ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਜਦੋਂ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਗੋਪੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਆਏ, ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰੇਮ ਭਰੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈਆਂ। ਇੱਕ ਗੋਪੀ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਹਰੀ ਦੇ ਕਮਲ ਵਰਗੇ ਹੱਥ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਫੜ ਲਿਆ। ਦੂਜੀ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਚੰਦਨ ਲੱਗੀ ਬਾਂਹ ਆਪਣੇ ਮੋਹਣੇ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਲਈ। ਇੱਕ ਨਾਰੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹਥੇਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪਾਨ ਦੀ ਪੱਤੀ ਰੱਖ ਲਈ ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਚਬਾ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਦੂਜੀ, ਜੋ ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਤੀਬਰ ਤਪਸ਼ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਹਰੀ ਦਾ ਕਮਲ ਪੈਰ ਆਪਣੇ ਛਾਤੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਲਿਆ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਗੋਪੀ, ਜਿਸਦਾ ਮੱਥਾ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਸਿਮਟਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਨਜ਼ਰਾਂ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਮਾਨੋ ਵਾਰ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਸਦੇ ਹੋਠਾਂ ਹੇਠਾਂ ਦੰਦ ਦਬੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਗੋਪੀ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਬਿਨਾ ਝਪਕਣ ਦੇ, ਹਰੀ ਦੇ ਕਮਲ-ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ ਤੱਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਹ ਜਿੰਨਾ ਵੀ ਤੱਕਦੀ, ਉਸਦੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਨਾ ਹੁੰਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਗਿਆਨੀ ਕਦੇ ਭੀ ਉਸਦੇ ਚਰਣਾਂ ਦੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦੇ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰ ਲਿਆਂ ਅਤੇ ਹਰੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਅੱਖਾਂ ਰਾਹੀਂ ਵਸਾ ਲਿਆ। ਉਸਦੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਰੋਮਾਂਚ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਜੋਗੀ ਆਨੰਦ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਸਭ ਗੋਪੀਆਂ, ਕੇਸ਼ਵ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ, ਅਤਿ ਉਤਸਾਹ ਅਤੇ ਆਨੰਦ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਈਆਂ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹਾ ਮੁੱਕ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਗਿਆਨ ਮਿਲਣ ਤੇ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋਈਆਂ ਗੋਪੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਅਚਲ ਭਗਵਾਨ ਹੋਰ ਵੀ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੇ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਵੇ। ਫਿਰ, ਉਹ ਸਭ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਰੇਤਲੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਜਾਸਮਿਨ ਅਤੇ ਮੰਦਰ ਫੁੱਲ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਸੁਗੰਧੀ ਹਵਾ ਚਲ ਰਹੀ ਸੀ, ਤੇ ਮਧੁਮੱਖੀਆਂ ਗੂੰਜ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਉਹ ਥਾਂ ਬਹੁਤ ਮੰਗਲਮਈ ਸੀ, ਪਤਝੜ ਦੇ ਚੰਦਨ ਦੀ ਚਾਂਦਨੀ ਨਾਲ ਹਨੇਰਾ ਦੂਰ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਚੰਚਲ ਹਥੇਲੀ ਰੇਤ ਉੱਤੇ ਚੱਲ ਰਹੀ ਸੀ, ਤੇ ਰੇਤ ਨਰਮ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਸੀ। ਗੋਪੀਆਂ ਦੇ ਦਿਲ, ਹਰੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਲਕਸ਼ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਏ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਉੱਪਰਲੇ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰਾਂ ਦੇ ਲਾਲ ਚਿੰਨ੍ਹ ਨਾਲ ਰੰਗੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਵਿਛਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਲਈ ਆਸਨ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ। ਉਥੇ, ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਗੋਪੀਆਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਗਏ। ਉਹ ਸਭ ਵੰਦਨਾ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਧਾਮ ਹਨ, ਉਥੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋ ਰਹੇ ਸਨ। ਗੋਪੀਆਂ ਨੇ ਹਾਸੇ, ਚੰਚਲ ਨਜ਼ਰਾਂ ਤੇ ਭਾਵਪੂਰਨ ਭੌਹਾਂ ਨਾਲ, ਉਸ ਪ੍ਰੇਮ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਉਸਦੇ ਚਰਨਾਂ ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਉਸਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦੀਆਂ, ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਝੂਠਾ ਗੁੱਸਾ ਵਿਖਾ ਕੇ, ਉਸਨੂੰ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗੀਆਂ। ਉਹ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀਆਂ: "ਜੋ ਪ੍ਰੇਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਾਪਸ ਪ੍ਰੇਮ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਕੋਈ ਦੂਜਾ ਉਲਟ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਕੁਝ ਨਾ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮ ਕਰਦੇ, ਨਾ ਵਾਪਸੀ। ਦੱਸੋ, ਕਿਹੜਾ ਠੀਕ ਹੈ?" ਪ੍ਰਭੂ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ: "ਜੋ ਆਪਣੇ ਫਾਇਦੇ ਲਈ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਦੋਸਤ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਸੱਚਾ ਪ੍ਰੇਮ ਜਾਂ ਧਰਮ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਸਵਾਰਥ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਪ੍ਰੇਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਉਹ ਮਾਪਿਆਂ ਵਾਂਗ ਦਇਆਵਾਨ ਹਨ, ਉਥੇ ਪ੍ਰੇਮ ਤੇ ਧਰਮ ਉੱਤਮ ਹਨ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਪ੍ਰੇਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਪੂਰੇ, ਅਕ੍ਰਿਤਘਣ ਤੇ ਵੱਡਿਆਂ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ।" "ਪਰ ਮੈਂ, ਹੇ ਮਿੱਤਰੋ, ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਪ੍ਰੇਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਜੋ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਗਰੀਬ ਮਨੁੱਖ ਦੌਲਤ ਮਿਲਣ ਤੇ ਖੋ ਬੈਠੇ, ਉਸਦੇ ਚਿੰਤਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ, ਹੇ ਨਾਰੀਓ, ਆਪਣੇ ਲੋਕਿਕ ਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਕਰਤਵਾਂ ਛੱਡ ਕੇ ਮੇਰੀ ਸੇਵਾ ਲਈ ਆਈਆਂ, ਤੇ ਮੈਂ, ਭਾਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੀ ਪੂਜਾ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹੋ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਲੁਕਾ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਮੰਨ ਕਰ ਗੁੱਸਾ ਨਾ ਕਰੋ।" "ਤੁਹਾਡਾ ਇਹ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਪ੍ਰੇਮ, ਮੈਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵੀ ਦੇ ਦਿਆਂ, ਮੁਕਾਬਲਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਘਰ-ਗ੍ਰਿਹਸਥੀ ਦੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬੰਧਨ ਤੋੜ ਕੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਪ੍ਰੇਮ ਕੀਤਾ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਚੰਗੇ ਕਰਮ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਨਾਮ ਹੋਣ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, 'ਗੋਪੀਆਂ ਦੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ' ਨਾਮਕ ਬੱਤੀਵੀਂ ਅਧਿਆਇ, ਭਾਗਵਤ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਦਸਵੇਂ ਸਕੰਧ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਆਖਿਆ: "ਜਦੋਂ ਭਗਵਾਨ ਵਾਸੁਦੇਵ ਵੱਲ ਯੋਗ ਰੂਪ ਭਗਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜਲਦੀ ਹੀ ਵੈਰਾਗ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਉਪਜਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਮਨ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਕਿਸੇ ਭੀ ਵਸਤੂ ਵਿੱਚ ਫ਼ਰਕ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਚਾਹੇ ਸੁਖ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਦੁੱਖ, ਤਾਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਸਭ ਨੂੰ ਸਮਾਨ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਲਗਾਵ ਤੇ ਵਿਰੋਧ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਤੇ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਸ਼ੁੱਧ ਗਿਆਨ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ, ਪੁਰੁਸ਼ ਹੈ। ਭਗਵਾਨ ਇੱਕ ਹੀ ਹਨ, ਭਾਵੇਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਸਤੂਆਂ ਰਾਹੀਂ ਵੱਖਰੇ-ਵੱਖਰੇ ਦਿਸਦੇ ਹਨ। ਪੂਰਨ ਯੋਗ ਰਾਹੀਂ ਯੋਗੀ ਇੱਥੇ ਹੀ ਆਪਣਾ ਮਨਚਾਹਾ ਲਕਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ, ਸਾਰੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਤੋਂ ਪੂਰਨ ਵੈਰਾਗ।" "ਇੱਕ ਗਿਆਨ, ਜੋ ਬਾਹਰੀ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਮਾਇਆ ਰਾਹੀਂ ਵਸਤੂਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਨਿਰਗੁਣ ਬ੍ਰਹਮ ਧੁਨੀ ਆਦਿ ਗੁਣ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।