ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛੋ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਲਤਾਵਾਂ ਆਪਣੇ ਹਥਿਆਂ ਨਾਲ ਰੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਜੱਫੀ ਪਾਈ ਹੋਈਆਂ ਨੇ; ਇਹ ਲਤਾਵਾਂ ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੇ ਹੱਥ ਲੱਗਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿਚ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਰੋਮ-ਰੋਮ ਖੜੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗੋਪੀਆਂ, ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿਚ ਬੇਚੈਨ ਤੇ ਉਲਝਣੀ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਆਪਣੀ ਮਸਤ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਚਲਾਕੀਆਂ ਦੀ ਨਕਲ ਕਰਦੀਆਂ, ਹਰ ਇੱਕ ਆਪਣਾ ਮਨ ਉਸ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਕਰ ਲੈਂਦੀਆਂ। ਇੱਕ ਗੋਪੀ ਪੂਤਨਾ ਬਣਕੇ ਆਈ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਛਾਤੀ ਪਿਲਾਉਣ ਲੱਗੀ; ਦੂਜੀ, ਰੋਣ ਵਾਲਾ ਬੱਚਾ ਬਣਕੇ, ਦੱਸਦੀ ਜਿਵੇਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਚੁੱਪ ਕਰਾਇਆ ਹੋਵੇ; ਹੋਰ ਇੱਕ, ਰਥ-ਦੈਤ ਬਣਕੇ, ਪੈਰ ਨਾਲ ਮਾਰੀ ਗਈ। ਫਿਰ, ਕੋਈ ਦੈਤ ਬਣਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਬਣੀ ਹੋਈ ਦੂਜੀ ਗੋਪੀ ਨੂੰ ਫੜ ਲੈਂਦੀ; ਇੱਕ ਹੋਰ, ਗਵਾਲਾਂ ਦੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਕਲ ਕਰਦੀ, ਪੈਰ ਫੜਕੇ ਦੂਜੀ ਨੂੰ ਘਸੀਟਦੀ। ਕੁਝ ਗੋਪੀਆਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੇ ਰਾਮ ਬਣਕੇ ਗਵਾਲੇ ਬਣੇ ਖੇਡਦੀਆਂ; ਇੱਕ ਵਾਛਾ-ਦੈਤ ਬਣੀ ਤੇ ਹਾਰ ਗਈ; ਹੋਰ ਇੱਕ ਬਕਾਸੁਰ ਬਣ ਗਈ। ਕਿਸੇ ਨੇ ਦੂਰ ਖੜੀ ਹੋਈ ਗੋਪੀ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵਾਂਗ ਬੁਲਾਇਆ, ਫਿਰ ਵਾਂਸਲੀ ਵਜਾਉਂਦੀ ਹੋਈ ਖੇਡਣ ਲੱਗੀ; ਹੋਰ ਸਾਰੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ: "ਵਾਹ! ਵਧੀਆ!" ਇੱਕ ਹੋਰ, ਆਪਣਾ ਹੱਥ ਦੂਜੀ ਦੀ ਮੋਢੀ 'ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ ਚੱਲੀ ਤੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ, "ਮੈਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਹਾਂ—ਮੇਰੀ ਚਾਲ ਵੇਖੋ," ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਸੀ। "ਹਵਾ ਜਾਂ ਮੀਂਹ ਤੋਂ ਡਰੋ ਨਾ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਦਾ ਇੰਤਜ਼ਾਮ ਕੀਤਾ ਹੈ," ਕਹਿ ਕੇ, ਇੱਕ ਨੇ ਦੂਜੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਚੁੰਨੀ ਨਾਲ, ਇੱਕ ਹੱਥ ਨਾਲ ਢੱਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਇੱਕ ਹੋਰ, ਦੂਜੀ ਦੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਈ ਤੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ, "ਦੁਸ਼ਟ, ਦੂਰ ਹੋ ਜਾ! ਮੈਂ ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਜੰਮੀ ਹਾਂ!" ਉਥੇ ਹੀ, ਇੱਕ ਹੋਰ ਕਹਿੰਦੀ, "ਓ ਗਵਾਲੋ, ਵੇਖੋ ਇਹ ਭਿਆਨਕ ਜੰਗਲ ਦੀ ਅੱਗ! ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਾਂਗੀ।" ਇੱਕ ਸੂਕੜੀ ਗੋਪੀ ਨੇ ਦੂਜੀ ਨੂੰ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਊਖਲ ਨਾਲ ਬੱਝ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ, "ਮੈਂ ਇਸ ਮੱਖਣ ਚੋਰ ਨੂੰ ਬੱਝ ਰਹੀ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਨੇ ਹੰਡੀਆਂ ਟੋੜ ਦਿੱਤੀਆਂ ਤੇ ਮੱਖਣ ਚੋਰੀ ਕੀਤਾ!" ਡਰੀ ਹੋਈ ਦੂਜੀ ਨੇ ਅੱਖਾਂ ਢੱਕ ਲਿਆ ਤੇ ਡਰ ਜਾਹਿਰ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਤੇ ਲਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਦੀਆਂ, ਉਹ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵੀ ਵੇਖਦੀਆਂ। ਇਹ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਾਫ਼-ਸਾਫ਼ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ, ਨੰਦਾ ਦੇ ਮਹਾਨ ਪੁੱਤਰ ਦੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਝੰਡਾ, ਕਮਲ, ਵੱਜਰ, ਅੰਕੁਸ਼ ਤੇ ਜੌ ਦੇ ਦਾਣੇ ਆਦਿ ਚਿੰਨ੍ਹ ਬਣੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਹ ਗੋਪੀਆਂ ਉਹਨਾਂ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਦੀਆਂ ਅੱਗੇ ਵਧੀਆਂ; ਜਿੱਥੇ-ਜਿੱਥੇ ਕੁਝ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ, ਉਹ ਵੇਖਦੀਆਂ ਕਿ ਕੋਈ ਦੂਜੀ ਗੋਪੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨਾਲ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਆਪਣਾ ਹੱਥ ਉਸ ਦੇ ਮੋਢੇ 'ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਹਾਥਣੀ ਹਾਥੀ ਨਾਲ ਚੱਲਦੀ ਹੈ। "ਇਹ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਕਿਸ ਦੀ ਗੋਪੀ ਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਨੰਦਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ?" ਉਹ ਸੋਚਦੀਆਂ। "ਇਹ ਗੋਪੀ ਨੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਹਰੀ ਦੀ ਵੱਡੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ ਹੋਏਗੀ, ਜੋ ਗੋਵਿੰਦ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਇਸਨੂੰ ਚੁਣ ਲਿਆ।" "ਇਹ ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਦੀਆਂ ਲਤਾਵਾਂ ਤੇ ਬੂਟੀਆਂ ਕਿੰਨੀ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਗੋਵਿੰਦ ਦੇ ਚਰਨ-ਕਮਲਾਂ ਦੀ ਧੂੜ ਪਈ ਹੋਈ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਸ਼ਿਵ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਵੀ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਰਖਦੇ ਹਨ।" ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਗੋਪੀਆਂ ਵੇਖਦੀਆਂ ਕਿ ਉਸ ਚੁਣੀ ਹੋਈ ਗੋਪੀ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹੁਣ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੇ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਮਨ ਉਦਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ: "ਉਸ ਦੇ ਨਰਮ ਪੈਰ ਘਾਹ ਤੇ ਕੋਪਲੇ ਨਾਲ ਦਰਦ ਕਰ ਗਏ ਹੋਣਗੇ, ਇਸ ਲਈ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਚੁੱਕ ਲਿਆ ਹੋਵੇਗਾ।" "ਇੱਥੇ, ਵੇਖੋ, ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹੋਰ ਡੂੰਘੇ ਹਨ—ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਪਿਆਰ ਦੀ ਭਾਰੀਤਾ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਲੈ ਗਿਆ। ਇੱਥੇ ਉਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਫੁੱਲ ਚੁੱਕਣ ਲਈ ਥੱਲੇ ਰੱਖਿਆ।" "ਇੱਥੇ, ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੀ ਲਈ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਫੁੱਲ ਚੁੱਕੇ; ਹਰ ਪੈਰ-ਪੈਰ 'ਤੇ ਉਸਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਾਫ਼ ਹਨ।" "ਇੱਥੇ, ਪ੍ਰੇਮੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਦੇ ਵਾਲ ਸਵਾਰੇ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਇੱਥੇ ਬੈਠੀ ਹੋਈ ਸੀ।" "ਜਦੋਂਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਤੇ ਅਟੁੱਟ ਹੈ, ਉਸਨੇ ਵੀ ਉਸ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮ-ਰਸ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲਿਆ, ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਦੀ ਬੇਚੈਨੀ ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਚੰਚਲਤਾ ਵਿਖਾਈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੋਪੀਆਂ ਇਹ ਸਭ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੀਆਂ, ਹੇਰਾਨ ਤੇ ਭਟਕਦੀਆਂ ਫਿਰਦੀਆਂ; ਤੇ ਜਿਸ ਗੋਪੀ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਸਾਰੇਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਲੈ ਗਿਆ ਸੀ— ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਮਝਣ ਲੱਗੀ: "ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਹੋਰ ਸਾਰੀਆਂ ਚਾਹੁੰਦੀਆਂ, ਮੈਨੂੰ ਚੁਣਕੇ ਹੁਣ ਮੇਰੀ ਪੂਜਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।" ਜਦੋਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਥਾਂ ਆਈ, ਉਹ ਮਾਣ ਨਾਲ ਕੇਸ਼ਵ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੀ, "ਮੈਂ ਹੋਰ ਨਹੀਂ ਚੱਲ ਸਕਦੀ; ਹੁਣ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਜਿੱਥੇ ਚਾਹੁੰਦਾ ਲੈ ਚਲ।" ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੇਰੇ ਮੋਢੇ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਜਾ।" ਪਰ ਅਚਾਨਕ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ, ਤੇ ਉਹ ਗੋਪੀ ਵਿਰਹ ਵਿੱਚ ਵਿਲਾਪ ਕਰਨ ਲੱਗੀ: "ਹਾਏ ਪ੍ਰਭੂ! ਪਿਆਰੇ! ਕਿੱਥੇ ਹੋ? ਕਿੱਥੇ ਹੋ, ਮਹਾਬਲੀ? ਦੋਸਤ, ਆਪਣੇ ਇਸ ਦੀਨੀ ਦਾਸੀ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ!" ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਜਦੋਂ ਗੋਪੀਆਂ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦੀਆਂ, ਉਸ ਦਾ ਪਤਾ ਨਾ ਲੱਗ ਸਕਿਆ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਹੇਲੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਵਿਛੋੜੇ ਵਿੱਚ ਬੇਹਾਲ ਤੇ ਹੈਰਾਨ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਸਨੇ ਮਾਣ ਕੀਤਾ, ਮਾਧਵ ਨੇ ਕਿਵੇਂ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਭਾਗ-ਹੀਣਤਾ ਕਰਕੇ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਲਜਜਤ ਹੋਈ, ਤਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਗੋਪੀਆਂ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਈਆਂ। ਫਿਰ ਉਹ ਚੰਨਣੀ ਰਾਤ ਵਿਚ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜਦ ਤੱਕ ਚਾਨਣ ਸੀ, ਖੋਜਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ; ਪਰ ਜਦ ਹਨੇਰਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਹ ਘਰ ਵਾਪਸ ਮੁੜ ਗਈਆਂ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ, ਬੋਲ, ਕਰਮ ਸਾਰੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਏ; ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਦੀਆਂ ਗੁਣ-ਗਾਥਾਵਾਂ ਗਾਉਂਦੀਆਂ, ਆਪਣੇ ਘਰ-ਵਾਰੇ ਭੁੱਲ ਗਈਆਂ। ਮੁੜ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਮਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ, ਉਸਦੀ ਆਸ ਵਿਚ, ਗਾਉਣ ਲੱਗੀਆਂ। ਫਿਰ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ, ਆਪਣੇ ਮੂੰਹੋਂ ਅੱਗ ਤੇ ਹਵਾ ਛੱਡੀ, ਜਿਵੇਂ ਸੰਵਰਤਕ ਅੰਤ ਸਮੇਂ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਸੁੱਕਾ ਦੇਂਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਦਰੱਖਤ ਸੁਆਹ ਹੋਣ ਲੱਗੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਏ ਤੇ ਬਰਿਹਿਸ਼ਮਤ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾ-ਬੁਝਾ ਕੇ ਠੰਢਾ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ, ਜੋ ਦਰੱਖਤ ਬਚ ਗਏ, ਉਹ ਡਰ ਕੇ ਆਪਣੀ ਧੀ ਪ੍ਰਚੇਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਵੇਂ ਸ੍ਵਯੰਭੂ ਨੇ ਆਖਿਆ ਸੀ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮਾਰਿਸ਼ਾ ਨੂੰ ਕਬੂਲ ਕਰ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਤੋਂ, ਵੱਡੇ ਪਾਪ ਕਾਰਨ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਜਾਪਿਤਾ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। ਜਦੋਂ ਚਾਕਸ਼ੁਸ਼ ਮਨਵੰਤਰਾ ਦੀ ਵਾਰੀ ਆਈ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਆਰੰਭ 'ਚ, ਸਮਾਂ ਵਗਦਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਦਕਸ਼ ਨੇ, ਭਾਗ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਚਾਹੁੰਦੇ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ। ਉਹ, ਜਨਮ ਤੇ ਹੀ ਆਪਣੀ ਜੋਤ ਨਾਲ ਸਭ ਨੂੰ ਚਮਕਾ ਗਿਆ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਕਲਾ ਨਾਲ "ਦਕਸ਼" ਕਹਾਇਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਉਸ ਅਜਨਮੀ ਨੇ, ਉਸਨੂੰ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਉਹਨੂੰ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਣਾਇਆ। ਗੋਪੀਆਂ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀਆਂ: "ਵ੍ਰਜ ਤੇਰਾ ਜਨਮ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧੀਆ ਫੁੱਲਿਆ-ਫਲਿਆ ਹੈ; ਲਕਸ਼ਮੀ ਇੱਥੇ ਸਦਾ ਵੱਸਦੀ ਹੈ। ਪਿਆਰੇ, ਤੇਰੇ ਭਗਤ ਸਾਰੇ ਪਾਸੇ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ, ਜਿਹੜੇ ਆਪਣੀ ਜਿੰਦ ਤੇਰੇ ਤੇ ਨਿਊਛਾਵਰ ਕਰਦੇ, ਤੇਰੀ ਖੋਜ ਕਰਦੇ ਹਨ।