ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਜਦੋਂ ਉਹ ਕੁੜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਉਹ ਸਭ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, "ਮੇਰਾ ਪ੍ਰੇਮੀ ਹੁਣ ਗੋਪੀਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਮੈਨੂੰ ਪੂਜਦਾ ਹੈ।" ਫਿਰ ਜੰਗਲ ਦੇ ਇਕ ਥਾਂ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਉਹ ਗਰਵ ਨਾਲ ਕੇਸ਼ਵ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, "ਮੈਂ ਹੋਰ ਨਹੀਂ ਚੱਲ ਸਕਦੀ; ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਨ ਚਾਹੀਦੀ ਥਾਂ ਲੈ ਜਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿਣ 'ਤੇ, ਪ੍ਰੇਮੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੇਰੇ ਮੋਢਿਆਂ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਜਾ।" ਪਰ ਇਸ ਵੇਲੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਅਚਾਨਕ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ, ਤੇ ਉਹ ਵਧੂ ਪਤਿ ਵਿਛੋੜੇ ਵਿੱਚ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੀ ਰਹੀ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ, "ਹਾਏ ਪ੍ਰਭੂ, ਪ੍ਰੇਮੀ, ਪਿਆਰੇ! ਤੂੰ ਕਿੱਥੇ ਹੈਂ, ਕਿੱਥੇ ਹੈਂ, ਬਲਵਾਨ? ਹੇ ਦੋਸਤ, ਆਪਣੇ ਗਰੀਬ ਦਾਸ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ!" ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ, ਜਦੋਂ ਗੋਪੀਆਂ ਨੇ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਪਗਡੰਡੀ ਲੱਭਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਉਹ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੀਆਂ ਸਨ ਕਿ ਉਹ ਕਿੱਥੇ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਹੇਲੀ ਨੂੰ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹਾ ਵਿੱਚ, ਹਲਾਕ ਅਤੇ ਹੈਰਾਨ ਵੇਖਿਆ। ਜਦੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਤੋਂ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਗਰਵ ਕੀਤਾ, ਮਾਧਵ ਨੇ ਕੀ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਅਣਭਾਗੀਤਾ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿੰਨਾ ਨਿਮਨਤਾ ਮਿਲੀ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਅਚੰਭਾ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ ਉਹ ਚੰਦਨੀ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਚੱਲੀਆਂ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਹਨੇਰਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਹ ਵਾਪਸ ਮੁੜ ਗਈਆਂ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ, ਬੋਲ, ਕਰਮ, ਤੇ ਸਰੀਰ ਸਾਰੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਏ; ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਦੀਆਂ ਵਡਿਆਈਆਂ ਗਾਉਂਦੀਆਂ, ਆਪਣੇ ਘਰ ਭੁੱਲ ਗਈਆਂ। ਫਿਰ, ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਵapas ਆ ਕੇ, ਉਹ ਸਭ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਉਸ ਦੀ ਆਉਣ ਦੀ ਤਰਸ ਵਿੱਚ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਦੇ ਗੀਤ ਗਾਉਣ ਲੱਗੀਆਂ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਮੂੰਹੋਂ ਅੱਗ ਤੇ ਹਵਾ ਛੱਡੀ, ਜਿਵੇਂ ਸਮਵਰਤਕ ਅੰਤ ਸਮੇਂ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਸੁੱਕਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟਦੇ ਵੇਖਿਆ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਏ ਤੇ ਬਰਹਿਸ਼ਮਤ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਸ਼ਾਂਤ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ, ਬਚੇ ਹੋਏ ਦਰੱਖਤ, ਡਰ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਧੀ ਪ੍ਰਚੇਤਸ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਵੇਂ ਸਵਯੰਭੂ ਨੇ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ। ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮਾਰਿਸ਼ਾ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਤੋਂ, ਵੱਡੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਕੇ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। ਜਦੋਂ ਚਾਕਸ਼ੁਸ਼ ਮਨਵੰਤਰਾ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆਇਆ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਵਹਿਣ ਨਾਲ, ਦਕਸ਼ ਨੇ, ਭਾਗ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ, ਇੱਛਿਤ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਉਹ, ਜੋ ਜਨਮ 'ਤੇ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਚਮਕਦੇ ਹੋਏ, ਆਪਣੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਸਭ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡ ਗਿਆ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਕਲਾ ਨਾਲ, ਦਕਸ਼—ਸਮਰਥ—ਕਹਾਇਆ, ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਕਰਕੇ। ਉਹ, ਜਿਸ ਦਾ ਕੋਈ ਆਰੰਭ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਰਪ੍ਰਸਤ ਬਣਾਇਆ। ਗੋਪੀਆਂ ਕਹਿੰਦੀ ਹਨ: "ਵ੍ਰਜ ਤੇਰਾ ਜਨਮ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਹੋਰ ਵਧਦਾ ਹੈ; ਲਕਸ਼ਮੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੱਥੇ ਵੱਸਦੀ ਹੈ। ਪਿਆਰੇ, ਤੇਰੇ ਭਗਤ ਹਰ ਪਾਸੇ ਵੇਖੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਿੰਦਗੀ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ, ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਲੱਭਦੇ ਹਨ।" "ਹੇ ਉੱਤਮ, ਸਰਦ ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਤੇਰੀ ਨਜ਼ਰ ਕਮਲ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਲੈ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਪਿਆਰੇ, ਅਸੀਂ ਤੇਰੇ ਬਿਨਾ ਮਜ਼ਦੂਰ ਹਾਂ; ਹੇ ਵਰਦਾਤਾ, ਕੀ ਇਹ ਠੀਕ ਹੈ ਕਿ ਤੂੰ ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਮਾਰ ਦੇਵੇਂ?" "ਜਲ ਦੇ ਜ਼ਹਿਰ ਤੋਂ, ਸੱਪ ਰੂਪ ਰਾਖਸ਼ ਤੋਂ, ਤੂਫਾਨ, ਬਿਜਲੀ, ਅੱਗ, ਇੰਦਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਤੋਂ, ਤੇ ਹਰ ਥਾਂ ਦੇ ਖਤਰੇ ਤੋਂ, ਹੇ ਪਰਮ, ਤੂੰ ਸਾਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਬਚਾਇਆ।" "ਤੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਗੋਪੀਆਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਨਹੀਂ, ਤੂੰ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਅੰਤਰਜਾਮੀ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਅਰਦਾਸ 'ਤੇ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ, ਦੋਸਤ, ਤੂੰ ਸਾਤਵਤ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਇਆ।" "ਹੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀਆਂ ਦੇ ਸਰਪ੍ਰਸਤ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਆਸਰਾ ਬਣਾਇਆ, ਜੋ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਡਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਿਆਰੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਮਲ ਹੱਥ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਆਪਣਾ ਸੁਭਾਗੀ ਹੱਥ ਸਾਡੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਰੱਖ।" "ਹੇ ਵੀਰ, ਵ੍ਰਜ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹਾ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਮੁਸਕਾਨ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਗਰਵ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਦੋਸਤ, ਸਾਨੂੰ ਆਪਣਾ ਦਾਸ ਮੰਨ; ਆਪਣਾ ਸੁੰਦਰ ਕਮਲ-ਸਮਾਨ ਚਿਹਰਾ ਦਿਖਾ।" "ਹੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਜੋ ਨਮਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਪਾਪ ਮਿਟਾ ਦੇ, ਜੋ ਘਾਹ ਚਰਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲਦਾ, ਤੇ ਧਨ-ਧਾਨ ਦਾ ਆਸਰਾ, ਤੇਰੇ ਕਮਲ ਪੈਰ, ਜੋ ਸੱਪ ਦੇ ਫਣਾਂ ਦੁਆਰਾ ਅਰਪਣ ਕੀਤੇ ਗਏ, ਸਾਡੇ ਛਾਤੀ 'ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਸਾਡੇ ਦਿਲ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹਾ ਦੂਰ ਕਰ।" "ਮਿੱਠੀ ਬੋਲੀ, ਮੋਹਕ ਬਚਨ, ਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਰਾਜ਼ੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਗਿਆਨ, ਹੇ ਕਮਲ-ਨੇਤ੍ਰ, ਤੂੰ ਸਾਨੂੰ ਹੈਰਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਹੇ ਵੀਰ, ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੋਠਾਂ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਪਾਲਣ ਕਰ।" "ਤੇਰੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੁਖੀ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਜੀਵਨ ਹੈ; ਕਵੀ ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਾਪ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਸ਼ੁਭਤਾ ਤੇ ਧਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਜਿਹੜੇ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਫੈਲਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵਾਕਈ ਦਾਨੀ ਹਨ।" "ਤੇਰੀ ਹਾਸੀ, ਪਿਆਰੇ, ਤੇਰੀ ਪਿਆਰ ਭਰੀ ਨਜ਼ਰ, ਤੇਰਾ ਖੇਡ, ਤੇ ਧਿਆਨ, ਸਭ ਸ਼ੁਭ ਹਨ। ਉਹ ਗੁਪਤ ਗੱਲਾਂ ਜੋ ਦਿਲ ਨੂੰ ਛੁਹ ਜਾਂਦੀਆਂ, ਹੇ ਮੋਹਕ, ਸਾਡਾ ਮਨ ਵਿਗਾੜ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।" "ਜਦ ਤੂੰ ਵ੍ਰਜ 'ਚ ਗਾਂਵਾਂ ਨੂੰ ਚਰਾਉਂਦਾ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੇਰੇ ਕਮਲ-ਸਮਾਨ ਪੈਰ ਪੱਥਰ, ਘਾਹ, ਤੇ ਅੰਕੁਰਾਂ 'ਤੇ ਚਲਦੇ ਹਨ; ਸਾਡਾ ਮਨ, ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਕੇ, ਤੇਰੇ ਪਿੱਛੇ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਿਆਰੇ।" "ਦਿਨ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ, ਨੀਲੇ ਵਾਲਾਂ ਵਾਲਾ, ਜੰਗਲ-ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲਾ ਚਿਹਰਾ, ਧੂੜ ਨਾਲ ਢਕਿਆ, ਵਾਰ ਵਾਰ ਦਰਸ਼ਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਹੇ ਵੀਰ, ਸਾਡੇ ਦਿਲ 'ਚ ਪ੍ਰੇਮ ਜਗਾਉਂਦਾ ਹੈ।" "ਤੇਰੇ ਕਮਲ ਪੈਰ, ਜੋ ਨਮਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੁਆਰਾ ਪੂਜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਧਰਤੀ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ, ਵਿਪਤਾ 'ਚ ਧਿਆਨਯੋਗ, ਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ; ਪਿਆਰੇ, ਉਹ ਸਾਡੇ ਛਾਤੀ 'ਤੇ ਰੱਖ ਤੇ ਪੀੜ੍ਹਾ ਦੂਰ ਕਰ।" "ਤੇਰੇ ਹੋਠ, ਜੋ ਬਾਂਸਰੀ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਧੁਨ ਨਾਲ ਚੁੰਮੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪ੍ਰੇਮ ਵਧਾਉਂਦੇ, ਦੁੱਖ ਮਿਟਾਉਂਦੇ, ਤੇ ਹੋਰ ਸਭ ਆਸਕਤੀਆਂ ਭੁਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਹੇ ਵੀਰ, ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੋਠਾਂ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੇ।" "ਜਦ ਤੂੰ ਜੰਗਲ 'ਚ ਦਿਨ 'ਚ ਫਿਰਦਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਇਕ ਪਲ ਸਦੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਤੇਰੇ ਘੁੰਘਰ ਵਾਲ, ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਚਿਹਰਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਮੰਦ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਪਲਕਾਂ ਨਾਲ ਢਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" "ਪਤੀ, ਪੁੱਤਰ, ਪਰਿਵਾਰ, ਭਰਾ, ਤੇ ਸਾਕ-ਸਬੰਧੀ ਛੱਡ ਕੇ, ਅਸੀਂ ਆਖਰੀਆਂ, ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਆਈਆਂ ਹਾਂ, ਹੇ ਅਵਿਨਾਸੀ। ਤੇਰਾ ਰਸਤਾ ਜਾਣ ਕੇ, ਤੇਰੇ ਗੀਤ ਦੇ ਮੋਹ 'ਚ, ਕਿਹੜੀ ਔਰਤ ਰਾਤ ਨੂੰ ਘਰ ਵਾਪਸ ਜਾਵੇ?" "ਉਹ ਗੁਪਤ ਗੱਲਾਂ, ਦਿਲ 'ਚ ਪ੍ਰੇਮ ਦਾ ਉਤਸ਼ਾਹ, ਤੇਰੀ ਮੁਸਕਾਨ, ਪਿਆਰ ਭਰੀ ਨਜ਼ਰ, ਤੇ ਤੇਰੀ ਚੌੜੀ ਛਾਤੀ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ, ਹੇ ਧਨ-ਧਾਨ ਦਾ ਆਸਰਾ, ਸਾਡਾ ਮਨ ਵਾਰ ਵਾਰ ਤਰਸਦਾ ਤੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਹੇ ਵ੍ਰਜ ਵਾਸੀਆਂ ਲਈ ਸ਼ੁਭਤਾ ਦਾ ਰੂਪ, ਤੇਰੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਹੀ ਸਭ ਦੁੱਖ ਮਿਟਾ ਕੇ, ਆਮ ਸ਼ੁਭਤਾ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਕਿਰਪਾ ਕਰ, ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਤੇਰੇ ਵਿਛੋੜੇ 'ਚ ਪੀੜ੍ਹਿਤ ਹਨ, ਥੋੜਾ ਵੀ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲੈ; ਤੇਰੀ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਹੀ ਤੇਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹਾ ਦਾ ਇਲਾਜ ਹੈ।" "ਪਿਆਰੇ, ਅਸੀਂ ਤੇਰੇ ਸੁੰਦਰ ਕਮਲ ਪੈਰ ਆਪਣੇ ਛਾਤੀ 'ਤੇ ਹੌਲੀ ਰੱਖਦੇ ਹਾਂ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਅਸੀਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕਠੋਰਤਾ ਤੋਂ ਡਰਦੇ ਹਾਂ। ਕੀ ਇਸ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਜੰਗਲ 'ਚ ਫਿਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਕੀ ਤੇਰੇ ਪੈਰ ਤਿੱਖੇ ਪੱਥਰਾਂ 'ਤੇ ਚਲ ਕੇ ਦੁੱਖੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ? ਸਾਡਾ ਮਨ, ਤੇਰੀ ਜਿੰਦਗੀ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ, ਤੈਥੋਂ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤੀਹ-ਇੱਕਵੀਂ ਅਧਿਆਇ, "ਗੋਪੀਆਂ ਦਾ ਗੀਤ," ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ, ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤਮ ਦੇ ਦਸਵੇਂ ਸਕੰਧ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਦਾ ਅੰਤ ਆਇਆ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਪੁਰਾਣ ਹੈ, ਤੇ ਉੱਤਮ ਵੈਰਾਗੀਆਂ ਦੀ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਹੈ। ਰਾਮ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ, ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾ ਕੇ, ਅੱਗ 'ਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਈਆਂ; ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ, ਤੇ ਹਰੀ ਦੀਆਂ ਵਹੁਟੀਆਂ, ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ ਦੀਆਂ ਵਹੁਟੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਵੀ ਅਜਿਹੀ ਹੀ ਕਰ ਗਈਆਂ; ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ, ਰੁਕਮਣੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ 'ਚ, ਅੱਗ 'ਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਈਆਂ, ਆਤਮਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨਾਲ ਇਕ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਅਰਜੁਨ, ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਦੋਸਤ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਨਾਲ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਦੀਆਂ ਗੀਤਾਂ ਤੇ ਗਿਆਨ ਭਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸਾਂਤ ਕੀਤਾ। ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੰਸ਼ ਲੁੱਟ ਗਈ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੰਤਿਮ ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੀਤੀਆਂ, ਤੇ ਜੰਗ 'ਚ ਮਾਰੇ ਗਏ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਕੀਤੇ। ਹੇ ਰਾਜਾ, ਜਦੋਂ ਹਰੀ ਨੇ ਦੁਵਾਰਕਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ, ਸਮੁੰਦਰ ਨੇ ਇਕ ਪਲ 'ਚ ਦੁਵਾਰਕਾ ਨੂੰ ਡੁਬੋ ਦਿੱਤਾ, ਸਿਰਫ਼ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਨਿਵਾਸ ਛੱਡ ਕੇ।