ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਸਭ ਜੀਵ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਮਨ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਵਸਤੂਆਂ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਆਉਂਦੇ ਤੇ ਜਾਂਦੇ ਵੇਖਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਅਨੁਭਵ ਹਰ ਕੋਈ ਸਾਂਝਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਮਨ ਸਤਵ ਗੁਣ ਵਿੱਚ ਠੀਕ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਅਗਿਆਨਤਾ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੀ ਛਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਚਿੱਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 'ਮੈਂ' ਤੇ 'ਮੇਰਾ' ਦੀ ਭਾਵਨਾ, ਜਦ ਤਕ ਬੁੱਧੀ, ਮਨ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਅਦਿ-ਰਹਿਤ ਬਣਤਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਰੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸੁੱਤੇ, ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਜਾਂ ਦੁੱਖ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਜਦ ਸਾਸ-ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, 'ਮੈਂ ਹਾਂ' ਦੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਨਹੀਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ—ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੌਤ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਵੀ। ਜਦ ਜੀਵ ਮਾਂ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਣਪਕਵਤਾ ਕਰਕੇ, ਗਿਆਰਾਂ-ਭਾਗ ਵਾਲਾ ਸੁਖਸ਼ਮ ਸਰੀਰ ਪ੍ਰਗਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਬਿਲਕੁਲ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੇ ਨਵੇਂ ਚੰਨ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ। ਵਸਤੂ ਗੈਬ ਹੋ ਜਾਣ 'ਤੇ ਵੀ, ਚੱਕਰ ਰੁਕਦਾ ਨਹੀਂ; ਜਦ ਮਨ ਵਸਤੂਆਂ ਨੂੰ ਸੋਚਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਅਸਲ ਨਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਦੁਖ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੰਜ-ਭਾਗੀ ਸੁਖਸ਼ਮ ਸਰੀਰ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਤੇ ਸੋਲਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਦ ਚੇਤਨਾ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਜੀਵ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਦੁਆਰਾ, ਜੀਵ ਸਰੀਰ ਲੈਣ ਤੇ ਛੱਡਣ ਵਿੱਚ ਸਮਰਥ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸੁਖ, ਦੁਖ, ਡਰ, ਪੀੜਾ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਜੋਂਕ ਘਾਹ ਤੇ ਪਾਣੀ ਉੱਤੇ ਨਾਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਨਾਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੀਵ ਮੌਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵੀ ਸਰੀਰ-ਸਮਝ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛੱਡ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਜੋ ਅਦਿੱਖ ਹੈ, ਉਹ ਦਿੱਖ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਪਰ ਹੋਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ; ਜੋ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਹੈ, ਜੋ ਹੋਵੇਗਾ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਸੁੱਤੇ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਤਕ ਅਗਿਆਨਤਾ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਮਨ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸੋਚਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਤਕ ਅਸਲੀ ਜੀਵ ਲਈ ਬੰਧਨ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਮੁਕਤੀ ਲਈ, ਹਰਿ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ, ਆਪਣਾ ਸਾਰਾ ਚਿੱਤ ਉਸ ਵਿੱਚ ਲਾ ਕੇ, ਤੇ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਉਸ ਦਾ ਹੀ ਸਮਝੋ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਪਾਲਣ ਤੇ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮਹਾਨ ਭਗਤ, ਨਾਰਦ ਜੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹੰਸਾਂ ਦੇ ਮਾਰਗ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਤੇ ਵਿਦਾ ਹੋਏ, ਉਹ ਸਿੱਧ ਲੋਕ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ। ਰਾਜਾ ਪ੍ਰਾਚੀਨਬਰ੍ਹੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਰਚਨਾ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ, ਉਹ ਕਪਿਲ ਦੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਤਪ ਕਰਨ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਥੇ, ਉਹ ਇੱਕਾਗ੍ਰ ਚਿੱਤ ਹੋ ਕੇ, ਗੋਵਿੰਦ ਦੇ ਕਮਲ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨ ਲੱਗੇ; ਸਾਰੇ ਮੋਹ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਭਗਤੀ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸਮਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਈ। ਹੇ ਪਾਪ-ਰਹਿਤ, ਇਹ ਆਤਮਾ-ਤੱਤ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ, ਦਿਵਯ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਗਾਈ; ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦਾ ਜਾਂ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੰਸਾਰੀ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੁਕੁੰਦ ਦੀ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਮਹਿਮਾ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਮੁਖੋਂ ਵਹੀ; ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਰਵੋਚ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਦਭੁਤ ਉੱਤਮ ਸਿੱਖਿਆ, ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਮਿਲੀ ਹੈ, ਇਹ ਔਰਤਾਂ ਤੇ ਮਰਦਾਂ ਦੇ ਕਰਤਵਿਆਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼ੰਕਾਵਾਂ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ। ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਦ ਪ੍ਰਭੂ ਅਚਾਨਕ ਅੰਤर्धਾਨ ਹੋ ਗਏ, ਵ੍ਰਜ ਦੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਈਆਂ ਜਿਵੇਂ ਮਾਦਾ ਹਾਥਣਾਂ ਆਪਣੇ ਨੇਤਾ ਤੋਂ ਵਿੱਛੜ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਮਨ ਉਸ ਦੀ ਚਾਲ, ਪਿਆਰ, ਮੁਸਕਾਨ, ਚੁਲਬਲੀ ਨਿਗਾਹ, ਪਿਆਰਾ ਬੋਲ, ਤੇ ਰਸ ਭਰੇ ਲੀਲਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗ ਗਿਆ; ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਪਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮ ਵਿੱਚ ਮਗਨ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਹਰ ਇੱਕ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਰਤਾਂ ਨੂੰ ਨਕਲ ਕਰਨ ਲੱਗੀ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਮਝਣ ਲੱਗੀ। ਚਲਣ, ਮੁਸਕਾਨ, ਨਿਗਾਹ, ਬੋਲ, ਤੇ ਹੋਰ ਕਰਤਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਸਭ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ, ਉਸ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀਆਂ ਚੁਲਬਲੀਆਂ ਲੀਲਾਵਾਂ ਨੂੰ ਨਕਲ ਕਰਨ ਲੱਗੀਆਂ, ਤੇ ਹਰ ਇੱਕ ਨੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੋਚਿਆ, 'ਮੈਂ ਹੀ ਉਹ ਹਾਂ।' ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਗਾਉਣ ਲੱਗੀਆਂ ਤੇ ਜੰਗਲ-ਜੰਗਲ ਭਟਕਣ ਲੱਗੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਗਲ ਹੋਣ; ਉਹ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗੀਆਂ, ਜੋ ਦੂਰ ਖੜੇ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਅੰਦਰੋਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਅਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਪੁੱਛ ਰਹੀਆਂ ਹੋਣ। 'ਹੇ ਅਸ਼ਵੱਥ, ਪਲਕਸ਼, ਨਿਆਗਰੋਧ! ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਨੰਦਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਇੱਥੋਂ ਲੰਘਦੇ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਸ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮ ਭਰੀ ਨਿਗਾਹ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਮੁਸਕਾਨ ਨੇ ਸਾਡਾ ਮਨ ਚੁਰ ਲਿਆ ਹੈ?' 'ਹੇ ਕੁਰਾਬਕ, ਅਸ਼ੋਕ, ਨਾਗ, ਪੁੰਨਾਗ, ਚੰਪਕ! ਕੀ ਰਾਮ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਮੁਸਕਾਨ ਨੇ ਅਹੰਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਨਿਮਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਇੱਥੋਂ ਹੌਲੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਿਆ?' 'ਹੇ ਪਵਿੱਤਰ ਤੁਲਸੀ, ਜੋ ਗੋਵਿੰਦ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੀਤਮ ਹੈ, ਤੇ ਮਧਮੱਖੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਅਚੂਤ ਨੂੰ ਇੱਥੋਂ ਲੰਘਦੇ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ?' 'ਹੇ ਮਾਲਤੀ, ਮੱਲਿਕਾ, ਜਾਤੀ, ਯੂਥਿਕਾ! ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਮਾਧਵ ਨੂੰ ਇੱਥੋਂ ਲੰਘਦੇ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਤੇਰੇ ਛੂਹਣ ਨਾਲ ਤੇਰੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਧਾ ਰਿਹਾ ਹੈ?' 'ਹੇ ਚੂਤਾ, ਪ੍ਰਿਯਾਲਾ, ਪਨਾਸਾ, ਆਸਨਾ, ਕੋਵਿਦਾ, ਜੰਬੂ, ਅਰਕ, ਬਿਲਵਾ, ਬਕੁਲਾ, ਆਮਰਾ, ਕਦੰਬ, ਨੀਪ ਤੇ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਦੇ ਹੋਰ ਦਰੱਖਤੋ! ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਸਾਡਾ ਮਨ ਖਾਲੀ ਹੈ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਕਿਹੜਾ ਰਾਹ ਲੰਘਿਆ?' 'ਹੇ ਧਰਤੀ! ਤੂੰ ਕਿਹੜੀ ਤਪस्या ਕੀਤੀ ਕਿ ਕੇਸ਼ਵ ਦੇ ਪੈਰ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪੈਂਦੇ ਸਮੇਂ, ਤੇਰੇ ਰੋਮ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਖੜੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ? ਕੀ ਇਹ ਉਸ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਛੂਹਣ, ਉਸ ਦੇ ਮਹਾਨ ਕਰਤਬਾਂ ਜਾਂ ਉਸ ਦੇ ਸੂਰ ਰੂਪ ਦੇ ਅੰਗ-ਲਗਣ ਕਰਕੇ ਹੈ?' 'ਜਾਂ, ਕੀ ਅਚੂਤ ਇੱਥੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਕੋਲ ਆਇਆ, ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੇ ਨਿਗਾਹ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਰਸਤਾ ਕਰਦਾ? ਕੁੰਗਕੁਮ ਨਾਲ ਰੰਗੀ ਹੋਈ ਉਸ ਦੀ ਮਾਲਾ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਇੱਥੇ ਆ ਰਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਲੱਗੀ ਹੈ।' 'ਉਸ ਦੀ ਕਮਲ-ਹਥੀ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਦੇ ਮੋਢੇ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਰਾਮ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ, ਮਧਮੱਖੀਆਂ ਤੇ ਤੁਲਸੀ ਨਾਲ, ਇੱਥੇ ਘੁੰਮ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਕੀ ਦਰੱਖਤ ਉਸ ਦੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਨਿਗਾਹ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਦੇ ਲੰਘਣ ਤੇ ਨਮਨ ਕਰਦੇ ਹਨ?' 'ਇਹ ਬੇਲਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛੋ, ਜੋ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਭਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਲਗਦੀਆਂ ਹਨ; ਨਿਸਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ, ਉਸ ਦੇ ਹੱਥ ਦੀ ਛੂਹਣ ਨਾਲ, ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਰੋਮਾਂ-ਰੋਮ ਖੜੇ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।' ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਪਣੇ ਪਾਗਲਪਨ ਵਿੱਚ, ਗੋਪੀਆਂ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਚੁਲਬਲੀਆਂ ਲੀਲਾਵਾਂ ਨੂੰ ਨਕਲ ਕਰਨ ਲੱਗੀਆਂ, ਤੇ ਹਰ ਇੱਕ ਉਸ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਈ। ਇਕ, ਪੂਤਨਾ ਦੀ ਨਕਲ ਕਰ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਛਾਤੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਚੁਸਣ ਲਈ ਦਿੱਤੀ; ਦੂਜੀ, ਰੋਣ ਵਾਲਾ ਬੱਚਾ ਬਣ ਕੇ, ਸਮਝਾਈ ਗਈ; ਹੋਰ, ਗੱਡਾ-ਦੈਤ ਬਣ ਕੇ, ਪੈਰ ਨਾਲ ਮਾਰੀ ਗਈ। ਇੱਕ, ਦੈਤ ਦਾ ਰੂਪ ਲੈ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਬਣੀ ਹੋਈ ਸੀ; ਦੂਜੀ, ਗੋਪਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਕਲ ਕਰ ਕੇ, ਪੈਰ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਖਿੱਚਿਆ। ਕਈ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੇ ਰਾਮ ਬਣ ਕੇ, ਗੋਪਾਂ ਦੀ ਨਕਲ ਕਰਨ ਲੱਗੀਆਂ; ਇੱਕ, ਵੱਛਾ-ਦੈਤ ਬਣ ਕੇ, ਹਾਰ ਗਈ; ਤੇ ਇੱਕ, ਬਕ-ਦੈਤ ਦਾ ਰੂਪ ਲੈ ਲਿਆ। ਇੱਕ, ਦੂਰ ਖੜੀ ਹੋਈ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੁਲਾਇਆ, ਦੂਜੀ, ਬਾਂਸਰੀ ਵਜਾ ਕੇ ਤੇ ਖੇਡ ਕਰ ਕੇ, ਪਿੱਛੇ ਹੋ ਗਈ; ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੀ, 'ਵਧੀਆ!' ਇੱਕ, ਆਪਣੀ ਭਾਂਹ ਦੂਜੀ ਦੇ ਮੋਢੇ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਕਹਿੰਦੀ, 'ਮੈਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਹਾਂ—ਮੇਰੀ ਸੁੰਦਰ ਚਾਲ ਵੇਖੋ,' ਤੇ ਮਨ ਉਸ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ। 'ਹਵਾ ਜਾਂ ਮੀਂਹ ਤੋਂ ਡਰੋ ਨਾ; ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਦਾ ਇੰਤਜ਼ਾਮ ਕੀਤਾ ਹੈ,' ਕਹਿ ਕੇ, ਇੱਕ ਨੇ ਦੂਜੀ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਵਸਤ੍ਰ ਇਕ ਹੱਥ ਨਾਲ ਢੱਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਇੱਕ, ਦੂਜੀ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਪੈਰ ਰੱਖ ਕੇ ਕਹਿੰਦੀ, 'ਦੁਸ਼ਟ! ਦੂਰ ਹੋ ਜਾ! ਮੈਂ ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਲਈ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਹਾਂ!' ਉਥੇ, ਇੱਕ ਕਹਿੰਦੀ, 'ਹੇ ਗੋਪੋ! ਇਹ ਡਰਾਉਣੀ ਜੰਗਲ-ਅੱਗ ਵੇਖੋ! ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਾਂਗਾ!' ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗੋਪੀਆਂ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮ ਤੇ ਲੀਲਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਰਤਾਂ ਨਕਲ ਕਰਦੀਆਂ, ਵਿਰਹ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦੀਆਂ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੀਨ ਹੋ ਗਈਆਂ।