ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਪਿਆਰੇ, ਅਸੀਂ ਤੇਰੇ ਹੋਠਾਂ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ, ਤੇਰੀ ਹਾਸੀ, ਤੇਰੀ ਨਜ਼ਰ, ਤੇਰੇ ਮਿੱਠੇ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ਬੂ ਲਈ ਤਰਸਦੇ ਹਾਂ—ਇਹ ਸਭ ਸਾਡੇ ਦਿਲਾਂ ਦੀ ਅੱਗ ਨੂੰ ਠੰਢਾ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਤੂੰ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਰਸ ਨਹੀਂ ਦੇਵੇਂਗਾ, ਤਾਂ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿਚ ਸੜ ਕੇ, ਅਸੀਂ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਤਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਵਾਂਗੇ, ਦੋਸਤ, ਇਹ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਕੇ। ਹੇ ਕਮਲ-ਨੈਣੇ, ਜਦੋਂ ਤੋਂ ਅਸੀਂ ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਦੇ ਤਲ ਨੂੰ ਛੋਹਿਆ—ਜੋ ਪਲ ਭਰ ਲਈ ਲਕਸ਼ਮੀ ਨੂੰ ਵੀ ਮਿਲਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਜੰਗਲ ਵਾਸੀਆਂ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਹੈ—ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜੇ ਹੋਣ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਰਹੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਸਾਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੋਹ ਲਿਆ ਹੈ। ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇਵੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੇਵਕਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਪਾ ਕੇ, ਤੇਰੇ ਵੱਖਰੇ ਛਾਤੀ 'ਤੇ ਥਾਂ ਮਿਲ ਕੇ ਵੀ, ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਧੂੜ ਲਈ ਲਲਚਾਈ। ਤੇਰੀ ਨਜ਼ਰ ਲਈ ਹੋਰ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਵਾਂਗ, ਅਸੀਂ ਵੀ ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਧੂੜ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਆਸਰਾ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਦੁਖਾਂ ਦੇ ਨਾਸਕ, ਸਾਡੇ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰ। ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਘਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਲਈ ਆਏ ਹਾਂ। ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸਿੰਗਾਰ, ਸਾਡੇ ਹਿਰਦੇ ਤੇਰੇ ਸੁੰਦਰ ਮੁਸਕਾਨ ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਲਈ ਤੜਫਦੇ ਹਨ—ਸਾਨੂੰ ਤੇਰੀ ਦਾਸੀਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਦਾ ਦਾਨ ਦੇ। ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਤੇਰਾ ਚਿਹਰਾ ਵੇਖਦੇ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵਾਲਾਂ ਦੀ ਲਟਾਂ ਘੇਰੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਤੇਰੇ ਗਲਾਂ 'ਤੇ ਚਮਕਦੇ ਕੁੰਡਲ, ਤੇਰੇ ਹੋਠਾਂ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ, ਤੇਰੀ ਹਾਸੀ ਭਰੀ ਨਜ਼ਰ, ਤੇਰੇ ਬਾਂਹ ਜੋ ਨਿਡਰਤਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਤੇਰੀ ਛਾਤੀ ਜਿਸ 'ਤੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਵਸਦੀ ਹੈ—ਇਹ ਸਭ ਵੇਖ ਕੇ, ਅਸੀਂ ਕੇਵਲ ਤੇਰੇ ਸੇਵਕ ਬਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ। ਇਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੀ ਇਸਤਰੀ, ਤੇਰੇ ਮਿੱਠੇ, ਸੁਰੀਲੇ ਬੋਲ ਤੇ ਦਿਵਿਆ ਲੀਲਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਤੇਰੇ ਰੂਪ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ? ਤੇਰੀ ਸੋਭਾ ਨੂੰ ਗਾਂ, ਪੰਛੀ, ਰੁੱਖ, ਹਿਰਣ ਵੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਤੱਕਦੇ ਹਨ—ਕੌਣ ਹੈ ਜੋ ਇਸ ਤੋਂ ਅਸਰਿਤ ਨਾ ਹੋਵੇ? ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ, ਤੂੰ ਵ੍ਰਜ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹੈਂ, ਡਰ ਅਤੇ ਦੁਖ ਹਟਾਉਣ ਲਈ, ਜਿਵੇਂ ਆਦਿ-ਪੁਰਾਣਿਕ ਪ੍ਰਭੂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ। ਹੇ ਦੁਖੀ ਜਨਾਂ ਦੇ ਮਿੱਤਰ, ਆਪਣਾ ਕਮਲ-ਹੱਥ ਸਾਡੀਆਂ ਤੜਫਦੀਆਂ ਛਾਤੀਆਂ ਤੇ ਸਿਰਾਂ 'ਤੇ ਰੱਖ। ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਗੋਪੀਆਂ ਦੀ ਦੁਖੀ ਬਾਤ ਸੁਣ ਕੇ, ਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਪਤ ਸੀ, ਹਾਸਾ ਅਤੇ ਦਯਾ ਨਾਲ, ਗੋਪੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਉਸ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਖਿੜ ਗਏ, ਅਚਯੁਤ—ਸਫੈਦ ਚਮेली ਦੇ ਜੋੜੇ ਵਾਂਗ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ—ਤਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਚੰਦ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸੀ। ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਮੁਖਿਆ ਨੇ ਗਾਇਆ ਅਤੇ ਉਹ ਵੀ ਗਾਇਆ ਗਿਆ, ਵੈਜਯੰਤਿ ਮਾਲਾ ਪਹਿਨ ਕੇ, ਉਹ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਫਿਰਦਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਸੋਭਾ ਦਿੰਦਾ। ਉਹ ਗੋਪੀਆਂ ਨਾਲ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਠੰਢੀ, ਰੇਤਲੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ, ਮਿੱਠੀ, ਸੁਗੰਧਤ ਹਵਾ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਕਮਲਾਂ ਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ਬੂ ਲਿਆਉਂਦੀ, ਖੇਡਿਆ। ਬਾਂਹਾਂ ਫੈਲ ਕੇ, ਗਲੇ ਲੱਗ ਕੇ, ਖੇਡ-ਕੁਸ਼ਤੀ, ਢਿੱਲੀ ਕਮਰਬੰਦ, ਨਖਾਂ ਦੀ ਛੁਹ, ਹਾਸੀ, ਨਜ਼ਰਾਂ ਤੇ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ ਕਾਮਦੇਵ ਨੂੰ ਜਗਾਇਆ, ਵ੍ਰਜ ਦੀਆਂ ਸੁੰਦਰ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ-ਆਤਮਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਪਾ ਕੇ, ਉਹ ਮਾਣੀ ਔਰਤਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ਕਿਸਮਤ ਸਮਝਣ ਲੱਗੀਆਂ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਾਣ ਵੇਖ ਕੇ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੁਭਾਗ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਸੀ, ਕੇਸ਼ਵ ਉਥੋਂ ਤੁਰੰਤ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕਰਨ ਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਨ ਲਈ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ, ਦਸਵੇਂ ਸਕੰਧ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅੱਧ ਦੇ ਉਣਤੀਹਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਪਰਮਹੰਸਾਂ ਲਈ ਮਹਾ-ਪੁਰਾਣ ਹੈ। ਮੈਂ ਉਸ ਪਰਮ-ਪੁਰਸ਼ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਮਧੁਮੱਖੀ ਵਾਂਗ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਸਾਰ ਲੈ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਸੇਵਕਾਂ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਤੇ ਅਨੁਭਵ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭੀਤੀ ਹਟਾਉਣ ਲਈ। ਹਰੀ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ, ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ; ਉਸ ਦੇ ਚਰਨ ਹੀ ਆਸਰਾ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਆ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਉਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰਾ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਰਤਾ ਭੀ ਡਰ ਨਹੀਂ ਉਪਜਦਾ; ਜੋ ਇਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸਿਆਣਾ ਹੈ, ਤੇ ਐਸਾ ਸਿਆਣਾ ਹੀ ਅਧਿਆਪਕ ਹੈ—ਹਰੀ ਆਪ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮਨੁੱਖ, ਤੇਰਾ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ; ਹੁਣ, ਮੈਂ ਜੋ ਕਹਿਣ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ, ਇਹ ਗੁਪਤ ਤੇ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਗੱਲ ਹੈ। ਇੱਕ ਛੋਟਾ, ਭਟਕਦਾ ਜੀਵ, ਜਦੋਂ ਮਿੱਠੇ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲੱਭਦਾ, ਛੇ-ਪੈਰਿਆਂ ਦੇ ਮਿੱਠੇ ਗੀਤਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜ ਜਾਂਦਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਲਈ ਲਾਲਚੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ; ਅੱਗੇ ਉਲੂ, ਜੋ ਕਦੇ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਉਸ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਪਿੱਛੇ, ਇੱਕ ਹਿਰਣ, ਜੋ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਦੇ ਤੀਰ ਨਾਲ ਜਖਮੀ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਦਾ। ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ ਇਹ ਹੈ: ਨਰਮ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ, ਆਸਰਾ ਪਾਉਣ ਵਾਲਾ ਆਸ਼ਰਮ ਫੁੱਲ ਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ਬੂ ਵਾਂਗ—ਬਹੁਤ ਥੋੜ੍ਹਾ। ਇੱਛਾ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਛਣ-ਭੰਗੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲੱਭਣ ਲਈ, ਮਨ ਉਥੇ ਹੀ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਛੇ-ਪੈਰਿਆਂ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਵਾਂਗ, ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਮੋਹਕ ਬਾਤ, ਕੰਨ ਨੂੰ ਬੰਨ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਅੱਗੇ, ਉਲੂ ਵਾਂਗ, ਸਮਾਂ ਜੀਵਨ-ਅਵਧੀ ਨੂੰ ਖਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦਿਨ-ਰਾਤ, ਅਣਜਾਣੇ, ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਘਰ ਦੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਲੈ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ। ਪਿੱਛੇ, ਅਣਦੇਖੇ, ਸ਼ਿਕਾਰੀ—ਮੌਤ—ਤੀਰ ਨਾਲ ਵੱਜ ਜਾਂਦੀ। ਹੇ ਰਾਜਾ, ਤੂੰ ਇਸ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਵੇਖ, ਜਿਸ ਦਾ ਹਿਰਦਾ ਤੀਰ ਨਾਲ ਛੇਦਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹਿਰਣ ਦੀ ਚਾਲ ਵੇਖ, ਤੇ ਆਪਣਾ ਮਨ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖ, ਜਿਵੇਂ ਰਥਵਾਹਾ ਰੱਸਾ ਫੜਦਾ ਹੈ। ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਤੇ ਝੁੰਡ ਦੇ ਗੀਤ ਛੱਡ, ਤੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਹੰਸ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ, ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਤੇ ਵਾਪਸ ਹੋ ਜਾ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਤੇ ਸੋਚਿਆ, ਜੋ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਕਿਹਾ। ਜੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਪਤਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ? ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤੇਰੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਵੱਡਾ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਿੱਥੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦੀਆਂ, ਉੱਥੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵੀ ਭਟਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਥਾਂ ਤੇ, ਮਨੁੱਖ ਜਿਹੜਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਹੋਰ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਭੋਗਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਹ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਹੈ, ਜੋ ਵੇਦ-ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿਚ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਕਰਮ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਲੁਕਵੇ ਹਨ, ਪ੍ਰਗਟ ਨਹੀਂ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਿਹੜੇ ਕਰਮ ਮਨੁੱਖ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਕਰਮ ਦੇ ਫਲ ਉਹ ਅਗਲੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ, ਸੁਕਸ਼ਮ ਸਰੀਰ ਤੇ ਮਨ ਰਾਹੀਂ, ਰੁਕਾਵਟ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਭੋਗਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਮਨੁੱਖ ਸੁੱਤੇ, ਸਾਹ ਲੈਂਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਜਾਂਦਾ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਭੋਗਦਾ, ਚਾਹੇ ਉਸੀ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਜਾਂ ਹੋਰ ਨਾਲ। ਜੋ ਇਹ ਮਨੁੱਖ, "ਮੈਂ ਇਹ ਹਾਂ" ਕਹਿ ਕੇ, ਮਨ ਨਾਲ ਪਕੜਦਾ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ punarjanma ਹੁੰਦਾ। ਜਿਵੇਂ ਮਨ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਤੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਉਵੇਂ ਪਿਛਲੇ ਸਰੀਰਾਂ ਦੇ ਕਰਮ ਮਨ ਦੇ ਹਲਚਲ ਤੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸਰੀਰ ਨਾਲ, ਨਾ ਤਜਰਬਾ, ਨਾ ਦੇਖਿਆ, ਨਾ ਸੁਣਿਆ; ਪਰ, ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ, ਉਹ ਰੂਪ ਅੰਦਰ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਅੰਦਰ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਰਾਜਾ, embodied soul ਉਹ ਰੂਪ ਪਾ ਲੈਂਦਾ, ਜੋ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਉਪਜਦਾ; ਜੋ ਅਨੁਭਵ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਮਨ ਨਾਲ ਸਮਝਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਮਨ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਪਿਛਲੇ ਰੂਪ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਵੀ, ਤੇ ਜੋ ਨਹੀਂ ਹੋਣੇ—ਤੂੰ ਖੁਸ਼ ਰਹੇ। ਇੱਥੇ, ਕਈ ਵਾਰੀ, ਜੋ ਨਾ ਦੇਖਿਆ, ਨਾ ਸੁਣਿਆ, ਉਹ ਮਨ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦਾ; ਇਸ ਲਈ, ਸਥਾਨ, ਸਮਾਂ ਤੇ ਕਰਮ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਅਨੁਮਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਮਨ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨਾਲ ਜੋ ਭੋਗੇ ਜਾਂਦੇ ਪਦਾਰਥ, ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਆਉਂਦੇ ਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮਨ ਸਿਰਫ਼ ਸਤਵ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਵੱਸਦਾ, ਤਦੋਂ ਹਨੇਰਾ, ਚੰਦ ਦੀ ਛਾਂ ਵਾਂਗ, ਹਟ ਜਾਂਦਾ ਤੇ ਚਾਨਣ ਹੋ ਜਾਂਦਾ। "ਮੈਂ" ਤੇ "ਮੇਰਾ" ਦੀ ਭਾਵਨਾ, ਮਨੁੱਖ ਵਿੱਚ, ਤਦ ਤੱਕ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਦ ਤੱਕ ਬੁੱਧੀ, ਮਨ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਆਰੰਭ-ਰਹਿਤ ਵਿਵਸਥਾ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਸੁੱਤੇ, ਬੇਹੋਸ਼ੀ, ਤੇ ਦੁਖ ਵਿੱਚ, ਸਾਹ ਰੁਕਣ ਨਾਲ, "ਮੈਂ ਹਾਂ" ਦੀ ਸੂਝ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ—ਮੌਤ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਵੀ। ਗਰਭ ਤੇ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ, ਅਪਕਵਤਾ ਕਰਕੇ, ਗਿਆਰਾਂ-ਗੁਣੀ ਸੁਕਸ਼ਮ ਸਰੀਰ ਪ੍ਰਗਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ ਨਵੇਂ ਚੰਦ ਵਿੱਚ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ। ਚਾਹੇ ਪਦਾਰਥ ਗਾਇਬ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਚਕ੍ਰ ਰੁਕਦਾ ਨਹੀਂ; ਜਿਵੇਂ ਮਨ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨੂੰ ਸੋਚਦਾ, ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਦੁਖ ਆ ਜਾਂਦਾ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਅਸਲ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤਮ ਦਾ ਇਹ ਅਧਿਆਇ, ਪਰਮਹੰਸਾਂ ਲਈ, ਸਾਨੂੰ ਜੀਵਨ, ਕਰਮ, ਮਨ ਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਸੱਚੇ ਆਸਰੇ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹੈ—ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ, ਹਰੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਤੇ ਅਸਲ ਆਤਮਕ ਗਿਆਨ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।