ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਮੈਂ ਉਸ ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ, ਜਿਵੇਂ ਮਧੁਮੱਖੀ ਫੁੱਲਾਂ ਤੋਂ ਰਸ ਕੱਢਦੀ ਹੈ, ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਸਾਰ ਦੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗੀ ਗਿਆਨ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰਕੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਡਰ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹਰੀ ਹੀ ਸਾਰੀ ਸਰੀਰਧਾਰੀ ਜਿੰਦਾਂ ਦੀ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਰਨ ਹੀ ਸਚਾ ਆਸਰਾ ਹਨ, ਜਿਥੋਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਆ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਉਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰਾ ਸਵੈ-ਰੂਪ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਰਤਾ ਭਰ ਡਰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ; ਜੋ ਇਹ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਅਸਲ ਵਿਚ ਗਿਆਨੀ ਹੈ, ਤੇ ਉਹੋ ਗਿਆਨੀ—ਹਰੀ ਆਪ ਹੀ—ਸੱਚਾ ਅਧਿਆਪਕ ਹੈ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: "ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਤੇਰਾ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਮੈਂ ਉੱਤਰ ਦਿਤਾ ਹੈ; ਹੁਣ, ਜਦ ਮੈਂ ਦੱਸਣ ਲੱਗਾ ਹਾਂ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ, ਇਹ ਰਾਜ਼ੀ, ਨਿਸਚਿਤ ਗੱਲ ਹੈ। ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜੀਵ, ਜੋ ਮਿੱਠੇ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲੱਭਦਾ ਹੈ, ਛੇ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਮਿੱਠੇ ਗੀਤਾਂ ਵੱਲ ਖਿੱਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਦੀ ਲਾਲਚ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਭੁੱਖੇ ਭੇੜੀਏ ਹਨ, ਜੋ ਕਦੇ ਤ੍ਰਿਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ; ਪਿੱਛੋਂ ਇੱਕ ਹਿਰਣ, ਜੋ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਦੇ ਤੀਰ ਨਾਲ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ ਇਹ ਹੈ: ਜਿਵੇਂ ਨਰਮ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲੱਭਣਾ, ਇਕ ਫੁੱਲ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਵਾਂਗ ਬਹੁਤ ਥੋੜ੍ਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਛਾ ਤੋਂ ਉਪਜੀ ਖੇਪਲੇ ਸੁਖ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ, ਮਨ ਉਸ ਮਿਲਾਪ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਛੇ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਵਾਂਗ, ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਬਾਤ ਚਿੱਤ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਅੱਗੇ, ਸਮਾਂ ਭੇੜੀਏਆਂ ਵਾਂਗ, ਅਣਜਾਣੇ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਆਯੁ ਨੂੰ ਖਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦ ਉਹ ਘਰ ਦੀ ਮੌਜ ਮਾਣਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਵੇਲੇ, ਮੌਤ—ਸ਼ਿਕਾਰੀ—ਤੀਰ ਮਾਰਦੀ ਹੈ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤੂੰ ਉਸ ਜੀਵ ਨੂੰ ਵੇਖ, ਜਿਸ ਦਾ ਹਿਰਦਾ ਤੀਰ ਨਾਲ ਛਿੱਦਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹਿਰਣ ਦੇ ਵਰਤਾਵ ਨੂੰ ਵੇਖ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖ, ਜਿਵੇਂ ਰਥਵਾਨ ਲਗਾਮ ਫੜਦਾ ਹੈ। ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਅਤੇ ਝੁੰਡ ਦੇ ਗੀਤ ਛੱਡ ਦੇ, ਤੇ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਹੰਸ ਦੇ ਆਸਰੇ ਵਿੱਚ ਆ, ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਕੇ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਜਾ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: "ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਤੇ ਵਿਚਾਰਿਆ ਹੈ ਜੋ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਕਿਹਾ। ਜੇ ਅਧਿਆਪਕ ਇਹ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਇਹ ਸਿੱਖਿਆ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ?" ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: "ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤੇਰਾ ਵੱਡਾ ਸੰਦੇਹ ਮੇਰੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਦੂਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਿੱਥੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦੀਆਂ, ਉੱਥੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵੀ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਵੀ ਕਰਮ ਇੱਥੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ, ਇਹ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਦੂਜੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਭੋਗਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਕੀਤੇ ਕਰਮ ਲੁਕਵੇਂ ਹਨ, ਪ੍ਰਗਟ ਨਹੀਂ।" ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: "ਜਿਸ ਕਰਮ ਨਾਲ ਕੋਈ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਨਾਲ ਹੀ ਅਗਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ, ਸੁਖਮ ਸਰੀਰ ਤੇ ਮਨ ਰਾਹੀਂ, ਲਗਾਤਾਰ ਫਲ ਭੋਗਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਮਨੁੱਖ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ, ਸਾਹ ਲੈ ਰਹੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਉਹ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਜਾਂ ਤਾਂ ਇਸ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨਾਲ ਭੋਗਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਇਹ ਜੀਵ 'ਮੈਂ ਇਹ ਹਾਂ' ਆਖ ਕੇ ਮਨ ਨਾਲ ਪਕੜਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਹੀ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੁੜ ਜਨਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਮਨ ਨੂੰ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਤੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਪਿਛਲੇ ਸਰੀਰਾਂ ਦੇ ਕਰਮ ਮਨ ਦੇ ਹਿਲਣ-ਡੁੱਲਣ ਨਾਲ ਪਛਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਨਾ ਤਾਂ ਅਨੁਭਵਿਆ, ਨਾ ਵੇਖਿਆ, ਨਾ ਸੁਣਿਆ ਗਿਆ; ਪਰ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਉਹ ਰੂਪ ਅੰਦਰੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਸਰੀਰਧਾਰੀ ਜੀਵ ਉਹ ਰੂਪ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਉਪਜਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਅਨੁਭਵ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਉਸ ਅਰਥ ਨੂੰ ਮਨ ਨਹੀਂ ਪਕੜ ਸਕਦਾ। ਮਨ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਪਿਛਲੇ ਰੂਪ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਵੀ, ਤੇ ਜੋ ਨਹੀਂ ਹੋਣਗੇ ਉਹ ਵੀ—ਤੂੰ ਮੰਗਲਮਈ ਹੋ। ਕਈ ਵਾਰੀ, ਜੋ ਨਾ ਵੇਖਿਆ, ਨਾ ਸੁਣਿਆ, ਉਹ ਮਨ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਥਾਂ, ਸਮਾਂ ਤੇ ਕਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਵੀ ਪਦਾਰਥ ਮਨ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਲੜੀਵਾਰ ਆਉਂਦੇ ਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਸਭ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਹੈ। ਜਦ ਮਨ ਸਿਰਫ ਸਤਵ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਹਨੇਰਾ, ਚੰਦ ਦੀ ਛਾਂ ਵਾਂਗ, ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਹ ਸਾਰਾ ਚਾਨਣ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 'ਮੈਂ' ਤੇ 'ਮੇਰਾ' ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਮਨੁੱਖ ਵਿੱਚ ਤਦ ਤੱਕ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਦ ਤੱਕ ਬੁੱਧੀ, ਮਨ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਆਦਿ ਰਹਿਤ ਵਿਵਸਥਾ ਚੱਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਨੀਂਦ, ਬੇਹੋਸ਼ੀ, ਤੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ, ਸਾਹ ਰੁਕਣ ਕਰਕੇ, 'ਮੈਂ ਹਾਂ' ਦੀ ਸੂਝ ਨਹੀਂ ਉਪਜਦੀ—even ਮੌਤ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਵੀ। ਗਰਭ ਤੇ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ, ਅਪਕਵਤਾ ਕਰਕੇ, ਗਿਆਰਾਂ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਸੁਖਮ ਸਰੀਰ ਪ੍ਰਗਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਨਵਾ ਚੰਦ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੁਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਪਦਾਰਥ ਨਾ ਹੋਣ, ਚੱਕਰ ਨਹੀਂ ਮੁੱਕਦਾ; ਜਿਵੇਂ ਮਨ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਦੁੱਖ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਅਸਲ ਨਾ ਹੋਣ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੰਜ-ਭਾਗੀ ਸੁਖਮ ਸਰੀਰ, ਤਿੰਨ ਤੇ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਫੈਲ ਕੇ, ਚੇਤਨਾ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਜੀਵ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਰਾਹੀਂ, ਮਨੁੱਖ ਸਰੀਰ ਲੈਂਦਾ ਤੇ ਛੱਡਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਇਸ ਰਾਹੀਂ ਸੁਖ, ਦੁੱਖ, ਡਰ, ਪੀੜ੍ਹਾ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਚਿੱਟੀ ਪੱਤੀ ਤੇ ਪਾਣੀ ਉੱਤੇ ਲੀਚੀ ਨਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛੱਡਦੀ, ਨਾ ਰਹਿੰਦੀ, ਤਿਵੇਂ ਮਨੁੱਖ ਮੌਤ ਵੇਲੇ ਵੀ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਪਛਾਣ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦਾ। ਅਣਦੇਖਿਆ ਵਿਨਾਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਦੇਖਿਆ ਹੋਇਆ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਹੋਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਸੁਪਨੇ ਵਾਂਗ; ਜੋ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਹੋਵੇਗਾ, ਸਭ ਦਿਨ ਰਾਤ ਸੁੱਤੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਤੱਕ ਅਗਿਆਨਤਾ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਦ ਤੱਕ ਅਸਲ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਵਾਲਾ ਜੀਵ ਬੰਨ੍ਹੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਉਸ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਲਈ, ਹਰੀ ਦੀ ਪੂਰੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਭਗਤੀ ਕਰ, ਸਭ ਕੁਝ ਉਸ ਦਾ ਹੀ ਸਮਝ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਸੰਭਾਲ ਤੇ ਲੀਨ ਹੋਣ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਮੈਤਰੇਯ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ: ਪਰਮ ਭਗਤ, ਨਾਰਦ ਜੀ, ਹੰਸਾਂ ਦਾ ਰਾਹ ਦੱਸ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰਕੇ, ਸਿਧਲੋਕ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਰਾਜਾ ਪ੍ਰਾਚੀਨਬਰ੍ਹੀ, ਜੋ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਰਚਨਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਕੇ, ਕਪਿਲ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਤਪੱਸਿਆ ਲਈ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਥੇ, ਇਕਾਗ੍ਰ ਚਿੱਤ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਗੋਵਿੰਦ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕੀਤੀ; ਸਭ ਮੋਹ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਭਗਤੀ ਰਾਹੀਂ ਉਸ ਨਾਲ ਸਰੂਪ ਹੋ ਗਿਆ। ਹੇ ਪਾਪ ਰਹਿਤ, ਇਹ ਆਤਮਾ ਬਾਰੇ ਉਚਿਤ ਉਪਦੇਸ਼, ਜੋ ਦਿਵ੍ਯ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਗਾਇਆ, ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਇਸ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦਾ ਜਾਂ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਭੌਤਿਕ ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੁਕੁੰਦ ਦੀ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਮਹਿਮਾ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਪਰਮ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਵਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਆਪ ਆਤਮਾ ਦੀ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ; ਜੋ ਵੀ ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਰਮ ਪਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਮੁੜ ਜਨਮ-ਮਰਣ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਭਟਕਦਾ। ਇਹ ਅਦਭੁਤ ਪਰਮ ਉਪਦੇਸ਼, ਜੋ ਹੁਣ ਮੈਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਮਰਦ ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਕਰਤਵਿਆਂ ਬਾਰੇ, ਇੱਥੇ ਤੇ ਆਗਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ, ਸਾਰੇ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ: ਜਦ ਪ੍ਰਭੂ ਅਚਾਨਕ ਅੰਤਧਾਨ ਹੋ ਗਏ, ਵ੍ਰਜ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀਆਂ ਸਨ, ਵੱਡੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਈਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਮਾਦਾ ਹਾਥਣਾਂ ਆਪਣੇ ਅਗੂਏ ਤੋਂ ਵਿੱਛੋੜੀ ਹੋ ਜਾਣ 'ਤੇ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਚਲਣ, ਪਿਆਰ, ਮੁਸਕਾਨ, ਖੇਡ ਭਰੀਆਂ ਨਿਗਾਹਾਂ, ਮਿੱਠੀ ਬੋਲੀ ਤੇ ਮਨੋਹਰ ਲੀਲਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਲਕਸ਼ਮੀਪਤੀ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਮ ਗਏ। ਉਹ ਸਭ, ਹਰ ਇਕ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭੂ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਚਾਲਾਂ, ਹੱਸਣਾ, ਨਿਗਾਹਾਂ, ਗੱਲਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਲੀਲਾਵਾਂ ਦੀ ਨਕਲ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਈਆਂ, ਤੇ ਹਰ ਇੱਕ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸਮਝਣ ਲੱਗੀ: "ਮੈਂ ਹੀ ਉਹ ਹਾਂ।