ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਵਾਰ, ਮਹਾਨ ਯੋਗੀ ਨੂੰ ਉੱਚਤਮ ਅਵਸਥਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਨਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਸਰਗ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਜਿਹੜੇ ਮੇਰੀ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ ਅਸਲ ਸਵਰੂਪ ਨੂੰ ਪਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਉਹ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਨਾਰੀ ਨਾਲ ਸੰਸਰਗ ਨਰਕ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਹੈ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਰਚੀ ਹੋਈ ਨਾਰੀ-ਸਰੂਪ ਮਾਇਆ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ; ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਉਸਨੂੰ ਮੌਤ ਵਰਗਾ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਘਾਹ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਖੂਹ ਹੋਵੇ। ਮੂਰਖ ਮਨੁੱਖ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਮੰਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਮਾਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਗਾਂ ਦੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਨਾਰੀ ਨਾਲ ਸੰਸਰਗ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਨਾਰੀ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਫਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਧਨ, ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਘਰ ਨਾਲ ਬੱਝ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਪਤੀ, ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਘਰ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਮੌਤ ਹੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਦੀ ਧੁਨ ਹਿਰਣ ਲਈ ਮੌਤ ਹੈ। ਇਸ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਜੀਵ ਆਤਮਾ, ਜਿਹੜਾ ਜੀਵਨ ਵਾਲਾ ਸਰੀਰ ਲੈ ਕੇ, ਇਕ ਲੋਕ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਲੋਕ ਫਿਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਮਲ ਕਰਦਾ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਫਲ ਭੋਗਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਰੀਰ, ਜੋ ਪੰਜ ਭੂਤ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਮਨ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਜੀਵ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਚਲਦਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਇਹ ਨਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੌਤ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਇਹ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜਨਮ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਵਸਤੂ ਨੂੰ ਜਾਨਣ ਦਾ ਸਾਧਨ ਤੇ ਸਮਰਥਾ ਦੋਵੇਂ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪ੍ਰਲਯ ਕਹੀਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਜਦੋਂ ਵਸਤੂ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਤੀ ਨਾਲ 'ਮੈਂ' ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਜਨਮ ਕਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਜਦੋਂ ਅੱਖ ਜਾਂ ਉਸਦੇ ਅੰਗ ਵੇਖਣ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਗਵਾ ਬੈਠਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕਦਾ—ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਦੋਵੇਂ ਅਯੋਗ ਹੋ ਜਾਣ, ਤਦ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਨ ਡਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਨ ਹੀ ਦੁਖੀ ਜਾਂ ਭੁਲਾਵੇ ਵਿੱਚ ਪੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਆਤਮਾ ਦੇ ਯਾਤਰਾ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਗਿਆਨੀ, ਮੋਹ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਇੱਥੇ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾਉਣ। ਜਿਸ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਸੱਚੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਯੋਗ ਤੇ ਵੈਰਾਗ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਇਸ ਮਾਇਆ ਰਚੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ, ਸਰੀਰ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਜੀਵੇ। ਇਸੇ ਸਮੇਂ, ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਰਾਜਨ! ਗੋਪੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਗਾਉਂਦੀਆਂ ਤੇ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੀਆਂ, ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਰੋਂਦੀਆਂ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ।" ਫਿਰ, ਹਰਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚ ਆ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੁਖ ਕਮਲ ਵਾਂਗ ਖਿੜਿਆ ਹੋਇਆ, ਪੀਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ, ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਮਾਲਾ, ਅਤੇ ਉਹ ਐਸੇ ਮਨਮੋਹਕ ਸਨ ਕਿ ਕਾਮਦੇਵ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਚਕਚੌਂਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ। ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਦੇ ਆਉਣ ਨਾਲ, ਗੋਪੀਆਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਖਿੜ ਗਈਆਂ; ਸਭ ਓਸੇ ਪਲ ਉੱਠ ਖੜੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਜੀਵਨ ਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਕੋਈ ਗੋਪੀ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਹਰੀ ਦਾ ਕਮਲ-ਸਮਾਨ ਹੱਥ ਆਪਣੇ ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਫੜ ਲੈਂਦੀ ਹੈ; ਦੂਜੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚੰਦਨ ਲੱਗੀ ਬਾਂਹ ਆਪਣੇ ਮੋਢੇ 'ਤੇ ਰੱਖ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਇਕ ਸੁਕੰਨੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹਥੇਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪਾਨ ਲੈ ਲਿਆ, ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਚਬਾ ਚੁੱਕੇ ਸਨ; ਦੂਜੀ, ਵਿਆਕੁਲਤਾ ਨਾਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਮਲ-ਚਰਨ ਆਪਣੇ ਸਨੈਹ-ਭਰੇ ਹਿਰਦੇ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਇਕ ਹੋਰ, ਜਿਸਦਾ ਮੱਥਾ ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਉਲਝਣ ਨਾਲ ਭਿੰਨਿਆ ਹੋਇਆ, ਪਿਆਰ ਦੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਦੰਦ ਹੋਠਾਂ ਹੇਠ ਦਬਾ ਕੇ, ਤਿਰਛੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਨਾਲ ਮਾਨੋ ਮਾਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਦੂਜੀ, ਅਟੱਲ ਨੈਤਰਾਂ ਨਾਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਮਲ-ਮੁਖ ਨੂੰ ਤੱਕਦੀ ਰਹੀ, ਤੇ ਉਹ ਅਜੇ ਵੀ ਤ੍ਰਿਪਤ ਨਹੀਂ ਹੋਈ, ਜਿਵੇਂ ਗਿਆਨੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਨਾਲ ਕਦੇ ਤ੍ਰਿਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਇਕ ਹੋਰ ਨੇ, ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅੱਖਾਂ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵਸਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮ-ਰਸ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਰੋਮਾਂ-ਰੋਮ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੱਫੀ ਪਾ ਲਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਨੇ, ਕੇਸ਼ਵ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ, ਵੱਡੇ ਉਤਸਵ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਨੰਦ ਮਨਾਇਆ, ਵਿਛੋੜੇ ਦਾ ਦੁੱਖ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਗਿਆਨ ਮਿਲਣ 'ਤੇ ਮਾਇਆ ਦਾ ਦੁੱਖ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਤਦ ਪ੍ਰਭੂ ਅਚੁਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੋਰ ਵੀ ਚਮਕਦੇ ਦਿਸੇ, ਜਿਵੇਂ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਮਨੁੱਖ। ਫਿਰ, ਪ੍ਰਭੂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਰੇਤਲੇ ਟੱਟੇ ਉੱਤੇ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਜੂਹੀ ਅਤੇ ਮੰਦਾਰ ਦੇ ਫੁੱਲ ਖਿੜੇ ਹੋਏ, ਸੁਗੰਧੀ ਹਵਾ ਵਹਿ ਰਹੀ ਸੀ, ਭੌਰੇ ਗੂੰਜ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਥਾਂ ਬਹੁਤ ਮੰਗਲਮਈ ਸੀ, ਸ਼ਰਦ ਰੁੱਤ ਦੇ ਚੰਦਨ ਦੀ ਚਾਂਦਨੀ ਨਾਲ ਹਨੇਰਾ ਦੂਰ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੇ ਚੰਚਲ ਹੱਥਾਂ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ, ਤੇ ਰੇਤ ਨਰਮ ਤੇ ਚਮਕਦੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਲ, ਜਿਵੇਂ ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ ਪਰਮ ਲਕਸ਼ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਏ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਉੱਪਰਲੇ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਦੇ ਲਾਲ ਚਿੰਨ੍ਹ ਨਾਲ ਰੰਗੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਲਈ ਆਸਨ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ। ਉੱਥੇ, ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਸਭ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਹਨ, ਗੋਪੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵਸਦੇ ਹੋਏ, ਬੈਠ ਗਏ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਇਕਮਾਤ੍ਰ ਆਸਰੇ-ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਗੋਪੀਆਂ ਨੇ ਹਾਸ-ਮਜ਼ਾਕ, ਤਿਰਛੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਅਤੇ ਭਾਵਪੂਰਨ ਭੌਹਾਂ ਨਾਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਰਨ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਛੂਹ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦੀ ਹੋਈ, ਹੌਲੀ ਜਿਹੀ ਮਿੱਠੀ ਰੂਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ: "ਕੋਈ ਜੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਵਾਪਸ ਪਿਆਰ ਕਰੇ, ਦੂਜਾ ਉਲਟ ਕਰੇ, ਜਾਂ ਕੁਝ ਨਾ ਕਰੇ—ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ! ਦੱਸੋ, ਕਿਹੜਾ ਰਸਤਾ ਠੀਕ ਹੈ?" ਤਦ ਭਗਵਾਨ ਨੇ فرمایا: "ਜਿਹੜੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਲਾਭ ਲਈ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਿਰਫ ਦੋਸਤੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਨ ਸੱਚਾ ਪਿਆਰ ਹੈ, ਨ ਧਰਮ। ਜਿਹੜੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਮਾਂ-ਪਿਓ, ਉਹ ਬੇਅਿਬ ਹਨ; ਉੱਥੇ ਪਿਆਰ ਤੇ ਧਰਮ ਚੰਗੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਲੋਕ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪਿਆਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਪੂਰਨ, ਅਕ੍ਰਿਤਘਣ ਤੇ ਵੱਡਿਆਂ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ।" "ਪਰ, ਹੇ ਮਿੱਤਰੋ! ਮੈਂ ਵੀ, ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਹੋਰ ਵਧੇ; ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਗਰੀਬ, ਦੌਲਤ ਮਿਲਣ ਤੇ ਗੁਆ ਲੈਣ 'ਤੇ, ਉਸ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ, ਹੇ ਨਾਰੀਕਾ! ਮੇਰੇ ਲਈ ਸੰਸਾਰ ਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਕਰਮ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ, ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਪੂਜਿਆ; ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਲੁਕਾ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰੋ, ਪਰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਰੰਜ ਨਾ ਕਰਨਾ।" "ਤੁਹਾਡੀ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਭਗਤੀ ਦਾ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਕੋਈ ਮੁੱਲ ਨਹੀਂ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਆਯੁਸ਼ ਨਾਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਚੁਕਾ ਸਕਦਾ; ਜਿਹੜੀਆਂ ਮੈਲ-ਕੱਟ ਕੇ, ਘਰ ਦੀਆਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਜੰਜੀਰਾਂ ਤੋੜ ਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਚੰਗੇ ਕਰਮ ਹੀ ਤੁਹਾਡਾ ਇਨਾਮ ਹੋਣ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, 'ਗੋਪੀਆਂ ਦੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ' ਨਾਮਕ ਬਤੀਵੀਂ ਅਧਿਆਇ, ਦਸਵੇਂ ਸਕੰਧ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ, ਭਾਵਤਮ ਮਹਾ-ਪੁਰਾਣ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ, ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਕਿ ਜਦੋਂ ਭਗਵਾਨ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੀ ਭਗਤੀ ਰੂਪ ਯੋਗ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜਲਦੀ ਹੀ ਵੈਰਾਗ ਤੇ ਗਿਆਨ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਤਿ ਕਰਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਮਨ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਰਾਹੀਂ, ਸੁਖ-ਦੁਖ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਭੇਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਤਾਂ ਓਸੇ ਪਲ, ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅਲੱਗ, ਸਭ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨ, ਤੇ ਤਿਆਗ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੇਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ੁੱਧ ਗਿਆਨ ਹੀ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ, ਪਰਮਾਤਮਾ, ਪ੍ਰਭੂ ਤੇ ਪੁਰਖ ਹੈ; ਭਗਵਾਨ ਇੱਕ ਹੀ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪੂਰਨ ਯੋਗ ਰਾਹੀਂ, ਯੋਗੀ ਇੱਥੇ ਆਪਣੀ ਇੱਛਿਤ ਮੁਕਤੀ, ਯਾਨੀ ਸਭ ਵਸਤੂਆਂ ਤੋਂ ਪੂਰਨ ਵੈਰਾਗ, ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਗਿਆਨ, ਜਦ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਬਾਹਰ ਵਲ ਜਾ ਕੇ, ਮਾਇਆ ਰਾਹੀਂ ਵਸਤੂਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਨਿਰਗੁਣ ਬ੍ਰਹਮ ਵੀ ਧੁਨੀ ਆਦਿਕ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਦਿਸਦਾ ਹੈ।