ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਵ੍ਰਜ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਲਈ ਸੁਭਾਗਤਾ ਦੇ ਮੂਲ ਰੂਪ, ਤੁਸੀਂ ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਹੋ, ਓਥੇ ਹੀ ਦੁੱਖ ਮਿਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਚੀਜ਼ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਪਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਤੁਹਾਡੀ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਤੜਫ਼ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਤੁਸੀਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਹਟ ਜਾਓ; ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਹਾਡੀ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਦੇ ਦਰਦ ਦਾ ਇਲਾਜ ਹੈ। ਪਿਆਰੇ, ਅਸੀਂ ਡਰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ, ਤੁਹਾਡੇ ਸੋਹਣੇ ਕੌਮਲ ਚਰਨ ਆਪਣੇ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਰੱਖਦੇ ਹਾਂ। ਕੀ ਇਹੀ ਵਜ੍ਹਾ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਫਿਰਦੇ ਹੋ? ਕੀ ਤੁਹਾਡੇ ਪੈਰ ਥੋੜ੍ਹੇ ਤੇ ਨੁਕਲੇ ਪੱਥਰਾਂ ਉੱਤੇ ਚਲ ਕੇ ਦੁੱਖੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ? ਸਾਡਾ ਮਨ, ਜੋ ਤੁਹਾਡੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨਾਲ ਹੀ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ, ਕਦੇ ਵੀ ਤੁਹਾਡੀ ਯਾਦ ਤੋਂ ਹਟਦਾ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭਾਗਵਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅੱਧੇ ਦਸਵੇਂ ਸਕੰਧ ਦੀ ਇਕੱਤੀਵੀਂ ਅਧਿਆਇ, "ਗੋਪੀਆਂ ਦੀ ਗੀਤ", ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਦੇ ਪਤਨੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਜੱਫੀ ਪਾ ਕੇ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ; ਵਸੁਦੇਵ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ, ਹਰਿ ਦੀਆਂ ਪੁਤ੍ਰਵਧੂਆਂ, ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮਨ ਦੀਆਂ ਵਧੂਆਂ ਨੇ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਕੀਤਾ; ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ, ਰੁਕਮੀਣੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ, ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਈਆਂ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨਾਲ ਆਤਮਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਕ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਅਰਜੁਨ, ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਮਿੱਤਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਨਾਲ ਪਰੇਸ਼ਾਨ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਅਤੇ ਗਿਆਨ-ਵਾਕਾਂ ਨਾਲ ਸੰਤੋਸ਼ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਬੰਧੀਆਂ ਦੀ ਅੰਤਿਮ ਕ੍ਰਿਆ ਕੀਤੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੰਸ਼-ਲਾਈਨ ਖਤਮ ਹੋ ਚੁਕੀ ਸੀ, ਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਤਲ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜ਼ਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਸੰਸਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਹਰੀ ਦੇ ਤਿਆਗੀ ਹੋਏ ਦੁਵਾਰਕਾ ਨੂੰ ਸਮੁੰਦਰ ਨੇ ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਡੁਬੋ ਦਿੱਤਾ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਪਰ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਨਿਵਾਸ ਛੱਡ ਕੇ। ਉਥੇ, ਮਧੁਸੂਦਨ ਸਦਾ ਮੌਜੂਦ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਦੁਆਰਾ ਸਾਰਾ ਅਸ਼ੁਭ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੁਭਾਗਤਾ ਹੈ। ਬਚ ਗਏ ਔਰਤਾਂ, ਬੱਚਿਆਂ ਤੇ ਵੱਡੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ, ਧਨੰਜਯ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੰਦਰਪ੍ਰਸਥ ਲਿਆ ਗਿਆ ਤੇ ਵਜ੍ਰ ਨੂੰ ਓਥੇ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ। ਅਰਜੁਨ ਦੇ ਦਾਦਿਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਸੁਣ ਕੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤੈਨੂੰ ਵੰਸ਼-ਧਾਰਕ ਬਣਾਇਆ ਤੇ ਆਪ ਵੱਡੀ ਰਾਹ ਤੇ ਚਲੇ ਗਏ। ਜੋ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਜਨਮ ਤੇ ਕਰਤਬਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਿੱਥੇ ਵੀ, ਹਰੀ ਦੇ ਮਨਮੋਹਣੇ ਅਵਤਾਰਾਂ, ਵਿਰਤਤਾਂ ਤੇ ਬਚਪਨ ਦੀਆਂ ਲੀਲਾਵਾਂ ਸੁਣ ਕੇ ਜਾਂ ਸੁਣਾਉਂ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਉੱਚੀ ਵੈਰਾਗੀ ਭਗਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ, ਸਰੀਰ, ਅਹੰਕਾਰ, ਵਧਦੀ ਗੁੱਸੇ ਤੇ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਹੋਰ ਇੱਛਾਵਾਨਾਂ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਬਣੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ, ਮੂੜ੍ਹ ਆਤਮਾ "ਮੈਂ" ਤੇ "ਮੇਰਾ" ਦੀ ਭੂਲ ਵਿਚ ਫਸਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਬੁਧੀ ਗਲਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਜੀਵ ਮੁੜ ਮੰਦੇ ਰਾਹ ਤੇ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਪੇਟ ਤੇ ਜਨਨ-ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਲਈ, ਉਹ ਅੰਧਕਾਰ ਵਿਚ ਹੀ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੱਚ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਦਇਆ, ਮੌਨ, ਬੁਧੀ, ਭਾਗ, ਲਾਜ, ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ, ਖਿਮਾ, ਸ਼ਾਂਤੀ, ਆਤਮ-ਸੰਯਮ ਤੇ ਸੁਖ—all ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਕਮੀ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਨਾਲ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਇਹ ਗੁਣ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਨਾ ਕਰੋ, ਜੋ ਚੰਚਲ, ਮੂਰਖ, ਹिम्मਤ ਹਾਰ ਚੁੱਕੇ, ਅਧਰਮੀ, ਕਦਰਯੋਗ, ਜਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਔਰਤਾਂ ਖਿਡੌਣੇ ਵਾਂਗ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਮਨ-ਭਰਮ ਤੇ ਬੰਧਨ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਨਾਲ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਨਾਲ, ਜੋ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਜ਼ਿਆਦਾ ਜੁੜੇ ਹਨ। ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਹੀ ਧੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਮ੍ਰਿਗੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਦੇਖ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਸੋਭਾ ਤੇ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਗਿਆ; ਲੱਜਾ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਮ੍ਰਿਗ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੌੜਿਆ। ਸਭ ਬਣੇ ਤੇ ਮੁੜ ਮੁੜ ਬਣੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਮੇਰੇ ਵਾਂਗ, ਜੋ ਮੋਹ-ਰਚਿਤ ਔਰਤ ਬਣੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ, ਸਿਵਾਏ ਨਾਰਾਇਣ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਕਦੇ ਡੋਲਦਾ ਨਹੀਂ। ਮੇਰੀ ਮੋਹ-ਸ਼ਕਤੀ, ਔਰਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਦੇਖੋ, ਜੋ ਸਭ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦੀ ਹੈ—ਉਹ ਆਪਣੇ ਭੰਵਾਂ ਦੇ ਵਕਰ ਨਾਲ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਵਸ਼ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਉੱਚੀ ਯੋਗ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਤੇ ਚੜ੍ਹਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਔਰਤ ਦੀ ਸੰਗਤ ਨਾ ਕਰੇ; ਜੋ ਮੇਰੀ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ ਸਵ-ਰੂਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਉਹ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਸੰਗਤ ਨਰਕ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਹੈ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਮੋਹ-ਮਾਇਆ, ਔਰਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਧੀਰੇ ਧੀਰੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਨੂੰ, ਘਾਹ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੋਏ ਕੁਆਂ ਵਾਂਗ, ਆਤਮਾ ਲਈ ਮੌਤ ਸਮਝੋ। ਮੂੜ੍ਹ, ਆਦਮੀ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਮਝ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਮੇਰੀ ਮਾਇਆ ਹੈ, ਗਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ; ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਨਾਲ, ਉਹ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਧਨ, ਬੱਚਿਆਂ ਤੇ ਘਰ ਨਾਲ ਜੁੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਮਝੇ ਕਿ ਇਹ—ਪਤੀ, ਬੱਚਾ, ਘਰ ਦਾ ਰੂਪ—ਮੌਤ ਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਭਾਗ-ਮੁਕੱਦਰ ਦੁਆਰਾ ਆਈ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਦੀ ਗੀਤ ਮ੍ਰਿਗ ਲਈ ਮੌਤ ਹੈ। ਜੀਵ, ਜਿੰਦ ਵਾਲਾ ਸਰੀਰ ਲੈ ਕੇ, ਸੰਸਾਰ-ਸੰਸਾਰ ਫਿਰਦਾ ਹੈ, ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫਲ ਭੋਗਦਾ, ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਬਿਨਾ। ਜੀਵ ਦਾ ਸਰੀਰ, ਤੱਤ, ਇੰਦਰੀਆਂ ਤੇ ਮਨ ਨਾਲ ਬਣਿਆ, ਉਸ ਦੀ ਪਿੱਛੇ ਚਲਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਦਾ ਵਿਘਟਨ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੈ, ਤੇ ਇਸ ਦੀ ਉਪਜ ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ। ਜਦੋਂ ਵਸਤੂ ਦੇ ਜਾਣਨ ਦਾ ਸਾਧਨ ਤੇ ਸਮਰਥਾ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਘਟਨ ਹੈ; 'ਮੈਂ' ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਵਸਤੂ ਦੇ ਜਾਣਨ ਨਾਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਜਨਮ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ, ਅੱਖ ਜਾਂ ਉਸ ਦੇ ਅੰਗ ਦੇਖਣ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਦੇਖਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਮੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਦੋਵੇਂ ਅਯੋਗ ਹੋ ਜਾਣ ਤੇ, ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਖਤਮ। ਇਸ ਲਈ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਡਰਨਾ, ਦਇਆ ਕਰਨਾ ਜਾਂ ਭਰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਆਤਮਾ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਜਾਣ ਕੇ, ਗਿਆਨੀ, ਵੈਰਾਗੀ ਹੋ ਕੇ, ਇੱਥੇ ਜੀਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਸੱਚੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਾਲੀ ਬੁਧੀ, ਯੋਗ ਤੇ ਵੈਰਾਗ ਨਾਲ ਜੁੜੀ, ਇਸ ਮਾਇਆ-ਰਚਿਤ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ, ਸਰੀਰ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਨਾ ਕਰ ਕੇ ਜੀਵਨ ਗੁਜਾਰੋ। ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗੋਪੀਆਂ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਢੰਗ ਨਾਲ ਗੀਤ ਗਾ ਕੇ ਤੇ ਵਿਛੋੜੇ ਵਿਚ ਰੋ-ਰੋ ਕੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਦੀ ਲੋੜ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਬੇਹਾਲ ਸੀ। ਫਿਰ, ਹਰੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਆ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਕੌਮਲ ਤੇ ਹਾਸੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਪੀਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ, ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਸਜਿਆ—ਉਹ, ਜੋ ਕਾਮਦੇਵ ਨੂੰ ਵੀ ਮੋਹਿਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਪਿਆਰਾ ਮਿਲਣ ਤੇ, ਗੋਪੀਆਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਖਿੜ ਗਈਆਂ; ਸਭ ਇਕ ਵਾਰ ਉੱਠ ਗਈਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਜੀਵਨ ਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਇੱਕ ਨੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਹਰੀ ਦਾ ਕੌਮਲ ਹੱਥ ਆਪਣੇ ਜੋੜੇ ਹਥੀਂ ਫੜਿਆ; ਦੂਜੀ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਚੰਦਨ ਲਗਿਆ ਬਾਂਹ ਆਪਣੇ ਮੋੜ੍ਹੇ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ। ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਗੋਪੀ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਚਬਾਏ ਹੋਏ ਪਾਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹਥੀਂ ਲਿਆ; ਦੂਜੀ, ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਨਾਲ, ਉਸ ਦਾ ਕੌਮਲ ਪੈਰ ਆਪਣੇ ਛਾਤੀ ਵਿਚ ਰੱਖਿਆ। ਇੱਕ, ਜਿਸ ਦੀ ਭੰਵ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਨਾਲ ਟਿੱਕੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਪਿਆਰ ਦੀ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਵਿਚ, ਆਪਣੀ ਹਲਕੀ ਨਜ਼ਰਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰਦੀ ਜਾਪੀ, ਤੇ ਦੰਦ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਠੁੱਲੀ ਹੋਈ। ਦੂਜੀ, ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਪਲਕ ਵੀ ਨਾ ਮਾਰ ਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਕੌਮਲ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ ਤੱਕਦੀ ਰਹੀ; ਜਿਵੇਂ ਗਿਆਨੀ ਕਦੇ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਤੋਂ ਰੱਜਦੇ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਵੀ ਰੱਜੀ ਨਾ। ਇੱਕ ਹੋਰ, ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰਕੇ, ਹਰੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਵੜਾ ਲਿਆ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਰੋਮਾਂ-ਰੋਮਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਜੱਫੀ ਪਾ ਕੇ, ਯੋਗੀ ਦੇ ਅਨੰਦ ਵਿਚ ਡੁੱਬ ਗਈ। ਸਭ, ਕੇਸ਼ਵ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ, ਅਤਿ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ ਵਿਚ, ਵਿਛੋੜੇ ਦਾ ਦਰਦ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਹੀ ਅਨੰਦ ਪਾ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਗਿਆਨ ਮਿਲਣ ਤੇ ਲੋਕ ਦੁੱਖ-ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।