ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਜਿੰਦਾਤਮਾ ਇਹ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਅਨੁਭਵਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਹੀ ਸਮਝੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ; ਜੋ ਕੁਝ ਸਿੱਧਾ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਨੁਭਵ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਮਨ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਸਮਝਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਮਨ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਪਿਛਲੇ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਨਹੀਂ ਹੋਣਗੇ ਉਹ ਵੀ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਤੁਸੀਂ ਧੰਨ ਹੋਵੋ। ਕਈ ਵਾਰ ਇਥੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਉਹ ਵੀ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਨਾ ਤਾਂ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ, ਨਾ ਸੁਣਿਆ ਗਿਆ; ਇਸ ਲਈ ਸਮੇਂ, ਥਾਂ ਅਤੇ ਕਰਮ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਵੀ ਵਿਸ਼ੇ ਮਨ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਉਹ ਲਗਾਤਾਰ ਆਉਂਦੇ ਤੇ ਜਾਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਤਜਰਬਾ ਹਰ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੱਤਵ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਅਗਿਆਨਤਾ ਦੀ ਹਨੇਰੀ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੀ ਛਾਂਵ ਵਾਂਗ, ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਰਾ ਚਿੱਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ‘ਮੈਂ’ ਅਤੇ ‘ਮੇਰਾ’ ਵਾਲਾ ਭਾਵ, ਜਦ ਤੱਕ ਬੁੱਧੀ, ਮਨ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਚੱਲੀ ਆ ਰਹੀ ਬਣਤਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਟੁੱਟਦਾ ਨਹੀਂ। ਸੁੱਤ, ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਜਾਂ ਪੀੜਾ ਦੇ ਵੇਲੇ, ਜਦ ਸਾਹ ਰੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ‘ਮੈਂ ਹਾਂ’ ਵਾਲੀ ਸੂਝ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ—even ਮੌਤ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਜਦ ਬੱਚਾ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਧੂਰੇ ਪਕਾਵਟ ਕਾਰਨ, ਗਿਆਰਾਂ ਤੱਤਾਂ ਵਾਲਾ ਸੁਖਸ਼ਮ ਸਰੀਰ ਪ੍ਰਗਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਨਵੇਂ ਚੰਦ ਵਿੱਚ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਲੁਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਵਿਸ਼ੇ ਨਜ਼ਰ ਨਾ ਆਉਣ, ਫੇਰ ਵੀ ਇਹ ਚੱਕਰ ਨਹੀਂ ਮੁੱਕਦਾ; ਜਿਵੇਂ ਮਨੁੱਖ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਸੋਚ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ—even ਝੂਠੇ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ—ਕਲੇਸ਼ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇੰਝ, ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਵਾਲਾ ਸੁਖਸ਼ਮ ਸਰੀਰ, ਤਿੰਨ ਤੇ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਕੇ, ਜਦ ਚੇਤਨਾ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੀਵ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਜੀਵ ਸਰੀਰ ਲੈਂਦਾ ਤੇ ਛੱਡਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਇਸ ਰਾਹੀਂ ਸੁਖ, ਦੁੱਖ, ਡਰ, ਪੀੜਾ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਇਕ ਲੱਦੂ ਘਾਹ ਤੇ ਪਾਣੀ ਉੱਤੇ ਇੱਕੋ ਵਾਰ ਰਹਿੰਦਾ ਤੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਤਿਵੇਂ ਜੀਵ ਮੌਤ ਵੇਲੇ ਵੀ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦਾ। ਜੋ ਅਣਦੇਖਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਵੇਖੇ ਹੋਏ ਵਾਂਗ ਨਾਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ, ਸਗੋਂ ਸੁਪਨੇ ਵਾਂਗ ਹੋਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮੌਜੂਦ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਹੈ, ਜੋ ਹੋਣਾ, ਸਭ ਕੁਝ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਸੁੱਤਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਤੱਕ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਅਗਿਆਨਤਾ ਹੈ, ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸੋਚਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਤੱਕ ਅਸਲੀ ‘ਆਪ’ ਲਈ ਬੰਨ੍ਹ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਮੁਕਤੀ ਲਈ, ਹਰ ਪਾਸੋਂ, ਹਰ ਭਾਵ ਨਾਲ, ਹਰੀ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਇਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਪਾਲਣਾ ਤੇ ਲੀਨਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਉਸ ਦਾ ਹੀ ਰੂਪ ਹੈ। ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਭਗਤ, ਨਾਰਦ ਜੀ, ਹੰਸਾਂ ਦਾ ਰਾਹ ਦੱਸ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰਕੇ, ਸਿੱਧਲੋਕ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ। ਰਾਜਾ ਪ੍ਰਾਚੀਨਬਰ੍ਹੀ, ਜੋ ਸਤੋਗੁਣੀ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਕੇ, ਕਪਿਲ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿਚ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਥੇ, ਇਕਾਗ੍ਰ ਚਿੱਤ ਨਾਲ, ਉਹ ਸਥਿਰ ਰਹਿ ਕੇ, ਗੋਵਿੰਦ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਭਕਤੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਸਾਰੇ ਮੋਹ-ਮਾਇਆ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਏ ਤੇ ਭਗਵਾਨ ਨਾਲ ਇਕ ਰੂਪਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਈ। ਹੇ ਪਾਪ ਰਹਿਤ, ਇਹ ਆਤਮਾ ਬਾਰੇ ਜੋ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿਵ੍ਯ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਕੋਈ ਇਸ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦਾ ਜਾਂ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੌਤ ਦੇ ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੁਕੁੰਦ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਮਹਿਮਾ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਦਿਵ੍ਯ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਨਿਕਲਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਆਤਮਾ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ; ਜੋ ਕੋਈ ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਰਮ ਪਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਸਧਾਰਣ ਦਿਵ੍ਯ ਉਪਦੇਸ਼, ਜੋ ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਮਿਲਿਆ, ਇਸ ਨੇ ਮਰਦਾਂ ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਕਰਤਵਿਆਂ ਬਾਰੇ, ਇੱਥੇ ਤੇ ਆਖਰਤ, ਸਾਰੇ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਇਕ ਵਾਰੀ, ਜਦ ਭਗਵਾਨ ਅਚਾਨਕ ਅੰਤਰਧਾਨ ਹੋ ਗਏ, ਤਾਂ ਵ੍ਰਜ ਦੀਆਂ ਸਤੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਇੰਝ ਤੜਫਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਮਾਦਾ ਹਾਥਣਾਂ ਆਪਣੇ ਸਿਰਦਾਰ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ, ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਚਾਲ-ਢਾਲ, ਪਿਆਰ, ਮੁਸਕਾਨ, ਚੰਚਲ ਨਜ਼ਰਾਂ, ਮਿੱਠੀ ਬੋਲੀ ਅਤੇ ਮੋਹਕ ਲੀਲਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਏ; ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਪਤੀ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮੀ-ਭਾਵ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਚਿੱਤ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲਿਆ ਸੀ। ਹਰ ਇਕ ਗੋਪੀ, ਉਸ ਦੇ ਆਚਰਨ ਦਾ ਅਨੁਕਰਣ ਕਰਦੀ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਹੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਸਮਝਣ ਲੱਗ ਪਈ। ਚਾਲ, ਮੁਸਕਾਨ, ਨਜ਼ਰ, ਬੋਲਣ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀਆਂ ਲੀਲਾਵਾਂ ਦੀ ਨਕਲ ਕਰਦੀਆਂ, ਦਿਲੋਂ ਯਕੀਨ ਕਰਦੀਆਂ, "ਮੈਂ ਹੀ ਉਹ ਹਾਂ।" ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਗੁਣ ਗਾਉਂਦੀਆਂ, ਜੰਗਲ-ਜੰਗਲ ਭਟਕਦੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਵਸ ਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ। ਉਹ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦੀਆਂ, ਜਿਹੜੇ ਦੂਰ-ਦੂਰ ਖੜੇ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਅੰਦਰ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਪੁੱਛ ਰਹੀਆਂ ਹੋਣ। "ਹੇ ਅਸ਼ਵੱਥ, ਪਲਖ, ਨਯਗਰੋਧ ਦੇ ਦਰੱਖਤੋ, ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਨੰਦਨੰਦਨ ਨੂੰ ਇੱਥੋਂ ਲੰਘਦੇ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਆਪਣੀਆਂ ਪਿਆਰ ਭਰੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ ਸਾਡੀਆਂ ਜਿੰਦਾਂ ਚੁਰਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ?" "ਹੇ ਕੁਰਬਕ, ਅਸ਼ੋਕ, ਨਾਗ, ਪੁੰਨਾਗ, ਚੰਪਕ ਦੇ ਦਰੱਖਤੋ, ਕੀ ਰਾਮ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਮੁਸਕਾਨ ਅਹੰਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨਿਮਰ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਇੱਥੋਂ ਲੰਘਿਆ ਹੈ?" "ਹੇ ਧੰਨ ਤੁਲਸੀ, ਜੋ ਗੋਵਿੰਦ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰੀ ਹੈ ਤੇ ਭੌਰਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਸਾਡਾ ਪਿਆਰਾ ਅਚ੍ਯੁਤ, ਜੋ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਇੱਥੋਂ ਲੰਘਦੇ ਵੇਖਿਆ?" "ਹੇ ਮਾਲਤੀ, ਮੱਲਿਕਾ, ਜਾਤੀ, ਯੂਥਿਕਾ, ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਮਾਧਵ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?" "ਹੇ ਚੂਤਾ, ਪ੍ਰਿਯਾਲਾ, ਪਨਸਾ, ਆਸਨਾ, ਕੋਵਿਦਾ, ਜੰਬੂ, ਅਰਕ, ਬਿਲਵਾ, ਬਕੁਲ, ਆੰਬ, ਕਦੰਬ, ਨੀਪ ਅਤੇ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਦਰੱਖਤੋ, ਸਾਡੀਆਂ ਸੁੰਞੀਆਂ ਜਿੰਦਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸੋ ਕਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਕਿਹੜਾ ਰਸਤਾ ਲੰਘਿਆ ਹੈ।" "ਹੇ ਧਰਤੀ, ਤੂੰ ਕਿਹੜੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ ਜੋ ਤੇਰੇ ਰੋਮਾਂ-ਰੋਮ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਖੜੇ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਦ ਕੇਸ਼ਵ ਦੇ ਚਰਨ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪਏ ਹਨ? ਕੀ ਇਹ ਉਸ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੇ ਸਪਰਸ਼ ਤੋਂ ਹੈ, ਜਾਂ ਉਸ ਦੇ ਮਹਾਨ ਕਰਤੱਬਾਂ ਤੋਂ, ਜਾਂ ਜਦ ਉਹ ਵਰਾਹ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤੈਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ ਸੀ?" "ਜਾਂ, ਹੇ ਸਖੀ, ਕੀ ਅਚ੍ਯੁਤ ਇੱਥੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰੇਮੀਕਾ ਕੋਲ ਆਇਆ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ? ਦੇਖੋ, ਕੁਲਪਤੀ ਦੇ ਗਲਦੇ ਹਾਰ ਦੀ ਮਹਿਕ, ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮੀਕਾ ਦੀ ਛਾਤੀ ਦੇ ਕੁੰਕੁਮ ਨਾਲ ਰੰਗੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਵਗ ਰਹੀ ਹੈ।" "ਆਪਣੀ ਕਮਲ-ਹਥੀਲੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਦੇ ਮੋੜ ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਰਾਮ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ, ਭੌਰਿਆਂ ਅਤੇ ਤੁਲਸੀ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ, ਇੱਥੇ ਫਿਰ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਕੀ ਦਰੱਖਤ ਉਸ ਦੇ ਪਿਆਰ ਭਰੇ ਨਜ਼ਰਾਂ ਦੇ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ ਝੁਕਦੇ ਹਨ?" "ਇਹ ਲਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛੋ, ਜੋ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਜੱਫੀ ਪਾਈ ਹੋਈਆਂ ਹਨ; ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ, ਉਸ ਦੇ ਹੱਥ ਦੇ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਰੋਮਾਂਚਿਤ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।" ਇੰਝ, ਆਪਣੇ ਵਿਛੋੜੇ ਵਿੱਚ, ਗੋਪੀਆਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਲੱਭਦੀਆਂ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਲੀਲਾਵਾਂ ਦੀ ਨਕਲ ਕਰਦੀਆਂ, ਹਰ ਇਕ ਉਸ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋਈ। ਕੋਈ ਪੂਤਨਾ ਬਣ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਛਾਤੀ ਪਿਲਾਉਂਦੀ; ਕੋਈ ਰੋਣ ਵਾਲਾ ਬੱਚਾ ਬਣ ਜਾਂਦੀ, ਤਾ ਕਿ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ; ਕੋਈ ਰਥਾਸੁਰ ਬਣ ਕੇ, ਪੈਰ ਨਾਲ ਮਾਰ ਖਾਂਦੀ। ਕੋਈ ਰਾਖਸ ਬਣ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦਾ ਭੇਸ ਬਣੀ ਹੋਈ ਨੂੰ ਫੜ ਲੈਂਦੀ; ਕੋਈ ਗੋਕੁਲ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਕਲ ਕਰਕੇ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪੈਰ ਫੜ ਕੇ ਖਿੱਚ ਲੈਂਦੀ। ਕੁਝ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੇ ਰਾਮ ਬਣ ਕੇ, ਗਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਖੇਡ ਖੇਡਦੀਆਂ; ਕੋਈ ਵਤਸਾਸੁਰ ਬਣ ਕੇ, ਮਾਰੀ ਜਾਂਦੀ; ਤੇ ਕੋਈ ਬਕਾਸੁਰ ਬਣ ਜਾਂਦੀ। ਕੋਈ ਦੂਰ ਖੜੀ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵਾਂਗ ਬੁਲਾਉਂਦੀ, ਕੋਈ ਬਾਂਸਰੀ ਵਜਾਉਂਦੀ ਤੇ ਖੇਡਾਂ ਕਰਦੀ, ਹੋਰ ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੀਆਂ, “ਵਾਹ! ਵਧੀਆ ਕੀਤਾ।” ਕੋਈ ਆਪਣਾ ਬਾਂਹ ਦੂਜੀ ਦੀ ਮੋੜ ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਕਹਿੰਦੀ, “ਮੈਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਹਾਂ—ਵੇਖੋ ਮੇਰੀ ਚਾਲ,” ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਸਾਰਾ ਵਰਨਨ, ਪਵਿੱਤਰ ਭਾਵ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਸਾਨੂੰ ਜੀਵਨ ਦੇ ਅਸਲ ਰੂਪ ਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਲਾਉਂਦਾ ਹੈ।