ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਹ ਜੋ ਮਹਾਨ ਕਥਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਸਾਤ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਜੋ ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਬਹੁਤ ਸਮੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦਇਆਲੁ ਸੰਕਾਦਿਕ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਨਾਰਦ ਨੂੰ ਸੁਣਾਈ ਸੀ। ਯਾਦ ਰੱਖੋ, ਭਾਵੇਂ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਇਹ ਕਥਾ ਆਪਣੇ ਬ੍ਰਹਮ-ਸੰਬੰਧ ਕਾਰਨ ਸੁਣੀ ਸੀ, ਪਰ ਇਸਨੂੰ ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਣਨ ਦਾ ਵਿਧਾਨ ਕੁਮਾਰਾਂ ਨੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸਮਝਾਇਆ। ਇਸ ਉੱਤੇ ਸ਼ੌਨਕ ਜੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਨਾਰਦ ਜੀ ਤਾਂ ਸੰਸਾਰਕ ਮੋਹ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਚਲਾਇਮਾਨ ਹਨ, ਫਿਰ ਉਹ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਥੇ ਇਸ ਯਜਨਾ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਮੋਹ ਜਾਂ ਸੰਬੰਧ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ?” ਸੂਤ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, “ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਹ ਭਾਵ-ਭੀਨੀ ਕਥਾ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜੋ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਚੇਲੇ ਵਾਂਗ ਗੁਪਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੁਣਾਈ ਸੀ। ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਵਿਸ਼ਾਲਾ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਪਵਿੱਤਰ ਰਿਸ਼ੀ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ, ਉੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਕੁਮਾਰਾਂ ਨੇ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, ‘ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤੁਹਾਡਾ ਚਿਹਰਾ ਉਦਾਸ ਕਿਉਂ ਹੈ? ਤੁਹਾਡੀ ਮੱਤ ਵਿਛੋੜੀ ਹੋਈ ਕਿਉਂ ਲੱਗਦੀ ਹੈ? ਤੁਸੀਂ ਕਿੱਥੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹੋ ਅਤੇ ਕਿੱਥੋਂ ਆ ਰਹੇ ਹੋ?’ ਉਹ ਆਖਦੇ ਹਨ, ‘ਹੁਣ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਖਾਲੀ-ਮਨ ਹੋ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਆਮ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਦੌਲਤ ਗਵਾ ਬੈਠਾ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਤਾਂ ਉਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਸ਼ੋਭਾ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ ਜੋ ਮੋਹ-ਮਾਇਆ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਵੇ। ਸਾਨੂੰ ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਦੱਸੋ।’ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, ‘ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਭਟਕਦਾ ਰਿਹਾ, ਇਸਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਸਮਝ ਕੇ ਪੁਸ਼ਕਰ, ਪ੍ਰਯਾਗ, ਕਾਸੀ ਤੇ ਗੋਦਾਵਰੀ ਆਦਿ ਤੀਰਥਾਂ ’ਤੇ ਗਿਆ। ਮੈਂ ਹਰਿਕਸ਼ੇਤਰ, ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ, ਸ਼੍ਰੀਰੰਗ, ਸੇਤੁਬੰਧ ਆਦਿ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਗਿਆ, ਪਰ ਕਿਤੇ ਵੀ ਮਨ ਨੂੰ ਸੰਤੋਖ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ। ਹੁਣ ਧਰਤੀ ਕਲੀ ਯੁੱਗ ਦੇ ਦੁਸ਼ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਸੱਚ, ਤਪ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਦਇਆ ਤੇ ਦਾਨ ਹੁਣ ਨਹੀਂ ਰਹੇ। ਲੋਕ ਸਿਰਫ ਆਪਣਾ ਪੇਟ ਭਰਨ ਲਈ ਜੀ ਰਹੇ ਹਨ ਤੇ ਝੂਠ ਬੋਲਦੇ ਹਨ। ਲੋਕ ਮੰਦ-ਮੱਤ, ਅਕਲੋਂ ਕਮਜ਼ੋਰ, ਅਭਾਗੇ ਤੇ ਦੁਖੀ ਹਨ। ਚੰਗੇ ਲੋਕ ਘੱਟ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਪਖੰਡ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹਨ, ਤੇ ਤਿਆਗੀ ਲੋਕ ਵੀ ਘਰ-ਗ੍ਰਹਸਥੀ ਚਲਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨੌਜਵਾਨ ਕੁੜੀਆਂ ਰਾਜ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਸਾਲੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਬਣ ਗਏ ਹਨ, ਧੀਆਂ ਲਾਲਚ ਕਰਕੇ ਵੇਚੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਵਿੱਚ ਫੁਟ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਆਸ਼ਰਮ ਵਿਦੇਸ਼ੀਆਂ ਵਲੋਂ ਰੁਕਾਏ ਗਏ ਹਨ, ਪਵਿੱਤਰ ਦਰਿਆਵਾਂ ਤੇ ਵੀ ਰੁਕਾਵਟ ਆ ਗਈ ਹੈ; ਬਹੁਤ ਮੰਦਰਾਂ ਨੂੰ ਦੁਸ਼ਟ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਯੋਗੀ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਸਿਧ, ਗਿਆਨੀ ਜਾਂ ਚੰਗੇ ਚਾਲ-ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ; ਕਲੀ ਦੀ ਅੱਗ ਨੇ ਸਭ ਆਤਮਕ ਸਾਧਨਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਚੋਰ-ਡਾਕੂ ਵਧ ਗਏ ਹਨ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਉੱਤੇ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਵਰਗੇ ਸਹੀਮਤਾਂ ਨਾਲ ਆਘਾਤ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਕਲੀ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਵੀ ਅਸੰਤੁਸ਼ਟ ਤੇ ਉਤਾਵਲੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਲੀ ਯੁੱਗ ਦੀਆਂ ਬੁਰਾਈਆਂ ਵੇਖ ਕੇ ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਭਟਕਦਾ ਰਿਹਾ। ਫਿਰ ਮੈਂ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਲੀਲਾ-ਸਥਾਨ ਹਨ। ਉੱਥੇ ਮੈਂ ਇੱਕ ਅਜੀਬ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂਤ ਵੇਖਿਆ—ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਔਰਤ ਬੈਠੀ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਥੱਕਿਆ ਤੇ ਦੁਖੀ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਕੋਲ ਦੋ ਬੁੱਢੇ ਬਜੁਰਗ ਪਏ ਸਨ, ਜੋ ਬੇਹੋਸ਼ ਤੇ ਹੌਲੀਆਂ ਸਾਹ ਲੈ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੱਗੇ ਰੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਹ ਦਸਾਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੱਲ ਆਪਣੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਤੱਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਤੇ ਉਸਦੇ ਆਪਣੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਪੱਖਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਜੋ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਉਸਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਇਹ ਸਭ ਦੂਰੋਂ ਵੇਖ ਕੇ, ਮੈਂ ਉਤਸੁਕਤਾ ਨਾਲ ਉਥੇ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਜਦ ਮੈਂ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਉਹ ਨੌਜਵਾਨ ਔਰਤ ਉਠੀ, ਘਬਰਾਈ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਆਖਿਆ, ‘ਹੇ ਮਹਾਤਮਾ, ਥੋੜ੍ਹਾ ਠਹਿਰੋ ਤੇ ਮੇਰੀ ਚਿੰਤਾ ਦੂਰ ਕਰੋ; ਤੁਹਾਡਾ ਦਰਸ਼ਨ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਦੱਸਦੇ ਹੋ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਵੱਡੀ ਕਿਸਮਤ ਨਾਲ ਹੀ ਤੁਹਾਡਾ ਸਾਥ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।’ ਮੈਂ ਪੁੱਛਿਆ, ‘ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਹੋ? ਇਹ ਦੋ ਕੌਣ ਹਨ ਤੇ ਇਹ ਕਮਲ-ਨੇਤਰ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਕੌਣ ਹਨ? ਹੇ ਦੇਵੀ, ਆਪਣੇ ਦੁੱਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ।’ ਉਹ ਕੁੜੀ ਆਖਦੀ ਹੈ, ‘ਮੈਨੂੰ ਭਕਤੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਦੋ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਹਨ ਗਿਆਨ ਤੇ ਵੈਰਾਗ, ਜੋ ਹੁਣ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਬੁੱਢੇ ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਇਹ, ਗੰਗਾ ਆਦਿ ਦੇ ਆਗੂਪਨ, ਇੱਥੇ ਮੇਰੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਮੇਰੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਆਏ ਹਨ; ਇੱਥੇ ਤੱਕ ਕਿ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਮੇਰੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਸੱਚੀ ਭਲਾਈ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ। ਹੁਣ, ਹੇ ਤਪਸਿਆ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਮੇਰੀ ਕਹਾਣੀ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ, ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਪਰ ਸੁਣ ਕੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੁੱਖ ਮਿਲੇਗਾ। ਮੈਂ ਦ੍ਰਾਵਿੜ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਜੰਮੀ, ਕਰਣਾਟਕ ਵਿੱਚ ਵਧੀ, ਤੇ ਕੁਝ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਤੇ ਗੁਜਰਾਤ ਵਿੱਚ ਬੁੱਢੀ ਹੋ ਗਈ। ਉੱਥੇ, ਕਲੀ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਰਕੇ, ਨਾਸਤਿਕਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ; ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਮੈਂ ਤੇ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਰਹੇ। ਪਰ ਜਦ ਵਾਪਸ ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਆਈ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਮੁੜ ਨੌਜਵਾਨ ਤੇ ਸੋਹਣੀ ਹੋ ਗਈ, ਆਪਣੇ ਉੱਤਮ ਰੂਪ ਵਿੱਚ। ਪਰ ਇੱਥੇ ਮੇਰੇ ਦੋਵੇਂ ਪੁੱਤਰ ਥੱਕਾਵਟ ਨਾਲ ਲੇਟੇ ਪਏ ਹਨ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਇਥੋਂ ਚਲ ਕੇ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ ਜਾਣ ਦੀ ਸੋਚ ਰਹੀ ਹਾਂ। ਇਹ ਬੁੱਢੇ ਹੋ ਗਏ ਹਨ, ਇਸ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਮੈਂ ਪੀੜਤ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਤਾਂ ਨੌਜਵਾਨ ਹਾਂ, ਪਰ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਕਿਉਂ ਬੁੱਢੇ ਹੋ ਗਏ ਹਨ? ਇਹ ਉਲਟ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਦ ਕਿ ਅਸੀਂ ਤਿੰਨੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਕੱਠੇ ਰਹੇ ਹਾਂ? ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਮਾਂ ਬੁੱਢੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਨੌਜਵਾਨ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਲਈ ਦੁਖੀ ਹਾਂ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਦੱਸੋ, ਹੇ ਯੋਗ ਦੇ ਖਜਾਨੇ, ਹੇ ਗਿਆਨੀ, ਇੱਥੇ ਕਾਰਨ ਕੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?’ ਨਾਰਦ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, ‘ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ, ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ੇ, ਮੈਂ ਇਹ ਸਾਰਾ ਹਾਲ ਅੰਦਰੋਂ ਵੇਖ ਲਿਆ ਹੈ; ਤੁਸੀਂ ਨਿਰਾਸ਼ ਨਾ ਹੋਵੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਹਰੀ ਤੁਹਾਡੀ ਭਲਾਈ ਕਰੇਗਾ।’ ਸੂਤ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਗੱਲ ਸਮਝ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਬੋਲਿਆ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, ‘ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ, ਪੁੱਤਰੀ; ਇਹ ਜੋਗ ਅਤੇ ਕਲੀ ਯੁੱਗ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਾਰਨ ਚੰਗੇ ਆਚਰਨ, ਜੋਗ ਮਾਰਗ ਅਤੇ ਤਪਸਿਆ ਸਭ ਲੁਕ ਗਈ ਹੈ। ਲੋਕ ਅਘਾਸੁਰ ਵਾਂਗ ਦੁਸ਼ਟਤਾ ਤੇ ਛਲ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ; ਇੱਥੇ ਚੰਗੇ ਲੋਕ ਦੁਖੀ ਹਨ ਤੇ ਪਾਪੀ ਖੁਸ਼ ਹਨ; ਪਰ ਜੋ ਗਿਆਨੀ ਮਨੁੱਖ ਧੀਰਜ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸੱਚੇ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਥਿਰ ਤੇ ਪੰਡਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਚੁਹੜਾਂ (ਅਸਮਾਜਿਕ) ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਧਰਤੀ ਭਾਰ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੀ ਬਣ ਗਈ ਹੈ; ਸਾਲੋਂ-ਸਾਲ ਕੋਈ ਭਲਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦੀ। ਹੁਣ ਤਾਂ ਕੋਈ ਵੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ, ਲੋਕ ਮੋਹ ਵਿਚ ਅੰਨੇ ਹੋ ਗਏ ਹਨ, ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਬੁਢਾਪੇ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਪੈ ਗਏ ਹੋ।