ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਭਗਵਤ ਜੀ ਦੀ ਕਥਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਰਾਜਾ ਪ੍ਰਾਚੀਨਬਰ੍ਹੀ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਕੁਝ ਨਰਮ ਸੁਭਾਵ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਆਸ਼ਰਮ ਦਾ ਆਸਰਾ ਫੁੱਲ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਵਾਂਗ ਬਹੁਤ ਹੀ ਨਾਜੁਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨੁੱਖ ਜਦ ਇੱਛਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਛਣਭੰਗੂਰ ਸੁਖ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸਾਂਝ ਵਿਚ ਲਗਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਗੱਲਬਾਤ, ਜਿਵੇਂ ਮੱਖੀਆਂ ਦੀ ਰਾਗਨੀ, ਮਨ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਸਾਹਮਣੇ ਸਮਾਂ, ਭੇੜੀਆਂ ਵਾਂਗ, ਅਣਜਾਣੇ ਹੀ ਜੀਵਨ ਦੀ ਉਮਰ ਨੂੰ ਖਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਮਨੁੱਖ ਘਰ ਦੇ ਸੁਖਾਂ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਵਿਚ, ਅਣਜਾਣੇ ਹੀ ਮੌਤ—ਜੋ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਵਾਂਗ ਹੈ—ਆਪਣੀ ਤੀਰ ਨਾਲ ਵਾਰ ਕਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, “ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤੂੰ ਇਸ ਜਿੰਦ ਨੂੰ ਵੇਖ ਜੋ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਚੋਟ ਖਾਂ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।” ਇਸ ਲਈ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਹਰਣ ਆਪਣੀ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਸਾਵਧਾਨ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਤੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖ, ਜਿਵੇਂ ਰਥਵਾਨਾ ਲਗਾਮ ਫੜਦਾ ਹੈ। ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਅਤੇ ਝੁੰਡ ਦੀਆਂ ਰਾਗਨੀਆਂ ਛੱਡ ਦੇ, ਤੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਹੰਸ ਦੇ ਆਸਰੇ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾ, ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਰਹਿ ਤੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਹਟਦਾ ਜਾ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੈਂ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਲਏ ਤੇ ਸੋਚ ਵੀ ਲਿਆ। ਜੇ ਇਹ ਗੱਲ ਅਧਿਆਪਕ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਦੱਸਦੇ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ?” ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਉਸਦੇ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਮੰਨ ਲਿਆ ਕਿ ਇੱਥੇ ਤੱਕ ਕਿ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵੀ ਉਥੇ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦੀਆਂ। ਫਿਰ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਜਿਹੜਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਫਲ ਉਹ ਅਗਲੇ ਜਨਮ ਵਿਚ, ਨਵੀਂ ਦੇਹ ਨਾਲ, ਭੋਗਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਵਾਦ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਕਰਮ ਲੁਕਵੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਪਰ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਕਰਮ ਸੂਖਮ ਦੇਹ ਤੇ ਮਨ ਰਾਹੀਂ ਅਟੁੱਟ ਤੌਰ ਤੇ ਅਗਲੇ ਜਨਮ ਵਿਚ ਫਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਮਨੁੱਖ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਭੋਗਦਾ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਉਸੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇਹ ਨਾਲ। ਜੋ ਕੁਝ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮੰਨ ਕੇ, ਮਨ ਨਾਲ ਫੜਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਉਸਦੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਉਸਦਾ ਜਨਮ-ਮਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਮਨ ਦੇ ਕਾਰਜਾਂ ਤੋਂ ਉਸਦੀ ਉਪਸਥਿਤੀ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਕਰਮ ਮਨ ਦੇ ਚਲਣ ਨਾਲ ਪਛਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਵਾਰ, ਜੋ ਇਸ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਨਾ ਵੇਖਿਆ, ਨਾ ਸੁਣਿਆ, ਉਹ ਵੀ ਅੰਦਰ ਪਰਗਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਅੰਦਰ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਰਾਜਨ, ਜਿੰਦੂ ਅਜਿਹੀ ਸੂਰਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਪਿਛਲੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਜੋ ਅਨੁਭਵ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਮਨ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਫੜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਮਨ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਪਿਛਲੀਆਂ, ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਤੇ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸੂਰਤਾਂ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰੀ, ਜੋ ਨਾ ਵੇਖਿਆ, ਨਾ ਸੁਣਿਆ, ਉਹ ਮਨ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਥਾਂ, ਸਮੇਂ ਤੇ ਕਰਮ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮਨ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਲਈ ਜੋ ਵੀ ਵਿਸ਼ੇ ਹਨ, ਉਹ ਲਗਾਤਾਰ ਆਉਂਦੇ ਤੇ ਜਾਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਇਹੀ ਅਨੁਭਵ ਹੈ। ਜਦ ਮਨ ਸਿਰਫ ਸਤ੍ਵ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਕੋਲ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਅਗਿਆਨਤਾ ਦਾ ਹਨੇਰਾ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੀ ਛਾਂ ਵਾਂਗ, ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਦ ਤੱਕ ਬੁੱਧੀ, ਮਨ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਵਿਵਸਥਾ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਤਦ ਤੱਕ 'ਮੈਂ' ਤੇ 'ਮੇਰਾ' ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਟੁੱਟਦੀ ਨਹੀਂ। ਨੀੰਦ, ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਜਾਂ ਪੀੜ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਜਦ ਸਾਹ ਰੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ 'ਮੈਂ ਹਾਂ' ਦੀ ਸੂਝ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਮੌਤ ਸਮੇਂ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਜਦ ਬੱਚਾ ਮਾਂ ਦੇ ਗਰਭ ਜਾਂ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਸੂਖਮ ਸਰੀਰ ਦੇ ਗਿਆਰਾਂ ਅੰਗ ਪਰਗਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਅਮਾਵੱਸ ਦੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਾਂਗ। ਭਾਵੇਂ ਵਿਸ਼ੇ ਨਾ ਹੋਣ, ਪਰ ਚੱਕਰ ਨਹੀਂ ਮੁੱਕਦਾ; ਜਿਵੇਂ ਮਨੁੱਖ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਸੋਚ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ, ਭਾਵੇਂ ਝੂਠੇ ਹੋਣ, ਦੁੱਖ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੰਜ ਸੂਖਮ ਤੱਤ, ਤਿੰਨ ਤੇ ਸੋਲਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਕੇ, ਜਦ ਚੇਤਨਾ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਦ ਉਹ ਜੀਵ ਆਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਰਾਹੀਂ ਜੀਵ ਸਰੀਰ ਲੈਂਦਾ ਤੇ ਛੱਡਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸੁਖ, ਦੁੱਖ, ਡਰ, ਪੀੜ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਜੌਂਕ ਘਾਹ ਤੇ ਪਾਣੀ ਉੱਤੇ ਇੱਕੋ ਵੇਲੇ ਨਾਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਂਦੀ, ਨਾਂ ਰਹਿੰਦੀ, ਤਿਵੇਂ ਜੀਵ ਮੌਤ ਵੇਲੇ ਵੀ ਸਰੀਰ ਦੀ ਪਛਾਣ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦਾ। ਜੋ ਅਣਦੇਖਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਵੇਖੇ ਹੋਏ ਵਾਂਗ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਪਰ ਹੋਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਮੌਜੂਦ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਸੁਪਨੇ ਵਾਂਗ; ਜੋ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਹੋ ਰਿਹਾ, ਤੇ ਜੋ ਹੋਣਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਸੁੱਤੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਤੱਕ ਅਗਿਆਨਤਾ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਸੋਚਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਤੱਕ ਬੰਨ੍ਹਾ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਮੁਕਤੀ ਲਈ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਹਰਿ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰ, ਉਸਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਸਮਝ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਪਾਲਣਾ ਤੇ ਲਯ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਜੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਨਾਰਦ ਜੀ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਭਗਤ ਸਨ, ਹੰਸਾਂ ਦਾ ਰਾਹ ਵਿਖਾ ਕੇ, ਵਿਦਾ ਹੋ ਕੇ, ਸਿੱਧਲੋਕ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ। ਰਾਜਾ ਪ੍ਰਾਚੀਨਬਰ੍ਹੀ ਨੇ ਆਪਣਿਆਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜ ਦੇ ਰੱਖ-ਰਖਾਵ ਦੀ ਸਿਖਿਆ ਦੇ ਕੇ, ਕਪਿਲ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਤਪੱਸਿਆ ਲਈ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਥੇ, ਇਕਾਗ੍ਰ ਚਿੱਤ ਨਾਲ, ਉਹ ਗੋਵਿੰਦਾ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਤੇ ਸਾਰੇ ਮੋਹ-ਮਾਇਆ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਰੂਪ ਹੋ ਗਏ। ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਇਹ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਬਾਰੇ ਉਪਦੇਸ਼, ਜੋ ਦਿਵ੍ਯ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਗਾਇਆ, ਜੋ ਇਸਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦਾ ਜਾਂ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਾਇਆ ਦੇ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਛੁਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੁਕੁੰਦ ਦੀ ਇਹ ਮਹਿਮਾ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਨਿਕਲੀ ਤੇ ਆਤਮਾ ਦੀ ਪਵਿਤਰਤਾ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ; ਜੋ ਇਸਨੂੰ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਰਵੋਚ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਦਭੁਤ ਉਪਦੇਸ਼, ਜੋ ਹੁਣ ਮਿਲਿਆ, ਇਸ ਨੇ ਇਸ ਲੋਕ ਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਨਰ-ਨਾਰੀ ਦੇ ਕਰਤਵਿਆਂ ਬਾਰੇ ਸਾਰੇ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ, ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਦ ਪ੍ਰਭੂ ਅਚਾਨਕ ਅੰਤਧਾਨ ਹੋ ਗਏ, ਤਾਂ ਵ੍ਰਜ ਦੀਆਂ ਗੋਪੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਆਪਣਾ ਅਗੂਆ ਵਿੱਖੋ ਵੱਖ ਹੋਈਆਂ ਹਾਥਣੀਆਂ, ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਚਾਲ-ਢਾਲ, ਪ੍ਰੀਤ, ਮੁਸਕਾਨ, ਚੰਚਲ ਨਜ਼ਰਾਂ, ਮਿੱਠੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਤੇ ਮਨੋਹਰ ਲੀਲਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਏ। ਹਰ ਇਕ ਗੋਪੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਸਮਝ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਚਾਲਾਂ, ਮੁਸਕਾਨ, ਨਜ਼ਰਾਂ, ਗੱਲਾਂ ਆਦਿਕ ਦੀ ਨਕਲ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਇੱਕਠੀਆਂ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੇ ਗੁਣ ਗਾਉਂਦੀਆਂ, ਜੰਗਲ-ਜੰਗਲ ਭਟਕਦੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਮਸਤ ਹੋਈਆਂ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦੀਆਂ। ਉਹ ਰੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦੀਆਂ, ਜਿਹੜੇ ਆਪ ਤਾਂ ਚੁੱਪ-ਚਾਪ ਖੜੇ ਹਨ, ਪਰ ਅੰਦਰ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਵੱਸਾਏ ਹੋਏ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਅਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਪੁੱਛ ਰਹੀਆਂ ਹੋਣ। ਉਹ ਆਖਦੀਆਂ, “ਹੇ ਅਸ਼੍ਵੱਥ, ਪਲਕ੍ਸ਼, ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧ ਰੁੱਖੋ, ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਨੰਦਨੰਦਨ ਨੂੰ ਇੱਥੋਂ ਲੰਘਦੇ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਆਪਣੀਆਂ ਪ੍ਰੇਮਭਰੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ ਸਾਡੀਆਂ ਜਿੰਦਾਂ ਚੁਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ?” “ਹੇ ਕੁਰਬਕ, ਅਸ਼ੋਕ, ਨਾਗ, ਪੁੰਨਾਗ, ਚੰਪਕ ਰੁੱਖੋ, ਕੀ ਰਾਮ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਮੁਸਕਾਨ ਅਹੰਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨਿਵਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਇੱਥੋਂ ਲੰਘੇ ਹਨ?” “ਹੇ ਧੰਨ ਤੁਲਸੀ, ਜੋ ਗੋਵਿੰਦਾ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰੀ ਹੈ, ਤੇ ਮਧੁਮੱਖੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਕੀ ਤੂੰ ਉਸ ਪ੍ਰਿਯ ਅਚ੍ਯੁਤ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਇੱਥੋਂ ਲੰਘਿਆ?” “ਹੇ ਮਾਲਤੀ, ਮੱਲਿਕਾ, ਜਾਤੀ, ਯੂਥਿਕਾ ਫੁੱਲੋ, ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਮਾਧਵ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਛੋਹ ਨਾਲ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਇੱਥੋਂ ਲੰਘਿਆ?” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗੋਪੀਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤ, ਵਿਛੋੜਾ ਤੇ ਪ੍ਰੇਮ-ਭਾਵਨਾ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ, ਹਰ ਥਾਂ, ਹਰ ਰੁੱਖ, ਫੁੱਲ ਤੇ ਪੌਦੇ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦੇ-ਪੁੱਛਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਟਕਣਾ ਜਾਰੀ ਰਹੀ।