ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਦੇ ਹਰੇ-ਭਰੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਗੋਪੀਆਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਬੇਕਰਾਰ ਹੋ ਕੇ, ਬੇਲਾਂ ਤੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦੀਆਂ ਫਿਰਦੀਆਂ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਕਿੱਥੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਜਦੋਂ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਾਫ਼ ਦਿਸ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਹ ਨਿਸ਼ਾਨ ਨੰਦ ਬਾਬਾ ਦੇ ਮਹਾਨ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਰਨ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਝੰਡਾ, ਕਮਲ, ਵਜਰ, ਅੰਕੁਸ਼ ਤੇ ਜੌ ਦੀ ਦਾਣੀ ਵਰਗੀਆਂ ਮੋਹਰਾਂ ਸਨ। ਗੋਪੀਆਂ ਉਹ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਚੱਲ ਪਈਆਂ। ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ-ਜਿੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਕੁਝ ਨਿਸ਼ਾਨ ਇਕ ਹੋਰ ਨਾਰੀ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਚੱਲ ਰਹੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਮਨ ਉਦਾਸ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਆਪਸ ਵਿਚ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀਆਂ, “ਇਹ ਕਿਹੜੀ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਨੰਦ ਲਾਲ ਦੇ ਕੰਧੇ ਉੱਤੇ ਆਪਣਾ ਹੱਥ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਹਾਥਣੀ ਨੂੰ ਹਾਥੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲਾਇਆ ਹੋਵੇ।” ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, “ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਵੱਡੀ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ ਹੋਵੇਗੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਕਦੇ ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਉੱਚੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ ਹੋਵੇਗੀ, ਜੋ ਕਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਇਕੱਲੀ ਲੈ ਗਿਆ।” ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਗੋਵਿੰਦ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਧੂੜ ਨਾਲ ਬੇਲਾਂ ਤੇ ਬੂਟਿਆਂ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਮਾਣ ਮਿਲ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਧੂੜ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਮਹਾਦੇਵ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਜੀ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਜਿੱਥੇ-ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨਾਰੀ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਗहरे ਹੋ ਗਏ ਹਨ, ਉਥੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਮਨ ਹੋਰ ਵੀ ਘਬਰਾਇਆ, “ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਸਿਰਫ਼ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਨਰਮ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਘਾਹ ਤੇ ਨਰਮ ਕੋਪਲੇ ਚੁਭ ਗਈਆਂ, ਤਾਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਲਿਆ ਹੋਵੇਗਾ।” ਕੁਝ ਅੱਗੇ ਜਾ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵੇਖਿਆ, “ਇੱਥੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹੋਰ ਵੀ ਡਿੱਗੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ ਪ੍ਰੇਮ ਵਿਚ ਭਰ ਕੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਲਿਆ ਤੇ ਇੱਥੇ ਫੁੱਲ ਚੁੱਕਣ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਥੱਲੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ।” ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਹੋਰ ਅੱਗੇ ਵੇਖਿਆ, “ਇੱਥੇ ਉਹ ਫੁੱਲ ਚੁੱਕ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਹਰ ਪੈਰ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਾਫ਼ ਦਿਸ ਰਹੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਦੀਆਂ ਜੂੜੀਆਂ ਸਵਾਰੀ ਹੋਵੇਗੀ।” ਹਾਲਾਂਕਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਆਪ ਵਿਚ ਪੂਰਨ ਤੇ ਆਤਮਰਾਮ ਹਨ, ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਪ੍ਰੇਮ-ਲਾਲਸਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ, ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਦੀ ਬੇਚੈਨੀ ਤੇ ਨਾਰੀਆਂ ਦੀ ਚੰਚਲਤਾ ਵਿਖਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਹ ਸਭ ਵੇਖ ਕੇ ਗੋਪੀਆਂ ਹੈਰਾਨ ਤੇ ਉਲਝਣ ਵਿਚ ਫਿਰਦੀਆਂ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਘੁੰਮਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ। ਜਿਸ ਗੋਪੀ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ ਸਾਰੇਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲੈ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਮਝਣ ਲੱਗੀ, “ਹੁਣ ਮੇਰਾ ਪਿਆਰਾ ਸਾਰੇਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਪੂਜ ਰਿਹਾ ਹੈ।” ਜਦੋਂ ਉਹ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਇੱਕ ਥਾਂ ਆਏ, ਤਾਂ ਉਹ ਗੋਪੀ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਕਹਿੰਦੀ, “ਮੈਂ ਹੋਰ ਨਹੀਂ ਚੱਲ ਸਕਦੀ, ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਜਿੱਥੇ ਚਾਹੋ ਲੈ ਚੱਲੋ।” ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ ਹੱਸ ਕੇ ਆਖਿਆ, “ਆਉ ਮੇਰੇ ਕੰਧੇ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਜਾ।” ਪਰ ਅਚਾਨਕ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਏ, ਤੇ ਉਹ ਗੋਪੀ ਇਕੱਲੀ ਰਹਿ ਗਈ, ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਪੁਕਾਰਣ ਲੱਗੀ, “ਹਾਏ ਪ੍ਰਭੂ! ਹਾਏ ਮੇਰੇ ਪਿਆਰੇ! ਤੂੰ ਕਿੱਥੇ ਹੈਂ, ਕਿੱਥੇ ਹੈਂ, ਹੇ ਬਲਵਾਨ! ਹੇ ਦੋਸਤ, ਆਪਣੀ ਦਰਸ਼ਨ ਦਿਖਾ, ਆਪਣੀ ਸੇਵਕਾ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਗੋਪੀਆਂ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਲੱਭਦੀਆਂ ਫਿਰਦੀਆਂ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਿਤ੍ਰ ਮਿਲੀ, ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਕਰਕੇ ਬੇਹਾਲ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਘਟਨਾ ਸੁਣੀ—ਉਸ ਦੀ ਅਹੰਕਾਰ, ਮਾਧਵ ਦਾ ਜਵਾਬ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਦੁਖੀ ਹੋਣ ਦੀ ਕਹਾਣੀ—ਉਹ ਸਭ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਚੰਦਨੀ ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਲੱਭਿਆ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਹਨੇਰਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਹ ਵਾਪਸ ਮੁੜ ਗਈਆਂ। ਹੁਣ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ, ਬੋਲ ਤੇ ਕਰਮ ਸਾਰੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਏ; ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਦੀਆਂ ਗੁਣਗਾਥਾ ਗਾਉਂਦੀਆਂ, ਆਪਣਾ ਘਰ ਵੀ ਭੁੱਲ ਗਈਆਂ। ਵਾਪਸ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ, ਉਸ ਦੀ ਆਸ ਵਿਚ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਲੀਲਾਵਾਂ ਗਾਉਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਵਿਰਹ ਦੀ ਅੱਗ ਤੇ ਹਵਾ ਵਰਗੀ ਤੀਬਰਤਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਲਪਾਂਤ ਵਿਚ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਸੁੱਕਾ ਪਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਸਮਵਰਤਕ ਅਗਨਿ ਤੇ ਵਾਯੁ ਨਿਕਲ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਜਦੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਦਰੱਖਤਾਂ ਸੁੱਟ ਰਹੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਆਪ ਆ ਕੇ ਬਾਰ੍ਹਿਸ਼ਮਤ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ, ਜੋ ਦਰੱਖਤ ਬਚ ਗਏ, ਉਹ ਡਰ ਕੇ ਆਪਣੀ ਧੀ ਪ੍ਰਚੇਤਸ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿਤੀ, ਜਿਵੇਂ ਸਵਯੰਭੂ ਨੇ ਹੁਕਮ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ, ਪ੍ਰਚੇਤਸ ਨੇ ਮਾਰੀਸ਼ਾ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਤੋਂ, ਵੱਡੇ ਅਪਰਾਧ ਕਰਕੇ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। ਚਾਕਸ਼ੁਸ਼ ਮਨਵੰਤਰੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਜਦੋਂ ਨਵੀਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਈ, ਤਾਂ ਦਕ੍ਸ਼ ਨੇ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਸਾਰੇਆਂ ਨੂੰ ਮੱਤ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਸੀ, ਚਾਹੀਦੇ ਜੀਵ ਰਚਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ। ਉਹ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਦਕ੍ਸ਼ ਪਿਆ। ਜਿਸ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਆਦਿ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਨੇ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਤੇ ਰੱਖਿਆ, ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਣਾਇਆ। ਇਸ ਸਭ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਗੋਪੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਵ੍ਰਜ ਦੀ ਧਰਤੀ ਤੇਰਾ ਜਨਮ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧਦੀ-ਫੁੱਲਦੀ ਹੈ। ਲਕਸ਼ਮੀ ਜੀ ਇੱਥੇ ਸਦਾ ਵੱਸਦੀ ਹੈ। ਹੇ ਪਿਆਰੇ, ਤੇਰੇ ਭਗਤ ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੈਨੂੰ ਲੱਭਦੇ ਫਿਰਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਮਹਾਨ, ਤੇਰੀ ਨਜ਼ਰ ਰਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਕਮਲ ਦੇ ਦਿਲ ਦੀ ਸੋਭਾ ਵੀ ਚੁਰਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਤੇਰੇ ਮੁਫ਼ਤ ਦੇ ਸੇਵਕ ਹਾਂ, ਸਾਨੂੰ ਇੱਥੇ ਮਾਰਨਾ ਠੀਕ ਹੈ?” “ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੂੰ ਸਾਨੂੰ ਜਲ ਦੇ ਜ਼ਹਰ ਤੋਂ, ਸੱਪ ਰੂਪ ਰਾਖਸ ਤੋਂ, ਤੂਫ਼ਾਨ, ਬਿਜਲੀ, ਅੱਗ, ਇੰਦਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਤੋਂ ਤੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖਤਰੇ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ ਹੈ। ਤੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਸਾਡਾ ਮਨੋਰੰਜਨ ਨਹੀਂ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਅੰਤਰਯਾਮੀ ਹੈਂ; ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਤੇ, ਤੂੰ ਸਾਤਵਤ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਗਤ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਆਇਆ। ਹੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ ਮਹਾਰਾਜ, ਤੇਰੇ ਚਰਨ ਆਸਰਾ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਡਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਹੇ ਕਾਮਨਾ ਪੂਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਆਪਣਾ ਸੁਭਾਗ ਚਰਨ ਸਾਡੇ ਸਿਰ ਤੇ ਰੱਖ।” “ਹੇ ਵਿਰੋਧੀ ਨਾਸਕ, ਤੇਰੀ ਮੁਸਕਾਨ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨੂੰ ਤੋੜ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਸਾਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸੇਵਕ ਮੰਨ, ਸਾਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸੋਹਣਾ ਕਮਲ ਰੂਪ ਚਿਹਰਾ ਵਿਖਾ। ਹੇ ਪਾਪ ਨਾਸਕ, ਗਵਾਂ ਚਰਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਤੁਰਨ ਵਾਲੇ, ਧਨ-ਧਾਨ ਦੀ ਖਾਨ, ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਕਾਲੀਆ ਸੱਪ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਫਣਾਂ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ। ਉਹ ਚਰਨ ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਰੱਖ, ਸਾਡੇ ਮਨ ਦੀ ਪੀੜ ਦੂਰ ਕਰ।” “ਹੇ ਕਮਲ-ਨੈਨਾ, ਤੇਰੀ ਮਿੱਠੀ ਬਾਤ, ਸੋਹਣੇ ਬੋਲ ਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਬੁੱਧੀ ਸਾਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਹੇ ਮਹਾਬਲੀ, ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੋਠਾਂ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਪਾਲਨ ਕਰ। ਤੇਰੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਦੁਖੀਆਂ ਲਈ ਜੀਵਨ ਹਨ, ਕਵੀਆਂ ਵਲੋਂ ਸਦਾ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਾਪ ਦੂਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਸੁੱਖ ਤੇ ਧਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਇਹ ਗੁਣਗਾਥਾ ਫੈਲਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਦਾਨੀ ਹਨ।” “ਹੇ ਪਿਆਰੇ, ਤੇਰੀ ਹਾਸੀ, ਪਿਆਰ ਭਰੀ ਨਜ਼ਰ, ਤੇਰੀਆਂ ਲੀਲਾਵਾਂ, ਤੇਰਾ ਧਿਆਨ, ਸਭ ਕੁਝ ਮੰਗਲਮਈ ਹੈ। ਤੇਰੀਆਂ ਗੁਪਤ ਗੱਲਾਂ, ਜੋ ਸਾਡੇ ਹਿਰਦੇ ਨੂੰ ਛੂਹ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਸਾਡਾ ਮਨ ਉਲਝਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਤੂੰ ਵ੍ਰਜ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਗਵਾਂ ਚਰਾਉਂਦਾ ਹੈਂ, ਤੇਰੇ ਕਮਲ ਚਰਨ ਪੱਥਰ, ਘਾਹ ਤੇ ਕੋਪਲੇ ਉੱਤੇ ਪੈਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਸਾਡਾ ਮਨ ਵਿਰਹ ਵਿਚ ਤੇਰੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।” “ਸੰਝ ਵੇਲੇ, ਜਦ ਤੂੰ ਨੀਲੇ ਵਾਲਾਂ, ਬਨ-ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲਾ ਚਿਹਰਾ ਲੈ ਕੇ, ਧੂੜ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਵਾਰ ਵਾਰ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈਂ, ਤਦ ਤੂੰ ਸਾਡੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਲਹਿਰ ਜਗਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈਂ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗੋਪੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਵਿਚ, ਉਸ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ, ਉਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਗਾਈ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਕਸ਼ਾ ਕਰਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ।