ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਉੱਧਵ ਨੇ ਗੋਵਿੰਦਾ ਜੀ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ: “ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਨਿਬੜਾ ਕੇ ਵਿਦਾ ਹੋ ਜਾਵੋਗੇ; ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿਚ ਵੱਡੀ ਚਿੰਤਾ ਹੈ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਮੇਰੇ ਹਿਰਦੇ ਨੂੰ ਢਾਂਢਸ ਦਿਓ।” ਉਸ ਸਮੇਂ, ਉੱਧਵ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਹੁਣ ਭਿਆਨਕ ਕਲਿ ਯੁੱਗ ਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਦੁਸ਼ਟ ਲੋਕ ਮੁੜ ਉਭਰਨਗੇ, ਅਤੇ ਨੇਕ ਲੋਕ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਉਗਰ ਹੋ ਜਾਣਗੇ। ਫਿਰ ਧਰਤੀ, ਜੋ ਭਾਰੀ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਗਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਤੇਰੀ ਸ਼ਰਣ ਲਵੇਗੀ; ਹੇ ਕਮਲ-ਨੇਤਰ, ਤੇਰੇ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਰੱਖਵਾਲਾ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ। ਉੱਧਵ ਨੇ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ: “ਹੇ ਭਗਤ-ਵਤਸਲ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਵਿਦਾ ਨਾ ਹੋਵੋ; ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਖਾਤਰ, ਤੁਸੀਂ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਨਿਰਾਕਾਰ ਤੇ ਚੇਤਨ ਹੋ। ਤੁਹਾਡੇ ਗੈਰ-ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿਚ ਭਗਤ ਧਰਤੀ ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਰਹਿਣਗੇ? ਨਿਰਾਕਾਰ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਔਖੀ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਕੁਝ ਸੋਚੋ।” ਉੱਧਵ ਦੀ ਇਹ ਬੇਨਤੀ ਸੁਣ ਕੇ, ਹਰੀ ਨੇ ਪ੍ਰਭਾਸਾ-ਤੀਰਥ ਤੇ ਸੋਚਿਆ: “ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ?” ਫਿਰ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਦਿਵ੍ਯ ਤੇਜ ਨੂੰ ਭਾਗਵਤ ਵਿਚ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਲੁਕਾ ਕੇ, ਸ੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤਮ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਭਾਗਵਤ—ਜੋ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ—ਹਰੀ ਦਾ ਹੀ ਪ੍ਰਤੱਖ ਰੂਪ ਹੈ; ਇਸ ਦੀ ਸੇਵਾ, ਸੁਣਨ, ਪਾਠ ਜਾਂ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਪਾਪ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭਾਗਵਤ ਦੇ ਸੱਤ-ਦਿਨੀ ਪਾਠ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਹੋਰ ਆਚਾਰਾਂ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਕਲਿ ਯੁੱਗ ਲਈ ਇਹੀ ਧਰਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਧਰਮ ਕਲਿ ਵਿਚ ਦੁੱਖ, ਗਰੀਬੀ, ਅਸਮਤ, ਪਾਪ ਅਤੇ ਇੱਛਾ-ਕ੍ਰੋਧ ਦੇ ਜੇਤੂ ਵਾਸਤੇ ਉਪਦੇਸ਼ਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੋਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਵੈਸ਼ਨਵ ਮਾਯਾ ਛੱਡਣਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ; ਆਮ ਲੋਕ ਕਿਵੇਂ ਛੱਡ ਸਕਦੇ? ਇਸ ਲਈ, ਸੱਤ-ਦਿਨੀ ਪਾਠ ਹੀ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੈ। ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਜਦੋਂ ਨਾਗਸ਼੍ਰਵਣ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿਚ ਰਿਸੀਆਂ ਨੇ ਇਹ ਧਰਮ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਇੱਕ ਅਚੰਭਤ ਘਟਨਾ ਵਾਪਰੀ—ਹੇ ਸ਼ੌਨਕ, ਸੁਣੋ। ਭਕਤੀ, ਆਪਣੇ ਦੋ ਨੌਜਵਾਨ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜ ਕੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਪ੍ਰੇਮ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ‘ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਗੋਵਿੰਦਾ, ਹਰੇ, ਮੁਰਾਰੀ, ਨਾਥ’ ਨਾਮ ਜਪਦੀ ਹੋਈ, ਅਚਾਨਕ ਆ ਗਈ। ਸਭਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖਿਆ, ਭਾਗਵਤ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਦੇ ਗਹਣੇ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ, ਸੋਹਣੇ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਵਿਚ; ਰਿਸੀਆਂ ਹੈਰਾਨ ਹੋਏ ਕਿ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਆਈ, ਕਿੱਥੇੋਂ ਆਈ?” ਉਸ ਵੇਲੇ, ਕੁਮਾਰਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਇਹ ਹੁਣ ਕਥਾ ਦੇ ਸਰੂਤ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਹੈ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਭਕਤੀ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਜੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ: “ਅੱਜ, ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੀ ਪਾਲਣਾ ਕੀਤੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਕਲਿ ਵਿਚ ਮੈਂ ਗੁੰਮ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, ਪਰ ਇਸ ਕਥਾ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਮੁੜ ਜੀਵਨ ਮਿਲਿਆ। ਹੁਣ, ਮੈਂ ਕਿੱਥੇ ਵੱਸਾਂ? ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੱਸਣ।” ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਭਕਤੀ, ਤੂੰ ਭਗਤਾਂ ਵਿਚ ਗੋਵਿੰਦਾ ਦੇ ਰੂਪ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਹੀ ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੀ ਹੈਂ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਬੀਮਾਰੀ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦੀ ਹੈਂ; ਇਸ ਲਈ, ਵੈਸ਼ਨਵਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਸਦਾ ਡਟ ਕੇ ਰਹੋ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕਲਿ ਦੀਆਂ ਬੁਰਾਈਆਂ ਭਕਤੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀਆਂ, ਨਾ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਚੱਲ ਸਕਦੀ; ਇਸ ਲਈ, ਭਕਤੀ ਹਰੀ ਦੇ ਸੇਵਕਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਵੱਸ ਗਈ। ਸਭ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਗਰੀਬ ਹਨ, ਪਰ ਸ੍ਰੀ ਹਰੀ ਦੀ ਭਕਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਵਾਸਤਵ ਵਿਚ ਧਨਵੰਤ ਹਨ; ਹਰੀ ਆਪਣੇ ਲੋਕਿਕ ਧਾਮ ਛੱਡ ਕੇ, ਭਕਤੀ ਦੀ ਡੋਰੀ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਆ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਅੱਜ, ਭਾਗਵਤ ਨਾਮਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਕੀ ਦੱਸਾਂ? ਉਹ ਧਰਤੀ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਰਣ ਲੈਣ ਨਾਲ, ਪਾਠਕ ਤੇ ਸੁਣਨ ਵਾਲਾ, ਦੋਵਾਂ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਸਮਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਧਰਮ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਫਿਰ, ਵੈਸ਼ਨਵਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਭਕਤੀ ਦੇਖ ਕੇ, ਭਗਵਾਨ, ਜੋ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਸਦਾ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਆਪਣਾ ਧਾਮ ਛੱਡ ਕੇ ਆ ਗਏ। ਉਹ ਜੰਗਲ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ, ਬਦਲੀ ਵਰਗਾ ਕਾਲਾ ਰੰਗ, ਪੀਲੇ ਵਸਤ੍ਰ, ਸੋਹਣੀ ਮੂਰਤ, ਸੋਨੇ ਦੀ ਕਮਰਬੰਦ, ਚਮਕਦਾਰ ਮਕੁਟ ਤੇ ਕੁੰਡਲ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ। ਤਿੰਨ ਵੰਕ ਵਾਲੀ ਮੂਰਤ ਵਿਚ, ਕੌਸਤੁਭ ਮਣੀ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਦਸ ਲੱਖ ਕਾਮਦੇਵਾਂ ਦੀ ਖੂਬਸੂਰਤੀ, ਚੰਦਨ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਲੱਗੀ ਹੋਈ। ਉਹ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਤੇ ਚੇਤਨ ਦਾ ਰੂਪ, ਮਿੱਠਾ, ਬਾਂਸਰੀ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ, ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ।” ਵੈਕੁੰਠ ਵਾਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਉੱਧਵ ਆਦਿ, ਇੱਥੇ ਲੁਕਵੇਂ ਰੂਪ ਵਿਚ ਆਏ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਨ ਲਈ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਜੈ ਜੈਕਾਰ ਹੋਈ, ਅਲੌਕਿਕ ਰਸ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਹੋਇਆ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਬਰਖਾ ਹੋਈ, ਸ਼ੰਖ ਦੀ ਧੁਨ ਵੀ ਗੂੰਜੀ। ਸਭਾ ਵਿਚ ਬੈਠੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ, ਘਰ, ਤੇ ਆਪਾ ਭੁੱਲ ਗਿਆ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲਗਨ ਵੇਖ ਕੇ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਇਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹਿਮਾ, ਹੇ ਰਿਸੀਆਂ, ਮੈਂ ਅੱਜ ਦੇਖੀ—ਸੱਤ-ਦਿਨੀ ਪ੍ਰਸੰਗ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ; ਇੱਥੇ ਅੰਞਾਣ, ਠੱਗ, ਪਸ਼ੂ ਤੇ ਪੰਛੀ ਵੀ ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਕਲਿ ਯੁੱਗ ਵਿਚ ਮਨ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੋਰ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ; ਧਰਤੀ ਤੇ ਪਾਪ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੋਰ ਕੋਈ ਕਥਾ ਨਹੀਂ। ਸੱਤ-ਦਿਨੀ ਪਾਠ ਦੇ ਯਜਨ ਨਾਲ ਕੌਣ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਏ? ਦੱਸੋ। ਕੀ ਕਿਸੇ ਦਇਆਲੂ ਨੇ ਲੋਕ-ਹਿਤ ਲਈ ਨਵਾਂ ਰਾਹ ਦਿੱਸਾਇਆ?” ਕੁਮਾਰਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਦਾ ਪਾਪ ਕਰਦੇ, ਮੰਦੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ, ਰਾਹ ਤੋਂ ਭਟਕੇ, ਕ੍ਰੋਧ ਵਿਚ ਸੜਦੇ, ਕਟਿਲ ਤੇ ਕਾਮੀ—ਉਹ ਕਲਿ ਯੁੱਗ ਵਿਚ ਸੱਤ-ਦਿਨੀ ਯਜਨ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਸਚ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ, ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਗਾਲੀ ਦਿੰਦੇ, ਇੱਛਾ ਵਿਚ ਡੂਬੇ, ਆਸ਼੍ਰਮ-ਧਰਮ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ, ਪਖੰਡੀ, ਡੰਗਰ ਤੇ ਹਿੰਸਕ—ਉਹ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ। ਜੋ ਪੰਜ ਮਹਾ ਪਾਪ ਕਰਦੇ, ਠੱਗੀ ਕਰਦੇ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਵਾਂਗ ਕਟਿਲ ਤੇ ਨਿਰਦਈ, ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਧਨ ਖਾ ਕੇ ਪਰ-ਸਤਰੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦੇ—ਉਹ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ। ਜੋ ਸਰੀਰ, ਬੋਲੀ, ਮਨ ਨਾਲ ਪਾਪ ਕਰਦੇ, ਠੱਗ ਤੇ ਹਠੀ, ਪਰਾਏ ਧਨ ਨਾਲ ਅਮੀਰ, ਅਸ਼ੁੱਧ ਤੇ ਮੰਦੇ ਮਨ ਵਾਲੇ—ਉਹ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ।” “ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਥਾ ਸੁਣਾਂਗਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਹੀ ਪਾਪ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।” “ਤੁੰਗਭਦਰਾ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਇੱਕ ਸੋਹਣੀ ਨਗਰੀ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਚਾਰ ਵਰਨਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਆਪਣਾ-ਆਪਣਾ ਧਰਮ ਪੂਰਾ ਕਰਦੇ, ਸਚ ਤੇ ਨੇਕ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚ ਲਗੇ ਰਹਿੰਦੇ। ਉਸ ਨਗਰੀ ਵਿਚ ਆਤਮਦੇਵ ਨਾਮਕ ਵਿਅਕਤੀ ਵੱਸਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਵੇਦਾਂ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਸ਼੍ਰੁਤੀ-ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਦਾ ਗਿਆਤਾ, ਦੂਜੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ। ਇੱਕ ਮੰਗਤਾ, ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਧਨਵੰਤ, ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ ਧੂੰਧੁਲੀ ਸੀ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਬਚਨ ਵਿਚ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ, ਸੋਹਣੀ ਤੇ ਉੱਚ ਘਰ ਵਿਚ ਜੰਮੀ। ਉਹ ਸੰਸਾਰੀ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚ ਲੱਗੀ, ਕਟਿਲ, ਵਧੇਰੇ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀ, ਘਰ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਕੰਜੂਸ ਤੇ ਝਗੜਾਲੂ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਇਹ ਜੋੜਾ ਪਿਆਰ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਾ, ਆਪਣੀ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਤੇ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੇ ਮੌਜ ਮਸਤੀਆਂ ਕਰਦਾ, ਪਰ ਘਰ ਤੇ ਹੋਰ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿਚ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ ਸੀ।