ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਕ ਵਾਰ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਦੀ ਗੁੰਝਲਦਾਰਤਾ ਤੇ ਮਾਇਆ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਬਾਰੇ ਗਹਿਰੀ ਵਿਚਾਰ ਕਰੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਭਟਕਾਵਾ ਅਤੇ ਬੰਧਨ, ਦੂਜਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲਣ-ਜੁਲਣ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਾਥ ਨਾਲ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ ਨੇ, ਆਪਣੀ ਹੀ ਧੀ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਵਿਚ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਧੀ ਰੋ ਡੀਅਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸੀ, ਤੇ ਉਹ, ਲਜਜਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਹਿਰਨ ਬਣ ਕੇ ਦੌੜਿਆ। ਉਹ ਮਾਇਆ, ਜੋ ਔਰਤ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਇਤਨੀ ਵਧੀਕ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਠੋਕਰ ਦੇਣ ਦੀ ਸਮਰਥਾ, ਨਾਰਾਇਣ ਰਿਸ਼ੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਕਿਸੇ ਵਿਚ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਮਾਇਆ, ਜੋ ਔਰਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਭੌਂਹ ਚੜਕਾ ਕੇ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਮਹਾਨ ਜੇਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਯੋਗ ਦੇ ਉੱਚਤਮ ਪੜਾਅ ਤੇ ਪਹੁੰਚਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੇਰੀ ਸੇਵਾ ਰਾਹੀਂ ਅਸਲ ਸਵਰੂਪ ਪਾ ਲਿਆ, ਉਹ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਸੰਗਤ ਨਰਕ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਹੈ। ਮਾਇਆ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਔਰਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਬਣਾਈ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ; ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਲਈ ਮੌਤ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਘਾਹ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਕੂਆ। ਭਟਕਿਆ ਹੋਇਆ ਮਨੁੱਖ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਮਝਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਉਹ ਮੇਰੀ ਮਾਇਆ ਹੈ, ਗਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ। ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਔਰਤ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਧਨ, ਬੱਚਿਆਂ, ਘਰ ਨਾਲ ਜੁੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਤੀ, ਬੱਚੇ ਤੇ ਘਰ – ਇਹ ਸਭ ਮਾਇਆ ਦਾ ਰੂਪ ਹਨ, ਜੋ ਕਿਸਮਤ ਵੱਲੋਂ ਆਈ ਮੌਤ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਦਾ ਗੀਤ ਹਿਰਨ ਲਈ ਮੌਤ ਹੈ। ਇਕ ਜੀਵ, ਜਿਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਜੀਵਨ ਹੈ, ਸੰਸਾਰ-ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਭਟਕਦਾ ਹੈ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਫਲਾਂ ਨੂੰ ਭੋਗਦਾ ਹੈ। ਜੀਵ ਦਾ ਸਰੀਰ, ਜੋ ਤੱਤਾਂ, ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਅਤੇ ਮਨ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਚਲਦਾ ਹੈ; ਸਰੀਰ ਦਾ ਵਿਘਟਨ ਮੌਤ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਉਪਜ ਜਨਮ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਵਸਤੂ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਜਾਂ ਇੰਦ੍ਰੀ ਗੁੰਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਘਟਨ ਹੈ; ਵਸਤੂ ਦੇ ਪਰਸਪਰ ਸੰਪਰਕ ਨਾਲ 'ਮੈਂ' ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਜਨਮ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਅੱਖ ਜਾਂ ਉਸਦੇ ਅੰਗ ਦੇਖਣ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਗੁੰਮ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਦੇਖਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਰੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਦੋਵੇਂ ਅਯੋਗ ਹੋਣ ਤੇ, ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਡਰਨਾ, ਦੁਖੀ ਹੋਣਾ ਜਾਂ ਭਟਕਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ; ਆਤਮਾ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਗਿਆਨੀ, ਵੈਰਾਗੀ ਹੋ ਕੇ, ਇਥੇ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾਓ। ਸੱਚੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਾਲੀ ਬੁੱਧੀ, ਯੋਗ ਤੇ ਵੈਰਾਗ ਨਾਲ, ਇਸ਼ਟ-ਮਾਇਆ ਵਾਲੇ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ, ਸਰੀਰ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਜੀਵਨ ਜੀਉ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਗੋਪੀਆਂ, ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਵਿਛੋੜੀ ਵਿਚ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਗਾਉਂਦੀਆਂ ਤੇ ਰੋਦੀਆਂ, ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਵਿਲਾਪ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਵਿਚ। ਫਿਰ, ਹਰੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਉਸ ਦਾ ਕੌਲ-ਕਮਲ ਵਰਗਾ ਚਿਹਰਾ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ, ਪੀਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ, ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਉਹ ਜੋ ਪਿਆਰ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਭਟਕਾ ਦੇਂਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਆਇਆ ਦੇਖ ਕੇ, ਗੋਪੀਆਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਖਿੜ ਗਈਆਂ; ਉਹ ਸਭ ਇਕਠੀਆਂ ਉਠ ਖੜੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਜੀਵਨ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ। ਇੱਕ ਗੋਪੀ ਨੇ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਹਰੀ ਦਾ ਕੌਲ-ਕਮਲ ਹਥ ਜੋੜ ਕੇ ਫੜਿਆ; ਦੂਜੀ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਚੰਦਨ ਲਗਾਈ ਬਾਂਹ ਆਪਣੇ ਮੋਹਰੇ 'ਤੇ ਰੱਖ ਲਈ। ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਗੋਪੀ ਨੇ, ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਚਬਾਈ ਹੋਈ ਪਾਨ ਪੱਤੀ, ਆਪਣੇ ਹਥੇਲੀ ਵਿਚ ਲੈ ਲਈ; ਦੂਜੀ, ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ, ਉਸ ਦਾ ਕੌਲ-ਕਮਲ ਪੈਰ ਆਪਣੇ ਸਿਨੇ ਵਿਚ ਰੱਖਿਆ। ਇੱਕ, ਆਪਣੀ ਭੌਂਹ ਚੜਕਾ ਕੇ, ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਵਿਚ, ਆਪਣੇ ਦੰਦ ਹੋਠਾਂ ਹੇਠਾਂ ਦਬਾ ਕੇ, ਪਾਸਾ ਚੀਰ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਨੋ ਮਾਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਦੂਜੀ, ਅੱਖਾਂ ਪਲਕ ਨਾ ਮਾਰ ਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਕੌਲ-ਕਮਲ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ ਤੱਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੀ ਰਹੀ ਸੀ, ਪਰ ਕਦੇ ਤ੍ਰਿਪਤ ਨਹੀਂ ਹੋਈ, ਜਿਵੇਂ ਗਿਆਨੀ ਉਸ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਕਦੇ ਤ੍ਰਿਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਇੱਕ ਹੋਰ, ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰ ਕੇ, ਹਰੀ ਨੂੰ ਅੱਖਾਂ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਭਰ ਲਿਆ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਰੋਮ-ਰੋਮ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਲਗਾ ਲਿਆ, ਯੋਗੀ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿਚ ਡੁੱਬੀ ਹੋਈ। ਸਭ, ਕੇਸ਼ਵ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਵਿੱਛੋੜੇ ਦਾ ਦੁਖ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਗਿਆਨ ਪਾ ਕੇ ਲੋਕ ਦੁਖ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੁਖ ਰਹਿਤ ਗੋਪੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਪ੍ਰਭੂ ਅਚੂਤ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਚਮਕਦਾ ਸੀ, ਹੇ ਪਿਆਰੇ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ, ਜਿੱਥੇ ਜੈਸਮਿਨ ਤੇ ਮੰਦਾਰਾ ਫੁੱਲ ਖਿੜੇ ਹੋਏ, ਸੁਗੰਧੀ ਹਵਾ ਤੇ ਭੌਰਿਆਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਸੀ, ਅੰਦਰ ਗਿਆ। ਉਹ ਥਾਂ ਸ਼ੁਭ ਸੀ, ਪੂਰਨ ਚੰਦਨੀ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਹਨੇਰਾ ਦੂਰ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਚਲਾਕ ਹਥ ਨਾਲ, ਰੇਤ ਨਰਮ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ, ਪ੍ਰੀਤਮ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਵਿੱਛੋੜੇ ਦੇ ਦੁਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਵੇਦਾਂ ਆਪਣਾ ਲਕੜ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਉਪਰਲੇ ਵਸਤ੍ਰਾਂ, ਜੋ ਸਿਨੇ ਦੇ ਲਾਲ ਰੰਗ ਨਾਲ ਰੰਗੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਨਾਲ ਪ੍ਰੀਤਮ ਲਈ ਅਸਨ ਬਣਾਇਆ। ਉਥੇ, ਪ੍ਰਭੂ, ਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਅਸਨ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ, ਗੋਪੀਆਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿਚ ਬੈਠ ਗਿਆ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਤੀਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਲਕੜ ਦਾ ਧਾਮ ਬਣ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਆ ਗਿਆ। ਉਹ ਗੋਪੀਆਂ, ਹਾਸੇ, ਖੇਡ-ਭਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਭੌਂਹ ਨਾਲ, ਉਸ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਹਥ ਲਪੇਟ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਸਲਾਹ-ਸਿਫਤ ਕਰਦੀਆਂ, ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਜ਼ਾਹਿਰੀ ਨਾਰਾਜ਼ਗੀ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੀਆਂ। ਗੋਪੀਆਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: "ਜੋ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਿਆਰ ਵਾਪਸ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਕੋਈ ਇਸ ਦਾ ਉਲਟ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਕੁਝ ਦੋਵੇਂ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਦੱਸੋ, ਹੇ ਮਹਾਨ, ਕਿਹੜਾ ਠੀਕ ਹੈ?" ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਜੋ ਆਪਸੀ ਲਾਭ ਲਈ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਦੋਸਤ ਹਨ; ਇੱਥੇ ਅਸਲ ਪਿਆਰ ਜਾਂ ਧਰਮ ਨਹੀਂ, ਸਿਰਫ਼ ਸਵਾਰਥ ਹੈ। ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਮਾਂ-ਪਿਓ ਦੀ ਦਇਆ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਕਲੰਕ ਹਨ; ਇੱਥੇ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਧਰਮ ਉੱਤਮ ਹਨ। ਕੁਝ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪਿਆਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਤਾਂ ਗੱਲ ਹੀ ਨਹੀਂ; ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਪੂਰਨ, ਅਕਰਤਘਣ, ਤੇ ਵੱਡਿਆਂ ਦਾ ਸਤਕਾਰ ਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਪਰ ਮੈਂ, ਹੇ ਮਿੱਤਰੋ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪਿਆਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਜੋ ਮੇਰੀ ਭਗਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਗਰੀਬ, ਧਨ ਮਿਲਣ ਤੇ ਗੁਆ ਕੇ, ਉਸ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ। ਤੁਸੀਂ, ਨਿਮਣੇ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਲੋਕ ਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਕਰਤਵਾਂ ਛੱਡ ਕੇ, ਮੇਰੀ ਸੇਵਾ ਲਈ ਆਈ ਹੋ; ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਸੀਧਾ ਪੂਜਦੇ ਹੋ, ਪਰ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਲੁਕਾ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਉੱਤੇ ਨਾਰਾਜ਼ ਨਾ ਹੋ, ਹੇ ਪਿਆਰੀਆਂ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਨਿਸ਼ਕਲੰਕ ਭਗਤੀ ਦਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਵੀ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ, ਮੁਕਾਬਲਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਘਰ ਦੀਆਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਜੰਜੀਰਾਂ ਤੋੜ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕੀਤਾ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਕਰਮ ਹੀ ਤੁਹਾਡਾ ਇਨਾਮ ਹੋਣ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਹਿਲੀ ਦਸਵੇਂ ਸਕੰਧ ਦੇ "ਗੋਪੀਆਂ ਦੀ ਸਾਂਤਵਨਾ" ਚੈਪਟਰ ਦਾ ਸਮਾਪਤੀ ਹੋਈ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਭਾਗਵਤ ਪੁਰਾਣ, ਪਰਮ ਹੰਸ ਦਾ ਸ਼ਾਸਤਰ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਯੋਗ ਰੂਪ ਭਗਤੀ, ਵਾਸੁਦੇਵ ਪ੍ਰਭੂ ਵੱਲ, ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਜਲਦੀ ਵੈਰਾਗ ਤੇ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਮਨ, ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੇ ਕਾਰਜ ਰਾਹੀਂ, ਕਿਸੇ ਵਸਤੂ ਵਿਚ ਸੁਖ-ਦੁਖ ਦਾ ਭੇਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ— ਉਸ ਸਮੇਂ, ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੁਆਰਾ, ਅਸੰਗ, ਸਭ ਨੂੰ ਸਮਾਨ, ਆਗ੍ਰਹ ਤੇ ਨਿਰਾਗ੍ਰਹ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਪਰਮ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।