ਹੋਏ ਵੀ, ਵਸੁਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਘਰ ਪਰਤ ਗਈਆਂ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਣੂ ਅਤੇ ਵ੍ਰਜ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਵਾਂ ਦੀ ਇਹ ਲੀਲਾ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਸੁਣਦਾ ਜਾਂ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜਲਦੀ ਹੀ ਪਰਮ ਭਗਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚੋਂ ਕਾਮ ਰੂਪੀ ਰੋਗ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਮੇਂ, ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਵ੍ਰਜ ਦੇ ਗਵਾਲੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ ਮੌਕੇ, ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਬਲਦਾਂ ਨੂੰ ਰਥਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਅੰਬਿਕਾ ਵਨ ਵੱਲ ਚਲੇ। ਉਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਰਸਵਤੀ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤਾ, ਫਿਰ ਭਗਵਾਨ ਪਸ਼ੁਪਤੀ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਅੰਬਿਕਾ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਗਾਂ, ਸੋਨਾ, ਕਪੜੇ, ਸ਼ਹਦ ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਆਦਰ ਨਾਲ ਦਿਤਾ ਅਤੇ ਕਿਹਾ, “ਪ੍ਰਭੂ ਸਾਡੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣ।” ਸਰਸਵਤੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ, ਨੰਦਾ, ਸੁਨੰਦਾ ਆਦਿ ਨੇ ਪਾਣੀ ਪੀ ਕੇ ਅਤੇ ਵਰਤ ਰੱਖ ਕੇ, ਉਹ ਰਾਤ ਉਥੇ ਗੁਜ਼ਾਰੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨੀਂਦ ਵਿਚ, ਇੱਕ ਭਿਆਨਕ ਭੁੱਖਾ ਅਜਗਰ ਉਥੇ ਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਨੰਦਾ ਜੀ ਨੂੰ ਜਕੜ ਲਿਆ। ਨੰਦਾ ਜੀ ਨੇ ਡਰ ਕੇ ਪੁਕਾਰਿਆ, “ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ! ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ! ਇਹ ਕੀ ਹੋ ਗਿਆ! ਪਿਤਾ, ਇਹ ਸੱਪ ਮੈਨੂੰ ਨਿਗਲ ਰਿਹਾ ਹੈ—ਮੈਨੂੰ ਬਚਾਓ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਸ਼ਰਨ ਆਇਆ ਹਾਂ!” ਉਸ ਦੀ ਚੀਖ ਸੁਣ ਕੇ ਸਾਰੇ ਗਵਾਲੇ ਉੱਠ ਪਏ, ਅਤੇ ਨੰਦਾ ਜੀ ਨੂੰ ਸੱਪ ਵਿਚ ਫਸਿਆ ਦੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਲੱਕੜੀਆਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਪਰ ਉਹ ਸੱਪ ਛੱਡਦਾ ਨਾ ਸੀ, ਭਾਵੇਂ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸਾੜਿਆ ਵੀ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਤਦ ਸਾਤ੍ਵਤਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ, ਆਉਣੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਚਰਨ ਨਾਲ ਉਸ ਸੱਪ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਲੱਗੇ। ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਛੋਹ ਨਾਲ, ਉਸ ਦਾ ਪਾਪ ਦੂਰ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਅਜਗਰ ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਛੱਡ ਕੇ, ਵਿਦਿਆਧਰਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾਰ ਰੂਪ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ। ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, “ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ, ਜੋ ਐਸਾ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਹੈ? ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਨੀਚ ਜਨਮ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲਿਆ?” ਉਸ ਨੇ ਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, “ਮੈਂ ਵਿਦਿਆਧਰ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਹਾਂ। ਆਪਣੀ ਸੋਭਾ ਅਤੇ ਧਨ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਵਿਚ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਵਿਮਾਨ ਵਿਚ ਫਿਰਦਾ ਸੀ। ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਵਿਰੂਪ ਅਤੇ ਅੰਗੀਰਸ ਨੇ, ਮੇਰੀ ਹੰਕਾਰਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਮੈਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਮੈਂ ਸੱਪ ਬਣ ਗਿਆ। ਪਰ ਉਹ ਸ਼ਾਪ ਮੇਰੇ ਭਲੇ ਲਈ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਜਦੋਂ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨ ਲੱਗੇ, ਮੇਰਾ ਸਾਰਾ ਦੁੱਖ ਮਿਟ ਗਿਆ। ਹੁਣ, ਹੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਆਧਾਰ, ਮੈਨੂੰ ਜਾ ਕੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਲੈਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿਓ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਸ਼ਰਨ ਆਇਆ ਹਾਂ, ਹੇ ਮਹਾਂਯੋਗੀ, ਹੇ ਸਭ ਦੇ ਸੁਆਮੀ। ਤੁਹਾਡਾ ਨਾਮ ਹੀ ਸਭ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜੇ ਕੋਈ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨ ਛੂਹ ਲਵੇ, ਉਸ ਦਾ ਕੀ ਕਹਿਣਾ!” ਦਾਸਰਥ ਵੰਸ਼ੀ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ, ਤਾਂ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਨੇ ਪ੍ਰਦੱਖਿਣਾ ਕਰਕੇ, ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਆਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਉੱਡ ਗਿਆ ਅਤੇ ਨੰਦਾ ਜੀ ਦੇ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਹੋ ਗਏ। ਇਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇਖ ਕੇ ਵ੍ਰਜ ਵਾਸੀ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਏ। ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਾਰੇ ਤਿਉਹਾਰ ਮੁਕਾ ਕੇ, ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਵਾਪਸ ਵ੍ਰਜ ਆ ਕੇ ਇਹ ਵਾਰਤਾ ਸਭ ਨੂੰ ਦੱਸੀ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਵਾਰ, ਗੋਵਿੰਦ ਅਤੇ ਰਾਮ, ਜੋ ਅਸਧਾਰਣ ਬਲ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਰਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵ੍ਰਜ ਦੀਆਂ ਸਤੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਵਿਹਾਰ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਵਸਤ੍ਰ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਚੰਦਨ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸਖੀਆਂ ਮਿੱਠੀ ਧੁਨ ਵਿਚ ਗਾਉਂਦੀਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਿੱਤਰਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕਰਦੀਆਂ। ਜਦ ਰਾਤ ਹੋਈ, ਤਾਰੇ ਤੇ ਚੰਦ ਚੜ੍ਹੇ, ਹਵਾ ਵਿਚ ਜੂਹੀ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਮਸਤ ਭੌਰਿਆਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਸੀ, ਜੋ ਕਮਲ ਦੇ ਤਾਲਾਬਾਂ ਤੋਂ ਆ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਹ ਸਭ ਮਿਲ ਕੇ ਐਸਾ ਸੁਰੀਲਾ ਗੀਤ ਗਾਉਣ ਲੱਗ ਪਏ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਧੁਨ ਨੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮਨ ਤੇ ਕੰਨ ਸੁਖੀ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਉਸ ਗੀਤ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਗੋਪੀਆਂ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਆਪਣੀ ਸੂਧ ਭੁੱਲ ਗਈਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰ ਢੀਲੇ ਹੋ ਗਏ, ਵਾਲ ਤੇ ਮਾਲਾਵਾਂ ਖੁਲ ਗਈਆਂ। ਜਦ ਉਹ ਖੇਡ ਰਹੀਆਂ ਤੇ ਗਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਉਥੇ ਕੁਬੇਰ ਦੇ ਸਾਥੀ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸ਼ੰਖਚੂੜਾ ਆ ਗਿਆ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਅਤੇ ਰਾਮ ਦੇਖ ਰਹੇ ਸਨ, ਪਰ ਸ਼ੰਖਚੂੜਾ ਨੇ, ਸਭ ਗੋਪੀਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਦੇਖ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਭਜਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਦਕਿ ਉਹ ਡਰ ਕੇ ਚੀਖਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵ੍ਰਜ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਦੀਆਂ ਅਦਭੁਤ ਲੀਲਾਵਾਂ ਹੋਈਆਂ, ਜੋ ਸੁਣਨ ਅਤੇ ਕਹਿਣ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਪਰਮ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਚਿਤ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।