ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੀ ਚਲਾਕ ਮਨ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ ਤੇ ਕਦੇ ਵੀ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ ਦਾ ਸੁਆਦ ਨਾ ਚੱਖ ਸਕਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਚੰਡਾਲ ਜਾਂ ਗਧੇ ਵਾਂਗ ਹੀ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ। ਅਫ਼ਸੋਸ, ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ ਵਿਅਰਥ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਜੋ ਜਨਮ ਦੀ ਪੀੜਾ ਸਹੀ, ਉਹ ਵੀ ਬੇਕਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਕਦੇ ਵੀ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਕਥਾ ਨਹੀਂ ਸੁਣੀ, ਉਹ ਜੀਉਂਦੇ ਲਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਕਰਮ ਪਾਪੀ ਹਨ ਤੇ ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪਸ਼ੂ ਵਰਗਾ ਬੋਝ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਗੱਲ ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਕਥਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਲੱਭ ਹੈ; ਇਹ ਲੱਖਾਂ ਜਨਮਾਂ ਦੀ ਪੁੰਨ ਕਮਾਈ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਗਿਆਨੀ, ਇਸ ਯੋਗ ਰੂਪੀ ਖਜ਼ਾਨੇ ਨੂੰ ਮਨ ਲਾ ਕੇ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਣਨ ਲਈ ਕੋਈ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਪਾਬੰਦੀ ਨਹੀਂ, ਹਰ ਵੇਲੇ ਸੁਣਨਾ ਚੰਗਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਸੱਚਾਈ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਨਾਲ, ਹਰ ਵੇਲੇ ਸੁਣਨ ਦੀ ਹੀ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਪਰ ਕਲੀ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਅਸਮਰਥਾ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਹਦਾਇਤ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਮਨ ਦੀ ਚਲਾਕੀਆਂ ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾਉਣਾ, ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਰੱਖਣਾ, ਜਾਂ ਦীক্ষਾ ਲੈਣਾ ਕਲੀ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਭਾਗਵਤ ਸੁਣਨ ਦੀ ਵਿਧੀ ਅਤਿ ਉੱਤਮ ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੈ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਹਰ ਰੋਜ਼, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਭਾਗਵਤ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਫਲ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਕਥਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਕਲੀ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਮਨ ਤੇ ਕਾਬੂ ਨਾ ਹੋਣ, ਰੋਗ, ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਬੁਰਾਈਆਂ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਨਾ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ। ਜੋ ਫਲ ਤਪ, ਯੋਗ, ਜਾਂ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਸਕਦਾ, ਉਹ ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਭਾਗਵਤ ਕਥਾ ਨਾਲ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਕਥਾ ਯਜਨਾ, ਵਰਤ, ਤਪ, ਜਾਂ ਤੀਰਥ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਚੀ ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਯੋਗ, ਧਿਆਨ, ਗਿਆਨ—ਸਭ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਹੈ; ਇਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਕਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ, ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ। ਫਿਰ ਸ਼ੌਨਕ ਜੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਇਹ ਕਥਾ ਤਾਂ ਬੜੀ ਅਦਭੁਤ ਹੈ, ਇਸ ਨੇ ਗਿਆਨ ਤੇ ਹੋਰ ਧਰਮਾਂ ਨੂੰ ਪਾਸੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਭਾਗਵਤ ਪੁਰਾਣ, ਜੋ ਪਰਮ ਮੰਗਲ ਤੇ ਯੋਗ ਆਦਿਕ ਮਾਰਗ ਦੱਸਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ?” ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਜਦੋਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਧਰਤੀ ਛੱਡ ਕੇ ਆਪਣੇ ਧਾਮ ਜਾਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕਰ ਚੁੱਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗਿਆਰਾਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਿਆ। ਉਦ੍ਧਵ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ, ‘ਹੇ ਗੋਵਿੰਦ! ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਲਈ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਪੂਰੇ ਕਰਕੇ ਵਿਦਾ ਹੋ ਜਾਵੋਗੇ। ਮੇਰੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਜੋ ਵੱਡਾ ਚਿੰਤਾਵਾਦ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਸੁਣਕੇ ਮੈਨੂੰ ਸੰਤੋਖ ਦਿਓ। ਹੁਣ ਕਲੀ ਯੁੱਗ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਬੁਰੇ ਲੋਕ ਵਧਣਗੇ, ਤੇ ਚੰਗੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਕਰਕੇ ਬੁਰੇ ਹੋ ਜਾਣਗੇ। ਧਰਤੀ ਤੇ ਭਾਰੀ ਬੋਝ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ, ਤੇ ਉਹ ਗਾਂ ਦੀ ਆਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿਚ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਆਵੇਗੀ। ਹੇ ਕਮਲਨੈਣ! ਤੇਰੇ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਰਾਖਾ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਭਗਤਵਤਸਲ, ਦਇਆ ਕਰਕੇ ਨਾ ਜਾ; ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਲਈ, ਜੋ ਕਿ ਨਿਰਾਕਾਰ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਹੈ, ਕੋਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਉਪਾਇਆ ਸੋਚ।’” ਉਦ੍ਧਵ ਜੀ ਦੇ ਇਹ ਸਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਹਰਿ ਨੇ ਪ੍ਰਭਾਸ ਤੀਰਥ ਉੱਤੇ ਸੋਚਿਆ, “ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ?” ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਦਿਵ੍ਯ ਤੇਜ ਭਾਗਵਤ ਵਿਚ ਰੱਖ ਦਿਤਾ, ਆਪ ਨੂੰ ਲੁਕਾ ਕੇ, ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਸ਼ਬਦਾਂ ਰੂਪ ਇਹ ਭਾਗਵਤ, ਆਪ ਹੀ ਹਰੀ ਦਾ ਰੂਪ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਦੀ ਸੇਵਾ, ਪਾਠ, ਦਰਸ਼ਨ ਜਾਂ ਸ੍ਰਵਣ ਕਰਨ ਨਾਲ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਭਾਗਵਤ ਕਥਾ, ਹੋਰ ਸਭ ਹੀ ਆਚਾਰਾਂ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਮੰਨੀ ਗਈ। ਕਲੀ ਯੁੱਗ ਲਈ ਇਹੀ ਧਰਮ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਦੁੱਖ, ਗਰੀਬੀ, ਅਪਸ਼ਕੁਨ, ਪਾਪ—ਸਭ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਵਾਸਨਾ ਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਤੇ ਜਿੱਤ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਵੈਸ਼ਨਵ ਮਾਇਆ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਵਿਚ ਅਸਮਰਥ ਹਨ, ਤਾਂ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਤਾਂ ਇਹ ਹੋਰ ਵੀ ਔਖਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਕਥਾ ਹੀ ਉਚਿਤ ਮੰਨੀ ਗਈ। ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਜਦੋਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਨਾਗਸ਼੍ਰਵਣ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿਚ ਇਹ ਧਰਮ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਇਕ ਅਚੰਭਿਤ ਘਟਨਾ ਵਾਪਰੀ। ਭਗਤੀ, ਆਪਣੇ ਦੋ ਨੌਜਵਾਨ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜਕੇ, ਅਚਾਨਕ ਉਥੇ ਆ ਗਈ। ਉਹ ਪੂਰਨ ਪ੍ਰੇਮ ਦਾ ਮੂਰਤ ਸੀ, ਤੇ ਮੁੜ ਮੁੜ ‘ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਗੋਵਿੰਦ, ਹਰੇ, ਮੁਰਾਰੀ, ਨਾਥ’ ਨਾਮ ਉਚਾਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਸਭ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਉਹ ਭਾਗਵਤ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਲੱਖਣ ਵਸਤਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਸੋਹਣੇ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਵਿਚ, ਸਭਾ ਵਿਚ ਆ ਗਈ। ਸਭ ਹੈਰਾਨ ਹੋਏ ਕਿ ਇਹ ਕਿੱਥੋਂ ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਆ ਗਈ? ਉਸ ਵੇਲੇ ਕੁਮਾਰਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, ‘ਇਹ ਹੁਣ ਭਾਗਵਤ ਕਥਾ ਦੇ ਸਾਰ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਹੈ।’ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਭਗਤੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਨਿਵੇਂ ਹੋ ਕੇ, ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ, ‘ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਅੱਜ ਮੈਨੂੰ, ਜੋ ਕਿ ਕਲੀ ਵਿਚ ਗੁੰਮ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਕਥਾ ਨਾਲ ਪਾਲਿਆ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਕਿੱਥੇ ਵੱਸਾਂ? ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੱਸਣ।’ ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਮਿਲਿਆ, ‘ਹੇ ਭਗਤੀ! ਤੂੰ ਭਗਤਾਂ ਵਿਚ ਗੋਵਿੰਦ ਦੇ ਰੂਪ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਹੀ ਪ੍ਰੇਮ ਨੂੰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਦੀ ਹੈਂ, ਤੇ ਸੰਸਾਰਕ ਰੋਗ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈਂ। ਇਸ ਲਈ, ਪੱਕੇ ਨਿਸ਼ਚੈ ਨਾਲ ਵੈਸ਼ਨਵਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਵੱਸ।’ ਇਸ ਕਰਕੇ, ਕਲੀ ਦੇ ਪਾਪ ਤੇਰੀ ਛਾਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦੇਖ ਸਕਦੇ, ਨਾ ਹੀ ਉਹ ਆਪਣਾ ਵੱਸ ਚਲਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਆਗਿਆ ਨਾਲ, ਭਗਤੀ ਫਿਰ ਹਰੀ ਦੇ ਦਾਸਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਵੱਸ ਗਈ। ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚੋਂ, ਜੇ ਕਿਸੇ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਸਿਰਫ਼ ਹਰੀ ਦੀ ਭਗਤੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਧੰਨਵੰਤ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਹੋਰ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਰੀਬ ਹੋਵੇ। ਕਿਉਂਕਿ ਹਰੀ ਆਪ, ਆਪਣਾ ਧਾਮ ਛੱਡ ਕੇ, ਭਗਤੀ ਦੇ ਧਾਗੇ ਨਾਲ ਬੱਝ ਕੇ, ਉਸਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਆ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋ ਵਧ ਕੇ ਭਾਗਵਤ—ਜਿਸਦਾ ਆਪ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮਨ ਰੂਪ ਹੈ—ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਕੀ ਕਹੀਏ? ਉਸ ਦੀ ਸਰਨ ਆਉਣ ਨਾਲ, ਉਸਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣਨ ਤੇ ਸੁਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਵੀ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਸਮਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਧਰਮ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਫਿਰ ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਜਦੋਂ ਵੈਸ਼ਨਵਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਇਹ ਅਸਧਾਰਣ ਭਗਤੀ ਦੇਖੀ, ਤਾਂ ਭਗਵਾਨ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਤੇ ਬੜੇ ਪ੍ਰੇਮੀ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਧਾਮ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਉਥੇ ਆ ਗਏ। ਉਹ ਵਣ-ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਘਟਾ ਵਰਗੇ ਸ਼ਿਆਮ, ਪੀਲੇ ਵਸਤ੍ਰ, ਸੁੰਦਰ ਆਕਾਰ, ਸੋਨੇ ਦੀ ਕਮਰ-ਪੱਟੀ, ਚਮਕਦੇ ਮੁਕੁਟ ਤੇ ਕੁੰਡਲ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਤਿੰਨ ਵੰਕੀਆਂ ਚਾਲ ਵਿਚ ਖੜੇ, ਕੌਸਤੁਭ ਮਣੀ ਨਾਲ ਭੂਸ਼ਿਤ, ਦਸ ਲੱਖ ਕਾਮਦੇਵਾਂ ਤੋਂ ਵਧ ਸੁੰਦਰ, ਚੰਦਨ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਲਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਆਨੰਦ ਤੇ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਸਰੂਪ, ਮਿੱਠੇ, ਬਾਂਸਰੀ ਫੜੇ ਹੋਏ, ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਏ। ਵੈਕੁੰਠ ਵਾਸੀ, ਉਦ੍ਧਵ ਆਦਿਕ ਵੈਸ਼ਨਵ, ਇੱਥੇ ਭੀੜ ਵਿਚ, ਇਹ ਕਥਾ ਸੁਣਨ ਲਈ ਗੁਪਤ ਰੂਪ ਵਿਚ ਆਏ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਜੈ ਜੈਕਾਰ ਹੋਈ, ਅਲੌਕਿਕ ਰਸ ਵਧ ਗਿਆ, ਗੁਲਾਬੀ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਹੋਈ, ਤੇ ਸ਼ੰਖਾਂ ਦੀ ਧੁਨ ਗੂੰਜੀ। ਜਿਹੜੇ ਉਥੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ, ਘਰ, ਤੇ ਆਪ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਹ ਅਵਸਥਾ ਦੇਖ ਕੇ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਬੋਲਿਆ।