ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਬਾਰੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸੋਚਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜਦ ਤਕ ਅਗਿਆਨਤਾ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਤਦ ਤਕ ਇਹ ਅਸਲੀ ਸਵਰੂਪ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੋਇਆ ਜੀਵ ਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਇਸ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਲਈ, ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਮਨ, ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਆਤਮਾ ਨਾਲ ਹਰੀ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰੋ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ, ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਜੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਨਾਰਦ ਜੀ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਭਗਤ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹੰਸਾਂ ਨੂੰ ਆਤਮ ਗਿਆਨ ਦਾ ਰਾਹ ਦਿਖਾਇਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕੀਤਾ ਤੇ ਆਪਣੀ ਯਾਤਰਾ ਸਿੱਧ ਲੋਕ ਵੱਲ ਕਰ ਲਈ। ਰਾਜਾ ਪ੍ਰਾਚੀਨਬਰਹੀ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਬਾਰੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਉਹ austerity (ਤਪੱਸਿਆ) ਕਰਨ ਲਈ ਕਪਿਲ ਮੁਨੀ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਚਲੇ ਗਏ। ਉੱਥੇ, ਮਨ ਨੂੰ ਇੱਕਾਗ੍ਰ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੋਵਿੰਦ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕੀਤੀ, ਸਾਰੇ ਮੋਹ-ਮਾਇਆ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਭਗਤੀ ਰਾਹੀਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੋ ਗਏ। ਹੇ ਪਾਪ ਰਹਿਤ, ਇਹ ਜੋ ਆਤਮ-ਤੱਤ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਹੈ, ਇਹ ਦਿਵ੍ਯ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਗਾਇਆ ਸੀ; ਜੋ ਕੋਈ ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਣਦਾ ਜਾਂ ਉਚਾਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਭੌਤਿਕ ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੁਕੁੰਦ ਦੀ ਇਹ ਮਹਿਮਾ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਪਰਮ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਮੁਖ ਤੋਂ ਨਿਕਲੀ ਹੈ, ਜੋ ਆਤਮ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਜੋ ਵੀ ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਰਮ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਦਭੁਤ ਉਪਦੇਸ਼, ਜੋ ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਨੇ ਮਰਦ ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਕਰਤਵਿਆਂ ਸੰਬੰਧੀ ਸਾਰੇ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਜਾਂ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ। ਫਿਰ, ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਦੋਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਅਚਾਨਕ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਏ, ਤਦ ਵ੍ਰਜ ਦੀਆਂ ਸਤ੍ਰੀਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖ ਸਕਣ ਕਰਕੇ, ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਹਾਥਣਾਂ ਦੀ ਟੋਲੀ ਆਪਣੇ ਨੇਤਾ ਤੋਂ ਵਿੱਛੜ ਜਾਵੇ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਾਲ, ਪਿਆਰ, ਮੁਸਕਾਨ, ਨਜ਼ਰਾਂ, ਮਿੱਠੀ ਗੱਲਾਂ ਤੇ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਕਰ ਬੈਠੀਆਂ, ਤੇ ਹਰ ਇੱਕ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਲਕਸ਼ਮੀਪਤੀ ਵੱਲ ਖਿੱਚ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਲਨ, ਹੱਸਣ, ਨਿਗਾਹਾਂ, ਬੋਲੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਿਰਦਾਰਾਂ ਦੀ ਨਕਲ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਈਆਂ, ਹਰ ਇੱਕ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਮਝਣ ਲੱਗ ਪਈ। ਉਹ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋ ਕੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦੀਆਂ, ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਜੰਗਲ ਭਟਕਦੀਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦੀਆਂ, ਤੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦੀਆਂ, ਜੋ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਖੜੇ ਹੋਏ ਵੀ ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਵਸਾਏ ਹੋਏ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਪੁੱਛ ਰਹੀਆਂ ਹੋਣ। "ਹੇ ਅਸ਼ਵੱਥ, ਪਲੱਖ, ਨਿਆਗ੍ਰੋਧ ਦਰੱਖਤੋ, ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਨੰਦਨੰਦਨ ਨੂੰ ਇਥੋਂ ਲੰਘਦੇ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਆਪਣੀਆਂ ਪਿਆਰ ਭਰੀਆਂ ਨਿਗਾਹਾਂ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ ਸਾਡਾ ਮਨ ਚੁਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ?" "ਹੇ ਕੁਰਬਕ, ਅਸ਼ੋਕ, ਨਾਗ, ਪੁੰਨਾਗ, ਚੰਪਕ ਦਰੱਖਤੋ, ਕੀ ਰਾਮ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਮੁਸਕਾਨ ਘਮੰਡੀਆਂ ਦਾ ਮਾਣ ਤੋੜ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਇਥੋਂ ਲੰਘੇ ਹਨ?" "ਹੇ ਤੁਲਸੀ, ਜੋ ਗੋਵਿੰਦ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰੀ ਹੈ, ਤੇ ਭੌਰਿਆਂ ਦੇ ਗੁੱਛ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਅਚੁਤ ਨੂੰ ਇਥੋਂ ਲੰਘਦੇ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ?" "ਹੇ ਮਾਲਤੀ, ਮੱਲਿਕਾ, ਜਾਤੀ, ਯੂਥਿਕਾ, ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਮਾਧਵ ਨੂੰ ਇਥੋਂ ਲੰਘਦੇ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?" "ਹੇ ਚੂਤਾ, ਪ੍ਰਿਯਾਲਾ, ਪਨਸਾ, ਆਸਨਾ, ਕੋਵਿਦਾ, ਜੰਬੂ, ਅਰਕ, ਬਿਲਵਾ, ਬਕੁਲਾ, ਆੰਬ, ਕਦੰਬ, ਨੀਪ ਤੇ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਦੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਦਰੱਖਤੋ, ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਸਾਡੇ ਸੁੰਨੇ ਹੋਏ ਹਿਰਦੇ ਨੂੰ, ਕਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਿਹੜੀ ਵੱਲ ਗਏ ਹਨ।" "ਹੇ ਧਰਤੀ, ਤੂੰ ਕਿਹੜੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਕਿ ਤੂੰ ਚਮਕ ਰਹੀ ਹੈਂ, ਤੇਰੇ ਰੋਮਾਂ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਰੋਮਾਂਚ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਕੈਸ਼ਵ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਮੇਲੇ ਕਰਕੇ? ਕੀ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੇ ਸਪਰਸ਼ ਤੋਂ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਕੰਮਾਂ ਤੋਂ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਰਾਹ ਅਵਤਾਰ ਦੇ ਅਲਿੰਗਨ ਤੋਂ?" "ਜਾਂ ਫਿਰ, ਕੀ ਅਚੁਤ ਇੱਥੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਕੋਲ ਆਏ ਹਨ, ਉਸ ਦੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਤੇ ਨਿਗਾਹ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ? ਦੇਖੋ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗਲਦੇ ਮਾਲਾ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਦੇ ਕੁੰਕੁਮ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਇੱਥੇ ਤੱਕ ਆ ਰਹੀ ਹੈ।" "ਆਪਣੀ ਕਮਲ-ਹਥੀਲੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਦੇ ਮੋਢੇ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਰਾਮ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ, ਭੌਰਿਆਂ ਅਤੇ ਤੁਲਸੀ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ, ਇੱਥੇ ਘੁੰਮ ਰਹੇ ਹਨ; ਦਰੱਖਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਨਿਹਾਰਦੇ ਹੋਏ ਝੁਕਦੇ ਹਨ।" "ਇਹ ਬੇਲਾਂ, ਜੋ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਜਫ਼ੀ ਪਾਈ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛੋ; ਯਕੀਨਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਦੇ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ ਰੋਮਾਂਚ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਪਣੇ ਵਿਛੋੜੇ ਵਿੱਚ ਪਾਗਲ ਹੋਈਆਂ ਗੋਪੀਆਂ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦੀਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਦੀ ਨਕਲ ਕਰਦੀਆਂ, ਹਰ ਇੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ। ਕੋਈ ਪੂਤਨਾ ਬਣ ਕੇ ਆਉਂਦੀ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਛਾਤੀ ਚੁੰਘਾਉਂਦੀ; ਕੋਈ ਰੋਣ ਵਾਲੇ ਬੱਚੇ ਵਾਂਗ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੂਜੀ ਨੇ ਮਨਾਇਆ; ਕੋਈ ਗੱਡਾ-ਦੈਤ ਬਣ ਕੇ, ਪੈਰ ਨਾਲ ਮਾਰੀ ਜਾਂਦੀ। ਕੋਈ ਦੈਤ ਬਣ ਕੇ, ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਬਣੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਫੜ ਲੈਂਦੀ; ਕੋਈ ਵਸੁਧਾ ਵਾਂਗ ਗੋਪੀਆਂ ਦੇ ਪੈਰ ਖਿੱਚ ਕੇ ਖੇਡਦੀ। ਕੁਝ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਤੇ ਰਾਮ ਬਣ ਕੇ ਗੋਆਲੇ ਬਣ ਜਾਂਦੀਆਂ; ਕੋਈ ਵਾਛਾ-ਦੈਤ ਬਣ ਕੇ ਹਾਰ ਜਾਂਦੀ; ਕੋਈ ਬਕਾਸੁਰ ਬਣ ਜਾਂਦੀ। ਕੋਈ ਦੂਰ ਖੜੀ ਹੋਈ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਵਾਂਗ ਆਵਾਜ਼ ਮਾਰਦੀ, ਦੂਜੀ ਵਾਂਗ ਵਾਂਸਰੀ ਵਜਾਉਂਦੀ ਤੇ ਖੇਡਦੀ, ਹੋਰ ਉਸ ਦੀ ਵਾਹ ਵਾਹ ਕਰਦੀਆਂ। ਕੋਈ ਆਪਣਾ ਹੱਥ ਦੂਜੀ ਦੇ ਮੋਢੇ ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਕਹਿੰਦੀ, "ਮੈਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਹਾਂ—ਮੇਰੀ ਚਾਲ ਵੇਖੋ," ਤੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ। "ਹਵਾ ਜਾਂ ਮੀਂਹ ਤੋਂ ਡਰੋ ਨਾ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ," ਕਹਿੰਦੀ ਹੋਈ, ਇੱਕ ਦੂਜੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਹੱਥ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਵਸਤ੍ਰ ਢੱਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀ। ਕੋਈ ਦੂਜੀ ਦੇ ਸਿਰ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦੀ ਤੇ ਕਹਿੰਦੀ, "ਦੁਸ਼ਟਿਆ, ਦੂਰ ਹੋ ਜਾ! ਮੈਂ ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਜੰਮਿਆ ਹਾਂ!" ਇੱਕ ਕਹਿੰਦੀ, "ਹੇ ਗੋਆਲਿਆਂ, ਦੇਖੋ ਇੱਥੇ ਕਿੰਨਾ ਭਿਆਨਕ ਜੰਗਲ-ਅੱਗ ਹੈ! ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਾਂਗੀ।" ਇੱਕ ਕਮਜ਼ੋਰ, ਦੂਜੀ ਨੂੰ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਥਕੜੀ ਨੂੰ ਓਖਾ ਕਰਕੇ ਕਹਿੰਦੀ, "ਮੈਂ ਇਸ ਮੱਖਣ ਚੋਰ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਰਹੀ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਨੇ ਘਰ ਦੇ ਹੰਡੇ ਤੋੜ ਕੇ ਘਿਉ ਚੁਰਾਇਆ ਸੀ!" ਡਰੀ ਹੋਈ ਦੂਜੀ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਢੱਕ ਕੇ ਡਰ ਦਾ ਨਾਟਕ ਕਰਦੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਉਹ ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਦੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਤੇ ਬੇਲਾਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਦੀਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵੇਖਾਏ। ਇਹ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ, ਜੋ ਸਾਫ਼-ਸਾਫ਼ ਦਿਸ ਰਹੇ ਸਨ, ਨੰਦ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਝੰਡਾ, ਕਮਲ, ਵੱਜਰ, ਅੰਕੁਸ਼ ਤੇ ਯਵ ਆਦਿ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹਨ। ਉਹ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਚਲ ਪਈਆਂ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਕੁਝ ਨਿਸ਼ਾਨ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਕਿਸੇ ਵਧੂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ, "ਇਹ ਕਿਸ ਦੀਆਂ ਪਗੜੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਨੰਦਨੰਦਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਹੱਥ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੋਢੇ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਹਾਥਣੀ ਨੂੰ ਹਾਥੀ ਨੇ ਅਲਿੰਗਨ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ?" "ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ, ਇਸ ਨੇ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਹਰੀ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕੀਤੀ ਹੋਵੇਗੀ, ਜੋ ਗੋਵਿੰਦ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਅਕੈਲੇ ਹੀ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲੈ ਗਿਆ।" "ਇਹ ਬੇਲਾਂ ਤੇ ਪੌਦੇ ਕਿੰਨੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਜੋ ਗੋਵਿੰਦ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਧੂੜ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।" "ਇਸ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਤੇ ਇਹ ਸਾਨੂੰ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਚੁਤ ਨੇ ਸਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਇਸ ਨੂੰ ਹੀ ਚੁਣਿਆ ਤੇ ਚੁਪ-ਚਾਪ ਉਸ ਦੇ ਹੋਠਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਇਸ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਅੱਗੇ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦੇ—ਸ਼ਾਇਦ, ਘਾਹ ਤੇ ਨਰਮ ਕੋਪਲਾਂ ਨਾਲ ਇਸ ਦੇ ਕੋਮਲ ਪੈਰ ਦਰਦ ਕਰ ਗਏ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਲਿਆ।" "ਇੱਥੇ ਦੇਖੋ, ਗੋਪਿਓ, ਇੱਥੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹੋਰ ਵੀ ਡਿੱਗੇ ਹੋਏ ਹਨ—ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਭਾਰ ਨਾਲ, ਆਪਣੀ ਪਿਆਰੀ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਇੱਥੇ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਿਆਰੀ ਨੂੰ ਫੁੱਲ ਚੁੱਕਣ ਲਈ ਥੱਲੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ।" "ਇੱਥੇ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਿਆਰੀ ਲਈ ਫੁੱਲ ਚੁੱਕੇ ਹਨ; ਹਰ ਕਦਮ 'ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਸਾਫ਼-ਸਾਫ਼ ਦਿਸ ਰਹੇ ਹਨ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗੋਪੀਆਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਯਾਦ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੀਨ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਨੂੰ ਤੱਕਦੀਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦੀਆਂ, ਤੇ ਹਰ ਪਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਮ ਗਈਆਂ।