ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਹ ਗਿਆਨ, ਜੋ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਸੱਚੀ ਦਰਸ਼ਨ ਹੈ, ਉਹ ਉਹੀ ਵੇਖ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੋ ਭਰੋਸੇ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਯੋਗ ਅਭਿਆਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਇਕਾਗ੍ਰ ਹੈ, ਜੋ ਵਿਰਕਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵੈਰਾਗ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਗੂੜ੍ਹ ਗਿਆਨ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਝਲਕ ਹੈ, ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਆਦਮੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਪੁਰੁਸ਼ ਦੀ ਹਕੀਕਤ ਨੂੰ ਸਮਝ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਵਸਤੂ, ਭਾਵੇਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਕਈ ਗੁਣ ਹੋਣ, ਪਰ ਇੰਦਰਿਆਂ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਵੇਖਣ ਉੱਤੇ ਵੀ ਉਹ ਵੰਡ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਭਗਵਾਨ, ਭਾਵੇਂ ਕਈ ਧਰਮਕ ਮਾਰਗਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪਹੁੰਚਿਆ ਜਾਵੇ, ਉਸ ਦੀ ਇਕਤਾ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਕਰਮ, ਯਜਨ, ਦਾਨ, ਤਪ, ਪਾਠ, ਸਵ-ਨਿਗ੍ਰਹ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਅਤੇ ਮਨ ਤੇ ਕਾਬੂ, ਅਤੇ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਵਿਰਕਤੀ—ਇਹ ਸਭ ਰਾਹਾਂ ਹਨ। ਯੋਗ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅੰਗਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਭਗਤੀ-ਯੋਗ, ਧਰਮ—ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਿਰਿਆ ਅਤੇ ਵਿਰਕਤੀ ਦੋਹਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ—ਇਹਨਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਸਵ-ਸੱਚ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਤੀ ਅਤੇ ਪੱਕੀ ਵੈਰਾਗਤਾ ਨਾਲ, ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਗੁਣਾਂ ਸਮੇਤ ਜਾਂ ਨਿਰਗੁਣ, ਜਿਵੇਂ ਆਦਮੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਚਾਰ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਭਗਤੀ-ਯੋਗ ਵੀ ਬਿਆਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਵੀ, ਜੋ ਜਦੋਂ ਸਮਾਂ ਅਪ੍ਰਕਟ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੀਵ ਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਜਨਮ-ਮਰਨ ਦੇ ਚੱਕਰ, ਜੋ ਅਗਿਆਨ ਅਤੇ ਕਰਮ ਦੇ ਕਾਰਨ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਤਮਾ ਦਾਖਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਆਪਣਾ ਰਾਹ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੀ। ਇਹ ਗਿਆਨ, ਕਦੇ ਵੀ, ਮੰਦ, ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ-ਹੀਣ, ਅਹੰਕਾਰੀਆਂ, ਵੈਰੀਆਂ, ਜਾਂ ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਬਾਹਰੋਂ ਧਾਰਮਿਕ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੱਸਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਇਹ ਲੋਭੀਆਂ, ਘਰ-ਗ੍ਰਹਸਤੀ ਵਿਚ ਲੀਨ ਮਨ ਵਾਲਿਆਂ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਭਗਤੀ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ, ਜਾਂ ਜੋ ਮੇਰੇ ਭਗਤਾਂ ਨਾਲ ਵੈਰ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦੱਸਣਾ। ਪਰ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਰੋਸਾ, ਭਗਤੀ, ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ, ਈਰਖਾ-ਰਹਿਤਤਾ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਮਿਤ੍ਰਤਾ, ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੋਵੇ—ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਗਿਆਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵੈਰਾਗਤਾ ਹੋਵੇ, ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ, ਈਰਖਾ-ਰਹਿਤ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪ੍ਰੇਮ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਗਿਆਨ ਦੱਸੋ। ਮਾਂ, ਜੇ ਕੋਈ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਇਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਭਰੋਸੇ ਨਾਲ ਸੁਣੇ ਜਾਂ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਮਨ ਲਾ ਕੇ ਪਾਠ ਕਰੇ, ਉਹ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਮੇਰੇ ਰਾਹ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਗੋਪੀਆਂ ਨੇ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਬਚਨ ਸੁਣੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਪੀੜਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਉਥੇ, ਗੋਵਿੰਦਾ ਨੇ ਰਾਸ ਲੀਲਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਭਗਤੀ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ, ਖੁਸ਼ ਗੋਪੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ, ਜਿਵੇਂ ਨਾਰੀ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮਣੀ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬਾਹਾਂ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਗੁੰਝੀਆਂ ਹੋਈਆਂ। ਰਾਸ ਦਾ ਮੇਲਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ, ਗੋਪੀਆਂ ਦੇ ਗੋਲ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਜੋ ਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਸਰਤਾਜ ਹਨ, ਹਰ ਜੋੜੇ ਵਿੱਚ ਖੜੇ ਹੋਏ। ਉਹ ਗੋਪੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਆਏ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਗਲ ਨਾਲ ਲਗਾ ਲਿਆ; ਜਿਹੜਾ ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵੇਖੇ, ਉਹ ਸਮਝੇ ਕਿ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਸੈਂਕੜੇ ਉਡਦੇ ਮਹਲ ਹਨ। ਦੇਵਤੇ, ਆਪਣੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ, ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵੇਖ ਰਹੇ ਸਨ; ਫਿਰ ਤਬਲੇ ਵੱਜੇ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਆਪਣੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਨਾਲ, ਉਸ ਦੀ ਨਿਰਮਲ ਮਹਿਮਾ ਗਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਰਾਸ ਦੇ ਗੋਲ ਵਿੱਚ, ਗੋਪੀਆਂ ਦੇ ਕੰਗਣ, ਪਜੇਬ, ਘੁੰਘਰੂਆਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮੀ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਨਾਲ, ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਰੌਲਾ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ, ਭਗਵਾਨ ਦੇਵਕੀ ਨੰਦਨ, ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਪੰਨਾ ਵਾਂਗ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਮਣੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਥਾਪ, ਬਾਹਾਂ ਦੀ ਲਹਿਰ, ਮੁਸਕਾਨ ਭਰੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ, ਭੌਂਹਾਂ ਦੀਆਂ ਖੇਡਾਂ, ਕੰਨ-ਝੁਮਕੇ ਗਲਾਂ ਨੂੰ ਛੁਹਦੇ, ਬੇ-ਬੰਨੀਆਂ ਜੂੜੀਆਂ ਪਸੀਨੇ ਨਾਲ ਭਿੱਜੀਆਂ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਗਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ; ਉਹ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਬਾਦਲਾਂ ਦੇ ਗੋਲ ਵਿੱਚ। ਨੱਚਦਿਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਉੱਚੀਆਂ, ਗਲਾਂ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਲਾਲ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਸਪਰਸ਼ ਤੋਂ ਖੁਸ਼, ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਗਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਗੀਤ ਸਾਰਾ ਮਾਹੌਲ ਭਰ ਦਿੰਦੇ। ਇੱਕ ਗੋਪੀ, ਮੁਕੁੰਦ ਦੇ ਨਾਲ, ਆਪਣਾ ਗੀਤ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਗਾਇਆ, ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ "ਵਧੀਆ, ਵਧੀਆ" ਕਿਹਾ, ਉਹ ਮੁੜ-ਮੁੜ ਗਾ ਕੇ, ਉਸ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਹਾਸਲ ਕਰਦੀ। ਇੱਕ, ਰਾਸ ਵਿੱਚ ਥੱਕ ਕੇ, ਆਪਣਾ ਬਾਂਹ, ਕੰਗਣ ਅਤੇ ਚਮਪਾ ਦੀ ਮਾਲਾ ਢੀਲੀ ਹੋਈ, ਮੂਸਲਧਾਰੀ ਵਾਲੇ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਕੰਧੇ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਕੇ ਆਰਾਮ ਕਰ ਰਹੀ। ਇੱਕ ਹੋਰ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਬਾਂਹ, ਜੋ ਨੀਲੇ ਕਮਲ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਅਤੇ ਚੰਦਨ ਨਾਲ ਲਪੇਟਿਆ ਹੋਇਆ, ਆਪਣੇ ਨੱਕ ਨਾਲ ਲਾ ਕੇ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਚੁੰਮ ਰਹੀ। ਦੂਜੀ, ਆਪਣੀ ਗਲ ਤੇ ਕੰਨ-ਝੁਮਕੇ ਦੀ ਚਮਕ, ਨੱਚਣ ਕਰਕੇ, ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਗਲ ਨਾਲ ਚੁੰਮ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਚਬਾਇਆ ਹੋਇਆ ਪਾਨ ਪੇਸ਼ ਕਰ ਰਹੀ। ਇੱਕ, ਨੱਚਦੀ-ਗਾਂਦੀ, ਘੁੰਘਰੂਆਂ ਅਤੇ ਕਮਰਬੰਦ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ, ਥੱਕ ਕੇ, ਅਚੂਤ ਦੇ ਕੰਨ-ਕਮਲ ਹੱਥ, ਜੋ ਬਗਲ ਵਿੱਚ ਖੜੇ, ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਕੇ ਆਰਾਮ ਲੈ ਰਹੀ। ਗੋਪੀਆਂ, ਅਚੂਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਮੀ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਸ੍ਰੀ ਦੀ ਖਾਸ ਹੱਕਦਾਰੀ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗਲ ਨਾਲ ਲਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਗਾ ਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਈ। ਕੰਨ-ਕਮਲ, ਬੇ-ਬੰਨੀਆਂ ਜੂੜੀਆਂ, ਪਸੀਨੇ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਗਲ, ਚਿਹਰੇ ਰੌਸ਼ਨ, ਕੰਗਣ ਅਤੇ ਪਜੇਬ ਦੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ, ਗੋਪੀਆਂ ਨੇ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਨਾਲ ਨੱਚਿਆ; ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਜੂੜੀ ਵਿੱਚ ਢੀਲੀਆਂ, ਅਤੇ ਗੋਪਾਂ ਦੇ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਮਧੂਮੱਖੀਆਂ ਦੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗਲ-ਲਗਾਉਣ, ਹੱਥਾਂ ਦੇ ਸਪਰਸ਼, ਪਿਆਰ ਭਰੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ, ਖੇਡਾਂ ਅਤੇ ਹਾਸੇ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਪਤੀ ਨੇ ਵ੍ਰਜ ਦੀਆਂ ਸੁੰਦਰ ਨਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਖੇਡ ਕੀਤੀ, ਜਿਵੇਂ ਬੱਚਾ ਆਪਣੇ ਪਰਛਾਵੇਂ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ ਐਸਾ ਪ੍ਰੇਮ ਹੋਇਆ ਕਿ, ਗੋਪੀਆਂ—ਜੂੜੀਆਂ, ਕਪੜੇ ਜਾਂ ਸਤਬੰਧ ਢੀਲੇ—ਗਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸਮਾਨ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਚੁੱਕ ਸਕੀਆਂ, ਹੇ ਕੁਰੂ-ਵੰਸ਼ ਦੇ ਸਰਤਾਜ, ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਗਹਣੇ ਲੁੜਕ ਗਏ।