ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਦੀਆਂ ਸੋਹਣੀਆਂ ਗੋਪੀਆਂ, ਜਦੋਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਖੇਡਦੀਆਂ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਫੈਲ ਜਾਂਦੇ, ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਹੱਬਾ-ਕੁਸ਼ਤੀ ਕਰਦੀਆਂ, ਕਦੇ ਪੱਟੀਆਂ ਢੀਲੀਆਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ, ਕਦੇ ਨਖਾਂ ਦੀ ਛੋਹ ਲੈਂਦੀਆਂ। ਹਾਸੇ, ਨਜ਼ਰਾਂ, ਤੇ ਮੁਸਕਾਨਾਂ ਨਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਪ੍ਰੇਮ-ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਜਗਾਇਆ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਤਿ ਆਨੰਦ ਮਿਲਿਆ। ਇੰਝ, ਵੱਡੇ ਮਨ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਮਿਲਣ ਤੇ ਉਹ ਗੋਪੀਆਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਸਮਝਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਕੇਸ਼ਵ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਇਸ ਮਾਣ-ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ਕਿਸਮਤੀ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਉਥੋਂ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਏ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਤੇ ਅਸਲੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਮਿਲੇ। ਇੱਥੇ ਪਹਿਲੀ ਦਸਮੇ ਸਕੰਧ ਦੇ ਉਨਤੀਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਅੰਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪਰਮਹੰਸਾਂ ਲਈ ਉੱਤਮ ਭਾਗਵਤ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਉਸ ਪਰਮ ਪੁਰਖ, ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਮਧੁਮੱਖੀ ਵਾਂਗ ਵੈਦਾਂ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਲ ਰਸ ਕੱਢ ਕੇ ਆਪਣੇ ਸੇਵਕਾਂ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮ-ਸਾਕਸ਼ਾਤਕਾਰ ਦੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਵਾਣੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰਿਕ ਡਰ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਰੀ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਵੈ-ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਰਨ ਹੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹਨ, ਜਿੱਥੋਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬਚਾਵ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਉਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰਾ ਸਵੈ-ਰੂਪ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਵੀ ਡਰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ; ਜੋ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ, ਉਹੀ ਅਸਲ ਵਿਚ ਗਿਆਨੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਗਿਆਨੀ ਆਪ ਹੀ ਹਰੀ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: "ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮਨੁੱਖ, ਤੇਰਾ ਸਵਾਲ ਹੁਣ ਉੱਤਰਿਆ ਗਿਆ। ਹੁਣ, ਜਦ ਮੈਂ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ, ਇਹ ਗੁਪਤ ਤੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਗਿਆਨ ਹੈ।" "ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜੀਵ, ਜੋ ਮਿੱਠੇ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਖਿੱਚ ਵਿਚ, ਮਧੁਰ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਚਾਹੁੰਦਾ, ਉਹ ਛੇ ਪੈਰ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਧੁਨੀ ਵੱਲ ਖਿੱਚਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਤੇ ਆਗੇ-ਅੱਗੇ ਭੁੱਖੇ ਭੇੜਿਆਂ ਵਾਂਗ ਕਦੇ ਨਾ ਰੁਕਣ ਵਾਲੀ ਕਾਲ ਉਸਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਖਾਂਦੀ ਜਾਂਦੀ, ਪਿੱਛੋਂ ਜਖਮੀ ਹਿਰਣ ਵਾਂਗ ਮੌਤ ਉਸਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲੱਗੀ ਰਹਿੰਦੀ।" "ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ ਇਹ ਹੈ: ਸੁਭਾਵਿਕ ਨਾਰੀ-ਸੰਗ ਵਿਚ ਆਸ਼੍ਰਮ ਦੀ ਥਾਂ ਫੁੱਲ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਵਾਂਗ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇੱਛਾ-ਜਨਿਤ ਛਣਕ-ਆਨੰਦ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿਚ ਮਨ ਇਕੱਠਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਛੇ ਪੈਰ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਧੁਨੀ ਵਾਂਗ ਨਾਰੀ ਦੀ ਮਧੁਰ ਬੋਲੀ ਕਨ ਪਿਆਰੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਆਗੇ, ਕਾਲ-ਰੂਪ ਭੇੜੀਆਂ ਜਿੰਦਗੀ ਦੇ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਖਾਂਦੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਘਰ-ਗ੍ਰਹਸਥੀ ਵਿਚ ਰੁਚੀ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਮਨ ਮੌਤ ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਵਾਂਗ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤੂੰ ਇਸ ਮਨ ਨੂੰ ਵੇਖ ਜੋ ਹੰਟਰ ਦੀ ਤੀਰ ਨਾਲ ਘਾਇਲ ਹੋਇਆ ਹੈ।" "ਇਸ ਲਈ, ਹਿਰਣ ਦੀ ਚਾਲ ਨੂੰ ਸਮਝ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਮਨ ਨੂੰ ਦਿਲ ਵਿਚ ਰੱਖ, ਜਿਵੇਂ ਰਥਵਾਨ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਲਗਾਮ ਫੜਦਾ ਹੈ। ਨਾਰੀ-ਸੰਗ ਤੇ ਝੁੰਡ ਦੇ ਗੀਤ ਛੱਡ ਦੇ, ਤੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਹੰਸ ਦੇ ਆਸਰੇ ਵਿਚ ਆ। ਤੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਕੇ, ਕਦਮ-ਕਦਮ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਜਾ।" ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ: "ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੈਂ ਜੋ ਸੁਣਿਆ ਤੇ ਸੋਚਿਆ, ਉਹ ਸਭ ਸਮਝ ਆ ਗਿਆ। ਜੇਕਰ ਆਚਾਰਿਆ ਨੂੰ ਇਹ ਪਤਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਦੱਸਦੇ?" "ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤੇਰੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਵੱਡਾ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਿੱਥੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦੀਆਂ, ਉਥੇ ਤਾੰ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵੀ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" "ਜੋ ਕਰਮ ਇਥੇ ਕਰ ਕੇ ਕੋਈ ਇਹ ਸਰੀਰ ਛੱਡਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਅਗਲੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਜਾ ਕੇ ਭੋਗਦਾ ਹੈ।" "ਇਹ ਵਾਦ ਵੈਦਿਕ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿਚ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਕਰਮ ਲੁਕਵੇਂ ਹਨ, ਪਰਤੱਖ ਨਹੀਂ।" ਨਾਰਦ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: "ਜਿਸ ਕਰਮ ਨਾਲ ਕੋਈ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਕਰਮ ਦੇ ਫਲ ਉਹ ਅਗਲੇ ਜਨਮ ਵਿਚ, ਸੁਖਸ਼ਮ ਸਰੀਰ ਤੇ ਮਨ ਰਾਹੀਂ, ਬਿਨਾ ਰੁਕਾਵਟ ਦੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।" "ਜਿਵੇਂ ਮਨੁੱਖ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ, ਚਾਹੇ ਇਸ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਜਾਂ ਹੋਰ ਨਾਲ, ਭੋਗਦਾ ਹੈ।" "ਜੋ ਕੁਝ ਮਨੁੱਖ 'ਮੈਂ ਇਹ ਹਾਂ' ਆਖ ਕੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨਾਲ ਫੜਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਦੁਬਾਰਾ ਜਨਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।" "ਜਿਵੇਂ ਮਨ ਨੂੰ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਪਿਛਲੇ ਸਰੀਰਾਂ ਦੇ ਕਰਮ ਮਨ ਦੀਆਂ ਚਾਲਾਂ ਰਾਹੀਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" "ਇਸ ਸਰੀਰ ਨਾਲ, ਜੋ ਨਾ ਵੇਖਿਆ, ਨਾ ਸੁਣਿਆ, ਨਾ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਵੀ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਅੰਦਰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਅੰਦਰ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।" "ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਸਰੀਰ ਬਣਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਆਤਮਾ ਵੀ ਉਹੀ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ; ਜੋ ਅਨੁਭਵ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਮਨ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਸਮਝਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ।" "ਮਨ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਪਿਛਲੇ ਰੂਪ, ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਰੂਪ ਦਿਖਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਤੈਨੂੰ ਮੰਗਲ ਹੋਵੇ।" "ਇੱਥੇ ਕਈ ਵਾਰ ਜੋ ਨਾ ਵੇਖਿਆ ਨਾ ਸੁਣਿਆ, ਉਹ ਮਨ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਥਾਂ, ਸਮਾਂ ਤੇ ਕਰਮ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਵਾ।" "ਜੋ ਕੁਝ ਮਨ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ, ਉਹ ਆਉਂਦਾ ਤੇ ਜਾਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਸਾਂਝਾ ਹੈ।" "ਜਦੋਂ ਮਨ ਸਿਰਫ਼ ਸਤਗੁਣ ਵਿਚ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਅਗਿਆਨ ਦਾ ਹਨੇਰਾ, ਚੰਦ ਦੀ ਛਾਂ ਵਾਂਗ, ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "'ਮੈਂ' ਤੇ 'ਮੇਰਾ' ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਮਨੁੱਖ ਵਿਚ ਤਦ ਤੱਕ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਦ ਤੱਕ ਬੁੱਧੀ, ਮਨ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਅਦਿ-ਅੰਤ ਰਹਿਤ ਬਣਤਰ ਹੈ।" "ਸੁੱਤ, ਮੋਹ ਜਾਂ ਪੀੜਾ ਵੇਲੇ, ਜਦ ਸਾਹ ਰੁਕ ਜਾਂਦਾ, ਤਾਂ 'ਮੈਂ ਹਾਂ' ਦੀ ਸੂਝ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ—even ਮੌਤ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਵਿਚ ਵੀ।" "ਗਰਭ ਤੇ ਬਚਪਨ ਵਿਚ, ਅਪੂਰਨਤਾ ਕਰਕੇ, ਗਿਆਰਾਂ-ਅੰਗੀ ਸੁਖਸ਼ਮ ਸਰੀਰ ਪ੍ਰਗਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਨਵੇਂ ਚੰਦ ਵਿਚ ਚੰਦ ਲੁਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ।" "ਜਦੋਂ ਵਿਸ਼ਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਤਦ ਵੀ ਚੱਕਰ ਨਹੀਂ ਰੁਕਦਾ; ਜਿਵੇਂ ਮਨ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਸੋਚਦਾ, ਸੁਪਨੇ ਵਿਚ ਅਸਲ ਨਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਦੁੱਖ ਆ ਜਾਂਦਾ।" "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੰਜ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਸੁਖਸ਼ਮ ਸਰੀਰ, ਤਿੰਨ ਤੇ ਸੋਲਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਫੈਲਿਆ, ਜਦ ਚੇਤਨਾ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ, ਤਾਂ ਜੀਵ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਇਸ ਰਾਹੀਂ ਮਨੁੱਖ ਸਰੀਰ ਲੈਂਦਾ ਤੇ ਛੱਡਦਾ, ਤੇ ਸੁਖ, ਦੁੱਖ, ਡਰ, ਪੀੜਾ, ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹੈ।" "ਜਿਵੇਂ ਲੀਚੀ ਘਾਹ ਤੇ ਪਾਣੀ ਤੇ ਨਾ ਪੂਰਾ ਛੱਡਦੀ ਤੇ ਨਾ ਪੂਰਾ ਰਹਿੰਦੀ, ਉਵੇਂ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਮੌਤ ਵੇਲੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਪਛਾਣ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦਾ।" "ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਕਰਮ, ਦ੍ਰਿਸ਼ ਕਰਮ ਵਾਂਗ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦੇ, ਸਗੋਂ ਹੋਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਸੁਪਨੇ ਵਾਂਗ; ਜੋ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਹੈ ਤੇ ਜੋ ਹੋਵੇਗਾ, ਸਭ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਸੁੱਤੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।" "ਜਦ ਤੱਕ ਅਗਿਆਨ ਕਰਮ ਵਿਚ ਹੈ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰਦਿਆਂ, ਆਤਮਾ ਲਈ ਬੰਧਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਇਸ ਕਰਕੇ, ਮੁਕਤੀ ਲਈ, ਹਰੀ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰ, ਸਮੂਹ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਉਸ ਦਾ ਰੂਪ ਜਾਣ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਸਿਸ਼ਟੀ, ਪਾਲਨ ਤੇ ਲਯ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।" ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ: "ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਭਗਤ ਨਾਰਦ ਜੀ, ਹੰਸਾਂ ਦਾ ਰਾਹ ਦੱਸ ਕੇ, ਵਿਦਾ ਹੋ ਕੇ, ਸਿੱਧਲੋਕ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ।" "ਰਾਜਾ ਪ੍ਰਾਚੀਨਬਰ੍ਹੀ, ਜੋ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਰਚਨਾ ਦੀ ਰਾਖੀ ਸਿਖਾ ਕੇ, ਕਪਿਲ ਦੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਨੂੰ ਤਪੱਸਿਆ ਲਈ ਚਲੇ ਗਏ।" "ਉਥੇ, ਇੱਕਾਗ੍ਰ ਮਨ ਨਾਲ, ਅਟੱਲ ਰਹਿ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਗੋਵਿੰਦ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ; ਸਭ ਮੋਹ ਛੱਡ ਕੇ, ਭਗਤੀ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਉਸਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ।" "ਹੇ ਪਾਪ-ਰਹਿਤ, ਇਹ ਆਤਮਾ-ਤੱਤ ਦੀ ਉਪਦੇਸ਼ਕ ਵਾਣੀ, ਜੋ ਦਿਵਿਆ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਗਾਈ, ਜੇ ਕੋਈ ਇਸਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦਾ ਜਾਂ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਭੌਤਿਕ ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਮੁਕੁੰਦ ਦੀ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਮਹਿਮਾ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਨਿਕਲੀ, ਜੋ ਆਤਮਾ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ; ਜਿਹੜਾ ਇਸਨੂੰ ਸੁਣਦਾ ਜਾਂ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਰਮ ਪਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਤੇ ਸਭ ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਕੇ, ਮੁੜ ਜਨਮ-ਮਰਨ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ।