ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਗੋਪੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਉੱਤੇ ਹੰਝੂਆਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗਲਿਆਂ ਉੱਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਦੀ ਲਾਲੀ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਸੁੱਕੇ ਹੋਠਾਂ ਨੂੰ ਪੂੰਛਦੀਆਂ, ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰੇਖਾਵਾਂ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ, ਚੁੱਪ-ਚਾਪ ਖੜੀਆਂ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ 'ਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਲਈ ਵੱਡੀ ਤੜਪ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਲਈ ਛੱਡਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਪੂੰਛ ਕੇ, ਗਲੇ ਵਿਚ ਰੁੰਧੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਨਾਲ ਕੁਝ ਬੋਲਣ ਲੱਗੀਆਂ। ਉਹ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀਆਂ, "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਸਾਨੂੰ ਐਸਾ ਕਠੋਰ ਬੋਲ ਨਾ ਬੋਲੋ। ਇਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸ਼ੋਭਾ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ। ਅਸੀਂ ਸਭ ਕੁਝ ਛੱਡ ਕੇ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨਾਂ 'ਚ ਆ ਪਹੁੰਚੀਆਂ ਹਾਂ। ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਸਾਂਭ ਕਰੋ, ਸਾਨੂੰ ਠੁਕਰਾਓ ਨਾ, ਜਿਵੇਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਕਦੇ ਵੀ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਆਸ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦਾ। ਤੁਸੀਂ ਧਰਮ ਦੇ ਗਿਆਤਾ ਹੋ, ਤੁਸੀਂ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਔਰਤ ਦਾ ਕਰਤਵ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ, ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਦੋਸਤਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰੇ। ਚਲੋ, ਇਹ ਵੀ ਠੀਕ ਹੈ। ਪਰ, ਹੇ ਧਰਮ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ਕ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰੇ, ਦੋਸਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਣ ਹੋ। ਜੋ ਵੀ ਸਮਝਦਾਰ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤ ਸਦਾ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਤੀ, ਪੁੱਤਰ ਜਾਂ ਹੋਰ ਰਿਸ਼ਤੇ, ਜਿਹੜੇ ਦੁੱਖ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਿਸ ਕੰਮ ਦੇ? ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ, ਸਾਡੇ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ, ਹੇ ਕਮਲ-ਨੇਤ੍ਰ, ਉਹ ਆਸ ਜੋ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੇ ਉੱਤੇ ਰੱਖੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਤੋੜੋ ਨਾ। ਸਾਡੇ ਮਨ, ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਵਲ ਖਿੱਚੇ ਗਏ ਹਨ, ਹੁਣ ਘਰ ਵੱਲ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ। ਸਾਡੇ ਹੱਥ ਘਰੇਲੂ ਕੰਮਾਂ 'ਚ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੇ, ਸਾਡੇ ਪੈਰ ਤੁਹਾਡੇ ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਹਿਲਦੇ ਨਹੀਂ। ਫਿਰ ਅਸੀਂ ਵਾਪਸ ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਜਾਂ ਕੇ ਕੀ ਕਰੀਏ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ? ਹੇ ਪਿਆਰੇ, ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੋਠਾਂ ਦੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਵਾਣੀ, ਹਾਸੇ, ਨਜ਼ਰਾਂ ਤੇ ਮਿੱਠੇ ਗੀਤ ਦੇ ਨਾਲ ਤਰ ਕਰੋ, ਜੋ ਸਾਡੇ ਦਿਲਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਦੀ ਅੱਗ ਨੂੰ ਠੰਢਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਜੇ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਅੱਗ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਵਾਂਗੀਆਂ, ਇਹ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਕੇ। ਹੇ ਕਮਲ-ਨੇਤ੍ਰ, ਜਦੋਂ ਤੋਂ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਛੋਹ ਪਾਈ—ਜੋ ਕੇਵਲ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਵੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਨੂੰ ਮਿਲੀ ਸੀ—ਉਸ ਦਿਨ ਤੋਂ ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਕੋਲ ਖੜੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੀਆਂ, ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਹੀ ਹੋ ਕੇ ਰਹਿ ਗਈਆਂ। ਲਕਸ਼ਮੀ ਜੀ ਨੇ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਧੂੜ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਸੀਨੇ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦੀ ਹੈ ਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਸੇਵਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੇਵੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਤੁਹਾਡੀ ਇੱਕ ਨਜ਼ਰ ਲਈ ਹੋਰ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਤਰਸਦੇ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਧੂੜ ਲਈ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਸਾਡੇ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ। ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਘਰ-ਬਾਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਲਈ ਆ ਗਈਆਂ ਹਾਂ। ਹੇ ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ, ਸਾਡੇ ਦਿਲਾਂ ਵਿਚ ਤੇਰਾ ਹਾਸਾ ਤੇ ਨਜ਼ਰਾਂ ਵੇਖਣ ਦੀ ਵੱਡੀ ਤੜਪ ਹੈ—ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਦਾਸੀਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇ। ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡਾ ਚਿਹਰਾ ਵੇਖਦੀਆਂ ਹਾਂ, ਜਿੱਥੇ ਵਾਲਾਂ ਦੀਆਂ ਲਟਾਂ ਤੇ ਕੰਨ-ਫੁੱਲ ਚਮਕ ਰਹੇ ਹਨ, ਤੇਰੇ ਹੌਲਿਆਂ ਹੌਲਿਆਂ ਹੱਸਣ, ਤੇਰੇ ਹੱਥ ਜੋ ਨਿਰਭਯਤਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਤੇਰਾ ਸੀਨਾ ਜੋ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਹੈ—ਇਹ ਸਭ ਵੇਖ ਕੇ ਅਸੀਂ ਕੇਵਲ ਤੇਰੀ ਦਾਸੀ ਬਣਨ ਦੀ ਆਸ ਕਰਦੀਆਂ ਹਾਂ। ਤੀਨੋ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਕਾਹੜੀ ਔਰਤ ਹੋਵੇਗੀ ਜੋ ਤੇਰੀ ਮਿੱਠੀ ਬੋਲੀ ਤੇ ਤੇਰੇ ਦਿਵਿਆ ਕਿਰਤਾਂ ਦੇ ਜਾਦੂ ਵਿਚ ਨਾ ਫਸ ਜਾਵੇ? ਤੇਰੀ ਸੋਹਣੀ ਮੂਰਤ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਗਾਂਵਾਂ, ਪੰਛੀਆਂ, ਦਰੱਖਤਾਂ, ਹਿਰਣ—all ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਨਿਹਾਰਦੇ ਹਨ—ਜਿਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਕੌਣ ਨਿਰੀਖਤ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ? ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਵ੍ਰਜ ਵਿਚ ਆਏ ਹੋ, ਡਰ ਤੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਮਿਟਾਉਣ ਲਈ, ਬਿਲਕੁਲ ਉਹੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਾਂਗ ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਹਨ। ਹੇ ਦੁਖੀਆਂ ਦੇ ਦੋਸਤ, ਆਪਣਾ ਕਮਲ-ਹਥ ਸਾਡੀਆਂ ਜਲਦੀਆਂ ਛਾਤੀਆਂ ਤੇ ਸਿਰਾਂ ਉੱਤੇ ਰੱਖੋ। ਇਹ ਸਭ ਗੋਪੀਆਂ ਦੀ ਵਿਆਕੁਲ ਬੇਨਤੀ ਸੁਣ ਕੇ, ਜੋਗੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਆਪ ਵਿੱਚ ਪੂਰਨ ਤ੍ਰਿਪਤ ਸਨ, ਹੌਲੇ ਹੌਲੇ ਮੁਸਕੁਰਾਏ ਤੇ ਗੋਪੀਆਂ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਪਿਆਰ ਭਰੀ ਨਜ਼ਰ ਮਾਰੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਖਿੜ ਉਠੇ। ਅਚੁਤ, ਜਿਸ ਦੀ ਮੁਸਕਾਨ ਚਿੱਟੇ ਚੰਬੇ ਦੀ ਜੋੜੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਹ ਗੋਪੀਆਂ ਵਿਚ ਬਿਲਕੁਲ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਗੋਪੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਮੁੱਖ ਗੋਪੀਆਂ ਨੇ ਗੀਤ ਗਾਇਆ ਤੇ ਗਾਇਆ ਗਿਆ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਵੈਜਯੰਤ ਮਾਲਾ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਘੁੰਮਦੇ, ਉਸਨੂੰ ਸੋਹਣਾ ਬਣਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਫਿਰ ਉਹ ਗੋਪੀਆਂ ਨਾਲ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਠੰਢੀ, ਸੁੱਕੀ ਰੇਤ ਸੀ, ਤੇ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਚੱਲਦੀ ਸੁਗੰਧਤ ਹਵਾ ਵਿਚ, ਜਿਹੜੀ ਕਮਲਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਲੈ ਕੇ ਆ ਰਹੀ ਸੀ, ਖੇਡਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਫੈਲਾਏ, ਗਲਵੱਕੜੀਆਂ ਪਾਈਆਂ, ਖੇਡਾਂ-ਮਜ਼ਾਕ ਕੀਤੀਆਂ, ਕਮਰ-ਬੰਦ ਢੀਲੇ ਹੋ ਗਏ, ਨਖਾਂ ਦੀ ਛੋਹ, ਹੱਸਣ, ਨਜ਼ਰਾਂ ਤੇ ਮੁਸਕਾਨ—all ਨੇ ਵ੍ਰਜ ਦੀਆਂ ਸੋਹਣੀਆਂ ਨਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਆਨੰਦਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਕਾਮਦੇਵ ਨੂੰ ਉਤੇਜਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵੱਡੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਗੋਪੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਹਾਤਮਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਮਿਲੀ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਸਮਝਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ। ਪਰ, ਜਦੋਂ ਕੇਸ਼ਵ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਸ ਮਾਣ-ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਉਥੋਂ ਤੁਰੰਤ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਏ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਠੰਢਾ ਪਾ ਸਕਣ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਹੋਰ ਕਿਰਪਾ ਕਰ ਸਕਣ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦਸਵੇਂ ਸਕੰਧ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅੱਧ ਵਿਚੋਂ ਉਣਤੀਹਵਾਂ ਅਧਿਆਇ, ਜੋ ਪਰਮਹੰਸਾਂ ਲਈ ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦਾ ਅੰਗ ਹੈ, ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਮੈਂ ਉਸ ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਜੋ ਭੌਰੇ ਵਾਂਗ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਰਸ ਨੂੰ ਨਿਕਾਲ ਕੇ ਆਪਣੇ ਸੇਵਕਾਂ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਅਨੁਭੂਤੀ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪਿਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਡਰ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰੇ। ਹਰੀ ਹੀ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ; ਉਸਦੇ ਚਰਨ ਹੀ ਆਸਰਾ ਹਨ, ਜਿਹੜੇ ਦੁਨੀਆਂ ਲਈ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਾ ਸਾਧਨ ਹਨ। ਉਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰਾ ਸਵੈ-ਰੂਪ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਰਤਾ ਭੀ ਡਰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ; ਜੋ ਇਹ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਅਸਲ ਵਿਚ ਗਿਆਨੀ ਹੈ, ਤੇ ਉਹੀ ਗਿਆਨੀ—ਹਰੀ ਆਪ—ਗੁਰੂ ਹੈ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਹੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਪੁਰਖ, ਤੁਹਾਡਾ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉੱਤਰਿਆ ਗਿਆ। ਹੁਣ, ਜਦ ਮੈਂ ਦੱਸ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ, ਇਹ ਬਹੁਤ ਗੁਪਤ ਤੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਮੱਤ ਹੈ। ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜੀਵ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਘੁੰਮਦਾ ਫਿਰਦਾ ਹੈ, ਸੁਖੀ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿਚ ਆ ਕੇ, ਛੇ ਪੈਰ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਮਿੱਠੇ ਗੀਤਾਂ ਵਿਚ ਲਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਲਈ ਲਾਲਚੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੱਗੇ, ਭੇੜਿਆਂ ਦਾ ਝੁੰਡ, ਜੋ ਕਦੇ ਤ੍ਰਿਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਉਸਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਚੁੱਕਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੈ, ਤੇ ਪਿੱਛੇ, ਇੱਕ ਹਿਰਣ, ਜੋ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਦੇ ਤੀਰ ਨਾਲ ਜ਼ਖਮੀ ਹੈ, ਉਸਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ ਇਹ ਹੈ: ਨਰਮ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਵਿਚ, ਆਸ਼ਰਮ ਦੀ ਸੰਗਤ ਫੁੱਲ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਵਾਂਗ ਬਹੁਤ ਥੋੜ੍ਹੀ ਹੈ। ਇੱਛਾ ਤੋਂ ਜਨਮਣ ਵਾਲੇ ਛਣਿਕ ਸੁਖ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿਚ, ਮਨ ਮਿਲਾਪ ਵਿਚ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਛੇ ਪੈਰ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਵਾਂਗ, ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਬੋਲੀ ਕੰਨ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਅੱਗੇ, ਭੇੜਿਆਂ ਵਾਂਗ, ਸਮਾਂ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਉਮਰ ਨੂੰ ਚੁੱਕਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦਿਨ-ਰਾਤ, ਬਿਨਾਂ ਜਾਣੇ, ਜਦ ਮਨੁੱਖ ਘਰ ਵਿਚ ਜੀਵਨ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਵੇਲੇ, ਅਣਦੇਖੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਮੌਤ—ਜੋ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਹੈ—ਤੀਰ ਮਾਰਦੀ ਹੈ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤੂੰ ਇਸ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਵੇਖ, ਜਿਸ ਦਾ ਦਿਲ ਤੀਰ ਨਾਲ ਛਿੱਜ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹਿਰਣ ਦੇ ਵਿਹਾਰ ਨੂੰ ਵੇਖ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਦਿਲ ਵਿਚ ਰੋਕ, ਜਿਵੇਂ ਰਥਵਾਨ ਰਾਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਫੜਦਾ ਹੈ। ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਤੇ ਝੁੰਡ ਦੇ ਗੀਤ ਛੱਡ ਦੇ, ਤੇ ਹੌਲੇ ਹੌਲੇ ਹੰਸ ਦੇ ਆਸਰੇ ਵਿਚ ਆ, ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਤੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਜਾ। ਰਾਜਾ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ: ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੈਂ ਜੋ ਕੁਝ ਸੁਣਿਆ ਤੇ ਸੋਚਿਆ, ਉਹ ਸਭ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ। ਜੇ ਅਧਿਆਪਕ ਇਹ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਦੱਸਦੇ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ? ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤੇਰੀ ਗੱਲਾਂ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਵੱਡਾ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਿੱਥੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦੀਆਂ, ਉਥੇ ਤਾਂ ਰਿਸ਼ੀ-ਮੁਨੀ ਵੀ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਜਗਤ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖ ਜਿਹੜੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਦੂਜੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਭੋਗਦਾ ਹੈ। ਵੈਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿਚ ਇਹੀ ਚਰਚਾ ਹੈ: ਕੀਤੇ ਕਰਮ ਗੁਪਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਸਪਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਜਿਹੜੇ ਕਰਮ ਮਨੁੱਖ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਉਹ ਅਗਲੇ ਜਨਮ ਵਿਚ, ਬਿਨਾਂ ਰੁਕਾਵਟ ਦੇ, ਸੁਕਸ਼ਮ ਸਰੀਰ ਤੇ ਮਨ ਰਾਹੀਂ ਭੋਗਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਮਨੁੱਖ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ, ਸਾਂਸ ਲੈ ਰਹੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਉਸੇ ਸਰੀਰ ਜਾਂ ਹੋਰ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਭੋਗਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਇਹ ਮਨੁੱਖ, "ਮੈਂ ਇਹ ਹਾਂ" ਆਖ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਨਾਲ ਗ੍ਰਹਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਨੂੰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਪੂਨਰਜਨਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਮਨ ਨੂੰ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਹਾਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਿਛਲੇ ਸਰੀਰਾਂ ਦੇ ਕਰਮ ਮਨ ਦੇ ਚਲਣ ਰਾਹੀਂ ਪਛਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸਰੀਰ ਨਾਲ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਜੇ ਤਕ ਨਾ ਵੇਖਿਆ, ਨਾ ਸੁਣਿਆ, ਨਾ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਰੂਪ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਅੰਦਰ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਸਰੀਰਧਾਰੀ ਜੀਵ, ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਰੂਪ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਅਨੁਭਵ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਮਨ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਫੜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਮਨ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਪਿਛਲੇ ਰੂਪ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਜੋ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਜੋ ਨਹੀਂ ਹੋਣਗੇ—ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ। ਇੱਥੇ, ਕਈ ਵਾਰੀ, ਜੋ ਨਾ ਵੇਖਿਆ, ਨਾ ਸੁਣਿਆ, ਉਹ ਵੀ ਮਨ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਥਾਂ, ਸਮੇਂ ਤੇ ਕਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਅਨੁਮਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਵਸਤੂਆਂ, ਜੋ ਮਨ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਲਗਾਤਾਰ ਆਉਂਦੀਆਂ ਤੇ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਇਹ ਅਨੁਭਵ ਸਭ ਨੂੰ ਸਾਂਝਾ ਹੈ।