ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਸੁੱਤਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ, ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਜਾਵੇ ਜਾਂ ਦੁੱਖ-ਕਲੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਾਹ ਦੀ ਰੁਕਾਵਟ ਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ “ਮੈਂ ਹਾਂ” ਵਾਲੀ ਸੂਝ-ਬੂਝ ਉੱਭਰਦੀ ਨਹੀਂ—even ਮੌਤ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ। ਜਦੋਂ ਜੀਵ ਮਾਂ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਅਜੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਗਿਆਨ ਦੇ ਗਿਆਰਾਂ ਤੱਤ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਗਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਬਿਲਕੁਲ ਐਸਾ ਜਿਵੇਂ ਨਵੀਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾਂ ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਚੰਦ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇ ਦੀ ਉਪਸਥਿਤੀ ਨਾ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ, ਉਸ ਦਾ ਚੱਕਰ ਨਹੀਂ ਰੁਕਦਾ; ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਮਨੁੱਖ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦਾ ਹੈ, ਸੁਪਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਅਸਲ ਨਾ ਹੋਣ, ਦੁੱਖ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਵਾਲਾ ਸੁਖਸ਼ਮ ਸਰੀਰ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਅਤੇ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਫੈਲਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਚੇਤਨਾ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸਨੂੰ ਹੀ ਜੀਵ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਰਾਹੀਂ ਮਨੁੱਖ ਨਵੇਂ ਸਰੀਰ ਲੈਂਦਾ ਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਛੱਡਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਇਸੀ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਸੁਖ, ਦੁੱਖ, ਡਰ, ਪੀੜਾ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਇਕ ਜੌਂਕ ਘਾਹ ਤੇ ਪਾਣੀ ਉੱਤੇ ਇਕ-ਵਾਰਗੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ, ਪਰ ਨਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛੱਡਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੁੜੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੀਵ ਵੀ ਮੌਤ ਵੇਲੇ ਤੱਕ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਪਛਾਣ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦਾ। ਜੋ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਹੈ, ਉਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਵਾਂਗ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਮੌਜੂਦ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨਾ। ਜੋ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਹੋਵੇਗਾ, ਇਹ ਸਭ ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ ਸੁੱਤੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਤੱਕ ਅਗਿਆਨਤਾ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਬਾਰੇ ਸੋਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਤੱਕ ਅਸਲੀ ਆਪਾ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਬੰਨ੍ਹਨ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਇਸ ਬੰਨ੍ਹਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਲਈ, ਪੂਰੇ ਮਨ, ਬੁੱਧੀ ਤੇ ਦਿਲ ਨਾਲ ਹਰੀ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰੋ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਉਤਪੰਨ, ਪਾਲਣ ਤੇ ਨਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਭਗਤ ਨਾਰਦ ਜੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹੰਸਾਂ ਵਾਲਾ ਰਾਹ ਦੱਸਿਆ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਸਿੱਧਲੋਕ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ। ਰਾਜਾ ਪ੍ਰਾਚੀਨਬਰ੍ਹੀ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਜਨਕ ਸਨ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਰਚਨਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਕੇ, ਤਪੱਸਿਆ ਲਈ ਕਪਿਲ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਚਲੇ ਗਏ। ਉੱਥੇ, ਇਕਾਗ੍ਰ ਚਿੱਤ ਨਾਲ, ਉਹ ਸਦਾ ਗੋਵਿੰਦਾ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਦੇ ਰਹੇ; ਸਭ ਮੋਹ-ਮਾਇਆ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਭਗਤੀ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨਾਲ ਏਕ ਰੂਪ ਹੋ ਗਏ। ਹੇ ਨਿਰਮਲ ਜੀਵ, ਇਹ ਜੋ ਉੱਚਾ ਗਿਆਨ ਆਤਮਾ ਬਾਰੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਇਹ ਦੇਵਤਾ-ਤੁਲ ਨਾਰਦ ਨੇ ਗਾਇਆ ਸੀ; ਜੋ ਵੀ ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਣਦਾ ਜਾਂ ਉਚਾਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੰਸਾਰਕ ਬੰਨ੍ਹਨ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਮੁਕੁੰਦ ਦੀ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਮਹਿਮਾ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਦੇ ਮੁਖ ਤੋਂ ਨਿਕਲੀ ਹੈ; ਜੋ ਵੀ ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਰਮ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਜੰਜਾਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਭਟਕਦਾ। ਇਹ ਅਦਭੁਤ ਪਰਮ ਗਿਆਨ, ਜੋ ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਮਿਲਿਆ, ਇਸ ਨੇ ਮਰਦ ਤੇ ਔਰਤ ਦੇ ਕਰਤਵਿਆਂ ਬਾਰੇ, ਇੱਥੇ ਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ, ਸਾਰੇ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਸੁਣੋ, ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਜਦੋਂ ਭਗਵਾਨ ਅਚਾਨਕ ਅੰਤਧਾਨ ਹੋ ਗਏ, ਵ੍ਰਜ ਦੀਆਂ ਸਤੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਬਿਲਕੁਲ ਓਹਨਾਂ ਮਾਦਾ ਹਾਥਣਾਂ ਵਾਂਗ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਆਪਣੇ ਅਗੂਆ ਤੋਂ ਵਿੱਛੁੜੀਆਂ ਹੋਣ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਦੇ ਚਾਲ-ਢਾਲ, ਪਿਆਰ, ਮੁਸਕਾਨ, ਨਜ਼ਰਾਂ, ਮਿੱਠੀ ਬੋਲੀਆਂ ਤੇ ਮਨੋਹਰ ਲੀਲਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਲਕਸ਼ਮੀਪਤੀ ਦੇ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀਆਂ, ਉਹ ਆਪਣੀ-ਆਪਣੀ ਚਿੱਤ ਵਿਚ ਉਸਦੇ ਕਰਤੱਬਾਂ ਦੀ ਨਕਲ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਈਆਂ, ਹਰ ਇੱਕ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਉਸ ਨਾਲ ਏਕ ਰੂਪ ਮੰਨਣ ਲੱਗੀ। ਹਰ ਚਾਲ, ਮੁਸਕਾਨ, ਨਜ਼ਰ, ਗੱਲਬਾਤ ਤੇ ਹੋਰ ਹਰਕਤ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਸਤੀਆਂ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਦੀ ਹੀ ਅਕਾਖੀ ਬਣ ਗਈਆਂ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀਆਂ ਲੀਲਾਵਾਂ ਦੀ ਨਕਲ ਕਰਦੀਆਂ, ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਦੀਆਂ, "ਮੈਂ ਹੀ ਉਹ ਹਾਂ।" ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦੀਆਂ, ਜੰਗਲੋਂ-ਜੰਗਲ ਭਟਕਦੀਆਂ, ਪਾਗਲ ਵਰਗੀਆਂ ਉਸਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦੀਆਂ, ਤੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਤੋਂ ਪੁੱਛਦੀਆਂ, ਜਿਹੜੇ ਭਾਵੇਂ ਦੂਰ ਖੜੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਅੰਦਰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਪੁੱਛ ਰਹੀਆਂ ਹੋਣ। ਉਹ ਆਖਦੀਆਂ—"ਹੇ ਅਸ਼ਵੱਥ, ਪਲੱਖ, ਨਿਆਗਰੋਧ! ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਨੰਦ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਜਿਸ ਦੀ ਪਿਆਰ ਭਰੀ ਨਜ਼ਰ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਮੁਸਕਾਨ ਸਾਡਾ ਮਨ ਚੁਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਇੱਥੋਂ ਲੰਘਿਆ?" "ਹੇ ਕੁਰਬਕ, ਅਸ਼ੋਕ, ਨਾਗ, ਪੁੰਨਾਗ, ਚੰਪਕ ਦੇ ਦਰੱਖਤੋ! ਕੀ ਰਾਮ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ, ਜਿਸਦੀ ਮੁਸਕਾਨ ਅਹੰਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨੀਵਾ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਇੱਥੋਂ ਇਨ੍ਹਾ ਗੁਮਾਨੀ ਕੁੜੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਿਆ?" "ਹੇ ਪਵਿੱਤਰ ਤੁਲਸੀ, ਜੋ ਗੋਵਿੰਦਾ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰੀ ਹੈ, ਤੇ ਮਧਮੱਖੀਆਂ ਦੇ ਗੁੱਛਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਸਾਡਾ ਪਿਆਰਾ ਅਚੁਤ ਇੱਥੋਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਲੰਘਿਆ?" "ਹੇ ਮਾਲਤੀ, ਮੱਲਿਕਾ, ਜਾਤੀ, ਯੂਥਿਕਾ! ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਮਾਧਵ ਇੱਥੋਂ ਲੰਘਿਆ, ਤੇਰੇ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦਾ?" "ਹੇ ਚੂਤਾ, ਪ੍ਰਿਯਾਲਾ, ਪਨਸਾ, ਆਸਨਾ, ਕੋਵਿਦਾ, ਜੰਬੂ, ਅਰਕ, ਬਿਲਵ, ਬਕੁਲ, ਆਮ, ਕਦੰਬ, ਨੀਪ ਤੇ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਦੇ ਹੋਰ ਦਰੱਖਤੋ! ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਖਾਲੀ ਹਨ, ਕਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਕਿਹੜਾ ਰਸਤਾ ਲੰਘਿਆ?" "ਹੇ ਧਰਤੀ! ਤੂੰ ਕਿਹੜੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ ਕਿ ਅੱਜ ਤੂੰ ਚਮਕ ਰਹੀ ਹੈਂ, ਤੇਰੇ ਰੋਮ ਰੋਮ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਖੜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕੇਸ਼ਵ ਦੇ ਚਰਨ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪਏ? ਕੀ ਇਹ ਉਸਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ, ਉਸਦੇ ਮਹਾਨ ਕਰਤੱਬਾਂ ਨਾਲ ਜਾਂ ਉਸਦੇ ਵਰਾਹ ਰੂਪ ਦੀ ਗਲਵੱਕੜੀ ਨਾਲ ਹੈ?" "ਜਾਂ, ਹੇ ਸਖੀ! ਕੀ ਅਚੁਤ ਇਥੇ ਆਪਣੀ ਪਿਆਰੀ ਕੋਲ ਆਇਆ, ਉਸਦੇ ਸਰੀਰ ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰ ਰਿਹਾ? ਉਸ ਦੇ ਗਲ ਦੇ ਹਾਰ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ, ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਦੇ ਉੱਤੇ ਲੱਗੇ ਕੁੰਕੁਮ ਨਾਲ ਰੰਗੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਵਗ ਰਹੀ ਹੈ।" "ਰਾਮ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ, ਆਪਣੀ ਪਿਆਰੀ ਦੇ ਮੋਢੇ ਉੱਤੇ ਆਪਣਾ ਕੰਧਾ ਰੱਖ ਕੇ, ਮਧਮੱਖੀਆਂ ਤੇ ਤੁਲਸੀ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਇੱਥੇ ਭਟਕ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਕੀ ਦਰੱਖਤ ਉਸਦੇ ਪਿਆਰ ਭਰੇ ਨਜ਼ਰਾਂ ਨਾਲ ਦੇਖਣ ਉੱਤੇ ਝੁਕਦੇ ਹਨ?" "ਇਹ ਬੇਲਾਂ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਲਪੇਟੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਪੂਛੋ; ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਉਸਦੇ ਹੱਥ ਦੇ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਰੋਮਾਂਚਿਤ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਪਣੇ ਬੇਖੁਦੀ ਵਿੱਚ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੀਆਂ, ਗੋਪੀਆਂ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਦੁਖੀ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਲੀਲਾਵਾਂ ਦੀ ਨਕਲ ਕਰਦੀਆਂ, ਹਰ ਇੱਕ ਉਸ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਸੀ। ਕਿਸੇ ਨੇ ਪੂਤਨਾ ਬਣ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਛਾਤੀ ਚੁੰਘਣ ਲਈ ਦਿੱਤਾ; ਦੂਜੀ ਨੇ ਰੋਣ ਵਾਲਾ ਬੱਚਾ ਬਣ ਕੇ, ਦਿਲਾਸਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ; ਹੋਰ ਨੇ ਰਥਾਸੁਰ ਬਣ ਕੇ, ਪੈਰ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਕਿਸੇ ਨੇ ਦੈਤ ਬਣ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ; ਹੋਰ ਨੇ ਗੋਪਾਂ ਦੇ ਵਾਸਤੇ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਕਲ ਕਰਕੇ, ਪੈਰ ਫੜ ਕੇ ਖਿੱਚਿਆ। ਕੁਝ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੇ ਰਾਮ ਬਣ ਕੇ, ਗੋਪਾਲਾਂ ਵਾਂਗ ਖੇਡਣ ਲੱਗੀਆਂ; ਇੱਕ ਨੇ ਵੱਛ-ਦੈਤ ਬਣ ਕੇ ਹਾਰ ਮੰਨ ਲਿਆ; ਦੂਜੀ ਨੇ ਬਕਾਸੁਰ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ। ਕੋਈ ਦੂਰ ਖੜੀ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵਾਂਗ ਆਵਾਜ਼ ਮਾਰੀ, ਦੂਜੀ ਨੇ ਵਾਂਸਰੀ ਵਜਾਈ ਤੇ ਖੇਡਣ ਲੱਗ ਪਈ, ਹੋਰ ਉਸ ਦੀ ਵਾਹ-ਵਾਹ ਕਰਨ ਲੱਗੀਆਂ। ਇਕ ਦੂਜੀ ਦੇ ਮੋਢੇ ਉੱਤੇ ਆਪਣਾ ਹੱਥ ਰੱਖ ਕੇ ਕਹਿੰਦੀ, "ਮੈਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਹਾਂ—ਮੇਰੀ ਚਾਲ ਦੇਖੋ," ਉਸਦਾ ਮਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਸੀ। "ਹਵਾ ਜਾਂ ਮੀਂਹ ਤੋਂ ਨਾ ਡਰੋ; ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ ਹੈ," ਕਹਿੰਦੀ ਹੋਈ, ਇੱਕ ਨੇ ਦੂਜੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਚੁੰਨੀ ਨਾਲ, ਇਕ ਹੱਥ ਨਾਲ ਢੱਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਇੱਕ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਦੂਜੀ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਪੈਰ ਰੱਖਦੀ ਕਹਿੰਦੀ, "ਦੁਸ਼ਟ! ਦੂਰ ਹੋ ਜਾ, ਮੈਂ ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਲਈ ਜੰਮਿਆ ਹਾਂ!" "ਹੇ ਗੋਪਾਲੋ! ਦੇਖੋ, ਇਹ ਡਰਾਉਣਾ ਜੰਗਲ ਦੀ ਅੱਗ! ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਾਂਗੀ," ਇੱਕ ਹੋਰ ਨੇ ਕਿਹਾ। ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਗੋਪੀ, ਦੂਜੀ ਨੂੰ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਉਲਝਾ ਕੇ, ਕਹਿੰਦੀ, "ਮੈਂ ਇਸ ਮੱਖਣ ਚੋਰ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਰਹੀ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਨੇ ਹੰਡੀਆਂ ਤੋੜੀਆਂ ਤੇ ਘਿਉ ਚੁਰਾਇਆ!" ਡਰ ਕੇ, ਦੂਜੀ ਨੇ ਅੱਖਾਂ ਢੱਕ ਲੀਆਂ ਤੇ ਡਰ ਜਤਾਇਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਉਹ ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਦੀਆਂ ਬੇਲਾਂ ਤੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਦੀਆਂ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵੀ ਵੇਖਾਏ। ਇਹ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ, ਜੋ ਸਾਫ਼-ਸੁਥਰੇ ਸਨ, ਨੰਦ ਦੇ ਮਹਾਨ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਝੰਡਾ, ਕਮਲ, ਵਜਰ, ਅੰਕੁਸ਼ ਤੇ ਜੌ ਦਾ ਦਾਣਾ ਆਦਿ ਚਿੰਨ੍ਹ ਸਪਸ਼ਟ ਦਿਸਦੇ ਸਨ।