ਉਥੇ, ਮਧੁਸੂਦਨ ਭਗਵਾਨ ਸਦਾ-ਸਦਾ ਲਈ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿਮਰਨ ਕਰਦਿਆਂ ਸਾਰੇ ਅਸ਼ੁਭ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਗਲਮਈ ਹਨ। ਫਿਰ ਧਨੰਜਯ—ਅਰਜੁਨ—ਜੋ ਬਚ ਗਏ ਸਤ੍ਰੀਆਂ, ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਬੁਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਇੰਦਰਪ੍ਰਸਥ ਆਇਆ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਵਜ੍ਰ ਨੂੰ ਰਾਜ ਗੱਦੀ 'ਤੇ ਬਿਠਾਇਆ। ਜਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋਸਤਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਸੁਣੀ, ਤਾਂ ਅਰਜੁਨ ਦੇ ਦਾਦਿਆਂ ਨੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਬੋਝ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਆਪ ਵੱਡੇ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਚਲ ਪਏ। ਜੋ ਕੋਈ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਵਿ্ণੂ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਜਨਮ ਅਤੇ ਕਰਤਬ ਸੁਣਦਾ ਜਾਂ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੰਝ, ਜਿੱਥੇ ਵੀ, ਜੇ ਕੋਈ ਹਰੀ ਦੇ ਮੋਹਕ ਅਵਤਾਰ, ਸ਼ੌਰਿਆ ਅਤੇ ਬਚਪਨ ਦੀਆਂ ਲੀਲਾਵਾਂ ਸੁਣਦਾ ਜਾਂ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉੱਚਤਮ ਸੰਨਿਆਸੀ ਰਾਹ 'ਤੇ ਪਰਮ ਭਗਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ, ਜੇ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ, ਅਹੰਕਾਰ, ਵਧਦੇ ਕ੍ਰੋਧ ਅਤੇ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਹੋਰ ਇੱਛਾਵਾਨਾਂ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣਾ ਨਾਸ਼ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਜੀਵ, ਜੋ ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਹੈ, 'ਮੈਂ' ਤੇ 'ਮੇਰਾ' ਦੇ ਭਰਮ ਵਿਚ ਫਸਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਵਿਕਾਰਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਦੁਸ਼ਟ ਰਾਹ 'ਤੇ ਚੱਲ ਕੇ, ਪੇਟ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰਿਯਾਂ ਦੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਲਈ ਜਿਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਅੰਧਕਾਰ ਵਿਚ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੱਚਾਈ, ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ, ਦਇਆ, ਮੌਨ, ਬੁੱਧੀ, ਲਕਸ਼ਮੀ, ਲਾਜ, ਯਸ਼, ਖ਼ਿਮਾ, ਸ਼ਾਂਤੀ, ਸਯਮ ਅਤੇ ਸਮਪੱਤਾ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਨਾਲ ਘਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਇਹ ਗੁਣ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ, ਚੰਚਲ, ਮੂਰਖ, ਨਿਰਾਸ਼, ਅਧਰਮੀ, ਦੁਖੀ ਜਾਂ ਖੇਡ ਵਾਂਗ ਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਭਟਕਾਵਾ ਅਤੇ ਬੰਧਨ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਸੰਗਤ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਸਤ੍ਰੀ ਜਾਂ ਸਤ੍ਰੀ-ਅਸਕਤਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਨਾਲ ਹੋਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ, ਪ੍ਰਜਾਪਤਿ ਨੇ ਆਪਣੀ ਹੀ ਧੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਮ੍ਰਿਗੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸੀ, ਦੇਖ ਕੇ ਮੋਹ ਵਿਚ ਆ ਕੇ, ਮ੍ਰਿਗ ਬਣ ਕੇ ਉਸ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕੀਤਾ। ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਨਾਰਾਇਣ ਰਿਸ਼ੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਕਦੇ ਡੋਲਦਾ ਨਹੀਂ, ਹੋਰ ਕੌਣ ਮੇਰੇ ਵਰਗੀ ਮੋਹਨੀ ਮਾਇਆ ਨੂੰ ਰੋਕ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਮੇਰੀ ਇਹ ਮੋਹਨੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇਖੋ, ਜੋ ਔਰਤ ਰੂਪ ਵਿਚ, ਸਭ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਭੌਹਾਂ ਦੇ ਝੁਕਾਅ ਨਾਲ ਵਸ਼ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਜੋ ਯੋਗ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਸੇਵਾ ਕਰ ਕੇ ਸੱਚਾ ਆਤਮ-ਸਵਰੂਪ ਪਾਇਆ, ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਸੰਗਤ ਨਰਕ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਹੈ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਬਣਾਈ ਮੋਹਨੀ ਔਰਤ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਨੇੜੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ; ਉਸਨੂੰ ਮੌਤ ਸਮਝੋ, ਜਿਵੇਂ ਘਾਹ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਖੂਹ। ਮਨੁੱਖ, ਮੋਹ ਵਿਚ, ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਮਝਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਮੇਰੀ ਮਾਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਗਾਂ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਤ੍ਰੀ-ਸੰਗ ਨਾਲ, ਉਹ ਅੱਗੇ ਜਾ ਕੇ ਔਰਤ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਧਨ, ਪੁੱਤਰ, ਘਰ ਨਾਲ ਬੱਝ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਤੀ, ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਘਰ ਰੂਪ ਮੋਹ ਮੌਤ ਹੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਦੀ ਧੁਨ ਹਿਰਣ ਲਈ ਮੌਤ ਹੈ। ਇਹ ਜੀਵ, ਸਰੀਰ ਵਾਲਾ, ਜਨਮ ਜਨਮਾਂਤਰੀ ਕਰਮ ਕਰਦਾ, ਫਲ ਭੋਗਦਾ, ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਘੁੰਮਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਾਂਚ ਤੱਤਾਂ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਮਨ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਸਰੀਰ ਉਸਦਾ ਸਾਥੀ ਹੈ; ਇਸਦਾ ਨਾਸ਼ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੈ, ਤੇ ਇਸਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਉਸਦਾ ਜਨਮ। ਜਦ ਵਿਸ਼ੇ ਨੂੰ ਜਾਣਣ ਦੇ ਸਾਧਨ ਤੇ ਸਮਰਥਾ ਦੋਵੇਂ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਸਨੂੰ ਪ੍ਰਲਯ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਵਿਸ਼ੇ ਦੀ ਪਛਾਣ ਨਾਲ 'ਮੈਂ' ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਜਨਮ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਅੱਖ ਜਾਂ ਉਸਦੇ ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਜਾਂਦੀ ਰਹੇ, ਤਾਂ ਦੇਖਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇੰਝ ਦੋਵੇਂ ਅਸਮਰਥ ਹੋਣ ਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਖਤਮ। ਇਸ ਲਈ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਡਰ, ਦੁੱਖ ਜਾਂ ਭਰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਆਤਮਾ ਦੇ ਗਮਨ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਜੋ ਜੁੜੇ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਸਮਝਦਾਰੀ ਨਾਲ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਯਥਾਰਥ ਦਰਸ਼ਨ ਵਾਲੀ, ਯੋਗ ਤੇ ਵੈਰਾਗ ਨਾਲ ਜੋੜੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਇਸ ਮਾਇਆ-ਮਈ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਸਰੀਰ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਗੋਪੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਢੰਗ ਨਾਲ ਗਾ ਰਹੀਆਂ, ਵਿਛੋੜੇ ਵਿਚ ਰੋ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਤਲਪ ਵਿਚ। ਫਿਰ, ਹਰੀ ਆਪਣੇ ਕੌਮਲ ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ ਮੁਸਕਾਨ ਲੈ ਕੇ, ਪੀਲੇ ਵਸਤ੍ਰ, ਹਾਰ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਾਮਦੇਵ ਵੀ ਮੋਹਿਤ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚ ਆ ਗਏ। ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਖਿੜ ਗਈਆਂ; ਸਭ ਇੱਕਠੇ ਉੱਠ ਪਏ, ਜਿਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਜਾਨ ਆ ਗਈ ਹੋਵੇ। ਕੋਈ ਗੋਪੀ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਹਰੀ ਦਾ ਕੌਮਲ ਹੱਥ ਆਪਣੇ ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਹੱਥਾਂ ਵਿਚ ਫੜਦੀ ਹੈ; ਕੋਈ ਉਸ ਦੀ ਚੰਦਨ ਲਗੀਆਂ ਬਾਂਹ ਆਪਣੇ ਮੋਹਰੇ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਸੁਕੁਮਾਰੀ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਚਬਾਏ ਹੋਏ ਪਾਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹਥੇਲੀਆਂ ਵਿਚ ਲੈ ਲਿਆ; ਦੂਜੀ, ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਦਾ ਕੌਮਲ ਪੈਰ ਆਪਣੇ ਛਾਤੀ ਵਿਚ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ, ਜਿਸ ਦੀ ਭੌਹ ਚੜ੍ਹੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਨਾਲ ਆਵਲ, ਆਪਣੀਆਂ ਤੀਖੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਨਾਲ ਮਾਨੋ ਵਾਰ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਸਦੇ ਦੰਦ ਹੋਠਾਂ ਹੇਠ ਚਬਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਦੂਜੀ, ਬਿਨਾਂ ਪਲਕਾਂ ਝਪਕਾਏ, ਉਸਦੇ ਕੌਮਲ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ ਤੱਕਦੀ ਰਹੀ, ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਗਿਆਨੀ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਨਾਲ ਕਦੇ ਤ੍ਰਿਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਉਹ ਵੀ ਤ੍ਰਿਪਤ ਨਾ ਹੋਈ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਨੇ, ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰ ਕੇ, ਉਸਨੂੰ ਅੱਖਾਂ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਵਸਾ ਲਿਆ, ਆਪਣੇ ਰੋਮਾਂ-ਰੋਮ ਵਿਚ ਯੋਗੀ-ਸਮਾਧੀ ਵਾਲੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਜੱਫੀ ਪਾ ਲਈ। ਸਾਰੀਆਂ, ਕੇਸ਼ਵ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਹੋ ਕੇ, ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਈਆਂ, ਅਤੇ ਵਿਛੋੜੇ ਦਾ ਦੁੱਖ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਗਿਆਨ ਮਿਲਣ 'ਤੇ ਲੋਕ ਦੁੱਖ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੁੱਖ ਰਹਿਤ ਗੋਪੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਅਚ੍ਯੁਤ ਭਗਵਾਨ ਹੋਰ ਵੀ ਚਮਕਦੇ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਆਪਣੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਮਨੁੱਖ। ਫਿਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ, ਭਗਵਾਨ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਰੇਤਲੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਆਏ, ਜਿੱਥੇ ਜਾਸਮਿਨ ਤੇ ਮੰਦਾਰਾ ਦੇ ਫੁੱਲ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਸੁਗੰਧੀ ਹਵਾ ਵਹਿ ਰਹੀ ਸੀ ਤੇ ਭੌਰੇ ਗੂੰਜ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਥਾਂ ਬਹੁਤ ਮੰਗਲਮਈ ਸੀ, ਪਤਝੜ ਦੇ ਚੰਦ ਦੀ ਚਾਂਦਨੀ ਨਾਲ ਹਨੇਰਾ ਦੂਰ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦਾ ਚੰਚਲ ਹੱਥ, ਤੇ ਰੇਤ ਨਰਮ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਲ, ਪਿਆਰੇ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ, ਵੈਦਿਕ ਮੰਤਵਾਂ ਵਾਂਗ, ਆਪਣੇ ਮਕਸਦ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਏ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਉਪਰਲੇ ਵਸਤ੍ਰ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰਾਂ ਦੇ ਲਾਲ ਚਿੰਨ੍ਹ ਨਾਲ ਰੰਗੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਪਿਆਰੇ ਲਈ ਆਸਨ ਬਣਾਇਆ। ਉਥੇ, ਭਗਵਾਨ, ਜੋ ਸਭ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਹਨ, ਗੋਪੀਆਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ, ਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਵਿਚ ਵੱਸਦੇ ਹੋਏ, ਬੈਠ ਗਏ। ਉਹ ਸਭ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਇਕਲੌਤੇ ਆਸਥਾਨ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਏ। ਗੋਪੀਆਂ ਨੇ ਹਾਸੇ, ਖੇਡ-ਭਰੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ, ਭੌਹਾਂ ਦੇ ਇਸ਼ਾਰਿਆਂ ਨਾਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪੈਰ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਚੁੱਕੇ, ਤੇ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਨਕਲੀ ਰੁੱਸਣ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦੀਆਂ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀਆਂ: "ਕੋਈ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਦੂਜਾ ਵਾਪਸ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਕੋਈ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਤੇ ਕੁਝ ਨਾ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ, ਨਾ ਵਿਰੋਧ। ਹੇ ਸਤਪੁਰਖ, ਦੱਸੋ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜਾ ਠੀਕ ਹੈ?