ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਸ਼ੌਨਕ ਆਦਿ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਇਹ ਕਥਾ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੁਣਾਵਾਂਗਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਗੁਪਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਮੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸ਼ਿਸ਼ ਬਣਾਕੇ, ਭਗਤੀ ਭਾਵ ਨਾਲ ਸੁਣਾਈ ਸੀ।" ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਵਿਸ਼ਾਲਾ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਪਵਿੱਤਰ ਕੁਮਾਰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਸਤਸੰਗ ਲਈ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ। ਉਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ। ਕੁਮਾਰਾਂ ਨੇ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤੁਹਾਡਾ ਚਿਹਰਾ ਉਦਾਸ ਕਿਉਂ ਹੈ? ਮਨ ਵਿੱਚ ਚਿੰਤਾ ਕਿਉਂ ਹੈ? ਤੁਸੀਂ ਕਿੱਥੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹੋ ਅਤੇ ਕਿੱਥੋਂ ਆਏ ਹੋ?" ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਗਲੇ ਸ਼ਬਦਾਂ 'ਚ ਕਿਹਾ, "ਤੁਸੀਂ ਤਾਂ ਸੰਸਾਰਕ ਮੋਹ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ, ਪਰ ਅੱਜ ਤੁਹਾਡਾ ਮਨ ਖਾਲੀ ਤੇ ਉਦਾਸ ਜਾਪਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਆਮ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣਾ ਧਨ ਗਵਾ ਬੈਠਾ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਤੁਹਾਡੇ ਵਾਸਤੇ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ—ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਕਾਰਨ ਦੱਸੋ।" ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਤੇ ਹਰ ਜਗ੍ਹਾ ਘੁੰਮਿਆ, ਇਹ ਸਮਝ ਕੇ ਕਿ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਪੁਸ਼ਕਰ, ਪ੍ਰਯਾਗ, ਕਾਸ਼ੀ, ਗੋਦਾਵਰੀ ਆਦਿ ਤੀਰਥਾਂ ਤੇ ਗਿਆ। ਹਰਿਕਸ਼ੇਤਰ, ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ, ਸ੍ਰੀਰੰਗ, ਸੇਤੁਬੰਧ ਆਦਿ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨਾਂ 'ਤੇ ਵੀ ਗਿਆ। ਪਰ ਕਿਤੇ ਵੀ ਮਨ ਨੂੰ ਸੰਤੋਖ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ। ਅੱਜਕਲ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਕਲੀ ਯੁੱਗ ਦਾ ਪ੍ਰਕੋਪ ਹੈ, ਜੋ ਅਧਰਮ ਦਾ ਮਿੱਤਰ ਹੈ। ਸਚ, ਤਪ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਦਇਆ, ਦਾਨ—ਇਹ ਸਭ ਮੁਕ ਗਏ ਹਨ। ਲੋਕ ਦੁਖੀ, ਅਕਲਹੀਣ, ਅਭਾਗੇ ਤੇ ਪੀੜਤ ਹਨ; ਚੰਗੇ ਲੋਕ ਘੱਟ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਵੀ ਪਖੰਡ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹਨ; ਵੈਰਾਗੀ ਵੀ ਘਰ-ਗ੍ਰਹਸਤੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਘਰਾਂ 'ਚ ਨੌਜਵਾਨ ਔਰਤਾਂ ਰਾਜ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਸਾਲਿਆਂ ਦੀ ਸਲਾਹ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਧੀਆਂ ਲਾਲਚ ਕਰਕੇ ਵੇਚੀ ਜਾਂਦੀ ਹਨ, ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਵਿਚ ਅਣਬਣ ਹੈ। ਆਸ਼੍ਰਮ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀਆਂ ਵਿਦੇਸ਼ੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਰੋਕੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ; ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮੰਦਰ ਨਾਸਟਿਕਾਂ ਨੇ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਕੋਈ ਯੋਗੀ, ਗਿਆਨੀ, ਸੁਚਰਿਤ ਮਨੁੱਖ ਨਹੀਂ ਰਹੇ; ਕਲੀ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਆਤਮਿਕ ਅਭਿਆਸ ਸੁੱਟੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਪਿੰਡਾਂ 'ਚ ਚੋਰਾਂ ਦਾ ਤਾਣਾ ਬਾਣਾ ਹੈ, ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਜਨਮੇ (ਬ੍ਰਾਹਮਣ) ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਔਰਤਾਂ ਬੇਕਾਬੂ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਲੀ ਯੁੱਗ ਦੇ ਦੁਸ਼ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਮੈਂ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਘੁੰਮਦਾ ਰਿਹਾ। ਫਿਰ ਮੈਂ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਤਟ 'ਤੇ ਆਇਆ, ਜਿੱਥੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਲੀਲਾਵਾਂ ਹੋਈਆਂ। ਉੱਥੇ ਮੈਂ ਇਕ ਅਜੀਬ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਦੇਖੀ—ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਔਰਤ ਬੈਠੀ ਸੀ, ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਥੱਕਿਆ ਤੇ ਉਦਾਸ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਕੋਲ ਦੋ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਮਰਦ ਪਏ ਸਨ, ਜੋ ਬੇਹੋਸ਼ ਤੇ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਸਾਹ ਲੈ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਔਰਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਰੋਂਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਰੱਖਵਾਲੇ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਲਈ ਦਸ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ 'ਚ ਤੱਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਰੂਪ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਔਰਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੱਖਾ ਕਰਕੇ ਠੰਢੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਜੋ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਉਸ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਦੇਖ ਕੇ, ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਉਤਸੁਕਤਾ ਨਾਲ ਗਿਆ। ਨੌਜਵਾਨ ਔਰਤ ਮੈਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਤਸੁਕ ਹੋ ਗਈ, ਉਠੀ ਅਤੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ, "ਹੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜੀ, ਥੋੜਾ ਰੁਕੋ ਤੇ ਮੇਰੀ ਚਿੰਤਾ ਦੂਰ ਕਰੋ; ਤੁਹਾਡਾ ਦਰਸ਼ਨ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪਾਪ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਤੁਹਾਡੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬਚਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਦੁਖ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਜਦੋਂ ਵੱਡੀ ਕismet ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਹੀ ਤੁਹਾਡਾ ਦਰਸ਼ਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।" ਮੈਂ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਹੋ? ਇਹ ਦੋ ਕੌਣ ਹਨ, ਤੇ ਇਹ ਕੌਣ-ਕੌਣ ਕਮਲ-ਨੈਨੀ ਔਰਤਾਂ ਹਨ? ਹੇ ਦੇਵੀ, ਆਪਣੇ ਦੁਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ।" ਉਹ ਆਦਰ ਨਾਲ ਬੋਲੀ, "ਮੈਂ ਭਗਤੀ ਹਾਂ; ਇਹ ਦੋ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ—ਜ্ঞান ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਇਹ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਇਹ, ਗੰਗਾ ਆਦਿ ਦੀ ਅਗਵਾਈ 'ਚ, ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਮੇਰੀ ਸੇਵਾ ਲਈ ਆਏ ਹਨ; ਪਰ ਭਾਵੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਵੀ ਮੇਰੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਅਸਲ ਭਲਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ। ਹੁਣ, ਹੇ ਤਪ-ਧਾਰੀ ਰਿਸ਼ੀ, ਮੇਰੀ ਕਥਾ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ; ਇਹ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਪਰ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀ ਮਿਲੇਗੀ। ਮੈਂ ਦ੍ਰਾਵਿੜ ਦੇਸ਼ 'ਚ ਜਨਮੀ, ਕਰਣਾਟਕ ਵਿੱਚ ਵਧੀ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਤੇ ਗੁਰਜਰ ਦੇ ਕੁਝ ਸਥਾਨਾਂ 'ਚ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਹੋ ਗਈ। ਉੱਥੇ ਕਲੀ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਾਰਨ, ਨਾਸਟਿਕਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ; ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਕਮਜ਼ੋਰ ਰਹੀ। ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਆ ਕੇ, ਮੈਂ ਮੁੜ ਨੌਜਵਾਨ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਹੋ ਗਈ, ਆਪਣੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਰੂਪ ਵਿੱਚ। ਪਰ ਇੱਥੇ ਮੇਰੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਥਕਾਵਟ ਕਾਰਨ ਪਏ ਹਨ; ਮੈਂ ਇਹ ਥਾਂ ਛੱਡ ਕੇ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਹਾਂ। ਇਹ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਹੋ ਗਏ ਹਨ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਦੁਖੀ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਤਾਂ ਨੌਜਵਾਨ ਹਾਂ, ਪਰ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਕਿਵੇਂ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਹੋ ਗਏ? ਤਿੰਨੋਂ ਸਦਾ ਇਕੱਠੇ ਰਹੇ ਹਾਂ, ਫਿਰ ਇਹ ਉਲਟਾ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਗਿਆ? ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਾਂ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪੁੱਤਰ ਨੌਜਵਾਨ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਲਈ ਚਿੰਤਿਤ ਹਾਂ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਅਚੰਭੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਹੇ ਯੋਗ ਦੇ ਖਜਾਨੇ, ਹੇ ਗਿਆਨਵਾਨ, ਦੱਸੋ, ਇਹਦਾ ਕਾਰਨ ਕੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?" ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਪਾਪ-ਰਹਿਤ, ਗਿਆਨ ਦੁਆਰਾ ਮੈਂ ਇਹ ਸਾਰਾ ਹਾਲ ਅੰਦਰ ਹੀ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ; ਤੁਸੀਂ ਉਦਾਸ ਨਾ ਹੋਵੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਹਰੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਭਲਾ ਦੇਣਗੇ।" ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ—ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਉਹ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ, "ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ, ਬੇਟੀ; ਇਹ ਯੋਗ ਤੇ ਕਲੀ ਯੁੱਗ ਨੇ ਚੰਗੀ ਚਾਲ-ਚਲਣ, ਯੋਗ ਦਾ ਮਾਰਗ ਤੇ ਤਪ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਲੋਕ ਅਘਾਸੁਰ ਵਾਂਗ, ਝੂਠ ਤੇ ਬੁਰੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ; ਇੱਥੇ ਚੰਗੇ ਦੁਖੀ ਹਨ, ਤੇ ਅਧਰਮੀ ਖੁਸ਼; ਪਰ ਜੋ ਗਿਆਨਵਾਨ ਮਨੁੱਖ ਹੌਸਲਾ ਰੱਖਦਾ, ਉਹੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਅਟਲ ਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਹੈ। ਇਹ ਅਛੂਤ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਧਰਤੀ ਭਾਰ ਢੋਣ ਵਾਲੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ; ਸਾਲ-ਦਰ-ਸਾਲ ਕੋਈ ਭਲਾ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ। ਹੁਣ ਕੋਈ ਵੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ, ਜੋ ਮੋਹ 'ਚ ਅੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਤੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬੁਜ਼ੁਰਗਤਾ 'ਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਤੁਸੀਂ ਮੁੜ ਨੌਜਵਾਨ ਤੇ ਤਾਜ਼ਾ ਹੋ ਗਈ ਹੋ; ਵਾਹ ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ, ਜਿੱਥੇ ਭਗਤੀ ਵੀ ਨੱਚਦੀ ਹੈ।