ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਸੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਜਦੋਂ ਗੋਵਿੰਦਾ ਨੇ ਗੋਪੀਆਂ ਨੂੰ ਕਠੋਰ ਬੋਲ ਸੁਣਾਏ, ਉਹ ਗਵਾਲਣਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਆਸਾਂ ਟੁੱਟ ਗਈਆਂ, ਗਹਿਰੀ ਵਿਆਕੁਲਤਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਚਿੰਤਾ ਨੇ ਘੇਰ ਲਿਆ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਚਿਹਰੇ ਪੂੰਝ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੋਠ ਸੁੱਕ ਗਏ ਸਨ ਤੇ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੀਨੇ ਤੇ ਗਲ੍ਹਾਂ, ਗਹਿਣਿਆਂ ਦੇ ਲਾਲ ਰੰਗ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਭਿੱਜ ਗਏ ਸਨ। ਉਹ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਲਕੀਰਾਂ ਖਿੱਚ ਰਹੀਆਂ, ਚੁਪਚਾਪ ਖੜੀਆਂ, ਦੁਖ ਨਾਲ ਥਕ ਗਈਆਂ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਲਈ ਤਰਸ ਰਹੀਆਂ, ਜਿਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਧੁੰਦਲੀ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਰੋਕ ਆ ਗਈ, ਪਰ ਭਗਤੀ ਭਾਵ ਨਾਲ ਉਹ ਕੁਝ ਬੋਲੀਆਂ। ਗੋਪੀਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਐਸਾ ਕਠੋਰ ਨਾ ਬੋਲੋ! ਇਹ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ। ਅਸੀਂ ਸਭ ਕੁਝ ਛੱਡ ਕੇ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆ ਗਈਆਂ ਹਾਂ। ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕਰੋ—ਸਾਨੂੰ ਕਠੋਰਤਾ ਨਾਲ ਨਾ ਠੁਕਰਾਓ, ਜਿਵੇਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਕਦੇ ਮੁਕਤੀ ਚਾਹਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦਾ। ਤੁਸੀਂ ਧਰਮ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ ਹੋ, ਤੁਸੀਂ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਔਰਤ ਦਾ ਕਰਤਵ ਹੈ ਪਤੀ, ਬੱਚੇ ਅਤੇ ਮਿਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨਾ। ਸੋ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਹੇ ਧਰਮ ਦੇ ਆਚਾਰਯ, ਸਾਡੇ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰੇ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮਿਤ੍ਰ ਤੇ ਆਤਮਾ ਹੋ। ਜਿਹੜੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣਾ ਪਿਆਰ ਤੁਹਾਡੇ, ਸਦਾ ਪਿਆਰੇ, ਵਿੱਚ ਹੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਪਤੀ, ਪੁੱਤਰ ਆਦਿ, ਜਿਹੜੇ ਦੁਖ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ? ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ, ਸਾਨੂੰ ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ—ਸਾਡੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਆਸ ਤੁਹਾਡੇ ਉੱਤੇ ਹੈ, ਹੇ ਕਮਲ-ਨੈਣ। ਸਾਡਾ ਮਨ, ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਚੁਰਾ ਲਿਆ, ਘਰ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਨਾਂ ਹੀ ਸਾਡੀਆਂ ਹਥੀਂ ਘਰੇਲੂ ਕੰਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸਾਡੇ ਪੈਰ ਤੁਹਾਡੇ ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ। ਫਿਰ ਅਸੀਂ ਵ੍ਰਜ ਕਿਵੇਂ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ? ਹੇ ਪਿਆਰੇ, ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੋਠਾਂ ਦੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ, ਹਾਸਾ, ਨਜ਼ਰ ਅਤੇ ਮਿੱਠੇ ਗੀਤਾਂ ਨਾਲ ਭਿੱਜੋ, ਜੋ ਸਾਡੇ ਦਿਲ ਦੀ ਅੱਗ ਨੂੰ ਠੰਢਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸੜ ਕੇ, ਅਸੀਂ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨਾਂ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਵਾਂਗੀਆਂ, ਹੇ ਮਿਤ੍ਰ, ਇਹ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਕੇ। ਹੇ ਕਮਲ-ਨੈਣ, ਜਦੋਂ ਤੋਂ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਛੁਹਿਆ—ਜੋ ਪਲ ਭਰ ਲਈ ਵੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਨੂੰ ਮਿਲੇ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਪਿਆਰੀ—ਤਦੋਂ ਤੋਂ ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਅੱਗੇ ਖੜੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੀਆਂ, ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿਚ ਇਤਨੀ ਮਗਨ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਲਕਸ਼ਮੀ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਧੂੜ ਲਈ ਲਾਲਚ ਕੀਤੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਅਸਥਾਨ ਪਾਈ, ਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਸੇਵਕਾਂ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਉਹ ਫਿਰ ਵੀ ਉਸ ਧੂੜ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੀ ਰਹੀ। ਤੁਹਾਡੀ ਨਜ਼ਰ ਦੀ ਖਾਤਰ ਹੋਰ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਯਤਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਸੀਂ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਧੂੜ ਉੱਤੇ ਆਸਰਾ ਲਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਦੁਖ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਸਾਨੂੰ ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ। ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਘਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ, ਸਿਰਫ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਲਈ। ਹੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਗਹਿਣੇ, ਸਾਡੇ ਦਿਲ ਤੁਹਾਡੇ ਸੁੰਦਰ ਹਾਸੇ ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਲਈ ਤੜਫ ਰਹੇ ਹਨ—ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਦਾਸੀਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਦੋ। ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡਾ ਚਿਹਰਾ ਵੇਖਦੇ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵਾਲਾਂ ਨੇ ਘੇਰਿਆ, ਕਣਾਂ ਦੇ ਗਹਿਣੇ ਚਿਹਰੇ ਉੱਤੇ ਚਮਕਦੇ, ਹੋਠਾਂ ਦੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ, ਹਾਸੇ ਭਰੀ ਨਜ਼ਰ, ਡਰ-ਮੁਕਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ, ਤੇ ਛਾਤੀ ਜੋ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦਾ ਅਸਥਾਨ ਹੈ, ਅਸੀਂ ਸਿਰਫ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਦਾਸੀਆਂ ਬਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ। ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੀ ਔਰਤ, ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਮਿੱਠੇ, ਸੁਰੀਲੇ ਬੋਲ ਤੇ ਦਿਵਿਆ ਕਰਤਬਾਂ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਮੋਹਿਤ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ? ਤੁਹਾਡੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨੂੰ ਗਾਂ, ਪੰਛੀ, ਰੁੱਖ ਤੇ ਹਿਰਣ ਵੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਫਿਰ ਕੌਣ ਨਹੀਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਵੇਗਾ? ਇਹ ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਵ੍ਰਜ ਵਿੱਚ ਡਰ ਤੇ ਦੁਖ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਆਏ ਹੋ, ਜਿਵੇਂ ਆਦਿ-ਪੁਰਾਣਕ ਪ੍ਰਭੂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ। ਹੇ ਦੁਖੀ ਜਨਾਂ ਦੇ ਮਿਤ੍ਰ, ਆਪਣਾ ਕਮਲ-ਹੱਥ ਸਾਡੀਆਂ ਜਲਦੀ ਹੋਈਆਂ ਛਾਤੀਆਂ ਤੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਰਖੋ। ਸੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੁਖੀ ਬਾਤਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਸੀ, ਨੇ ਹਾਸਾ ਕੀਤਾ ਤੇ ਗੋਪੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਲਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ, ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਖਿੜ ਗਏ, ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਅਚਯੁਤ, ਵੈਜਯੰਤਿ ਮਾਲਾ ਪਹਿਨ ਕੇ, ਚੰਨ-ਜੈਸਾ ਹਾਸਾ ਕਰਦੇ, ਤਾਰਿਆਂ ਵਿਚ ਚੰਨ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਖੜਾ ਹੋਇਆ। ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਗੋਪੀਆਂ ਦੇ ਸੰਗ, ਉਹ ਗੀਤ ਗਾ ਰਹੇ ਤੇ ਗਾ ਰਹੀਆਂ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੈਜਯੰਤਿ ਮਾਲਾ ਪਹਿਨ ਕੇ ਘੁੰਮਦੇ, ਜੰਗਲ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਵਧਾ ਰਹੇ। ਗੋਪੀਆਂ ਦੇ ਸੰਗ, ਉਹ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਠੰਢੀ ਰੇਤ ਤੇ, ਮਿੱਠੀ ਤੇ ਸੁਗੰਧਿਤ ਹਵਾ ਤੇ ਕਮਲ ਦੀ ਮਹਿਕ ਨਾਲ, ਖੇਡਦੇ, ਆਨੰਦ ਲੈ ਰਹੇ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਫੈਲਾਈਆਂ, ਗੋਪੀਆਂ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ, ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਮਸਤੀ ਕੀਤੀ, ਗਹਿਣੇ ਢੀਲੇ ਹੋ ਗਏ, ਨਖਾਂ ਦੀ ਛੁਹ-ਮੁਹ, ਹਾਸਾ, ਨਜ਼ਰ ਤੇ ਹਾਸੇ ਨਾਲ, ਕਾਮਦੇਵ ਨੂੰ ਜਗਾਇਆ ਤੇ ਵ੍ਰਜ ਦੀਆਂ ਸੁੰਦਰ ਗਵਾਲਣਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵੱਡੇ-ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਪਾ ਕੇ, ਉਹ ਗਵਾਲਣਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ ਸਮਝਣ ਲੱਗੀਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਹ ਮਾਣ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ਕਿਸਮਤੀ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ, ਦੇਖ ਕੇ, ਕੇਸ਼ਵ ਇਕ ਦਮ ਓਥੋਂ ਲੁਕ ਗਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਨ ਲਈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦਸਵੇਂ ਸਕੰਧ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਦੀ ਉਣਤੀਵੀਂ ਅਧਿਆਇ, ਜੋ ਪਰਮਹੰਸਾਂ ਲਈ ਮਹਾ ਪੁਰਾਣ ਹੈ, ਸਮਾਪਤ ਹੋਈ। ਮੈਂ ਉਸ ਪਰਮ-ਪੁਰਸ਼, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਭੌਰੇ ਵਾਂਗ, ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਸਾਰ ਲੈ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਸੇਵਕਾਂ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਤੇ ਅਨੁਭੂਤੀ ਦੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੇ ਕੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਡਰ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹਰੀ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਆਤਮਾ, ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਚਰਨ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹਨ। ਉਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰੇ ਆਤਮਾ ਹਨ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਥੋੜਾ ਵੀ ਡਰ ਨਹੀਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ; ਜੋ ਇਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸੱਚਾ ਗਿਆਨੀ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਗਿਆਨੀ—ਹਰੀ ਆਪ—ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮਨੁੱਖ, ਤੁਹਾਡਾ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉੱਤਰਿਆ; ਹੁਣ, ਜਦ ਮੈਂ ਬੋਲਦਾ ਹਾਂ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ, ਇਹ ਗੁਪਤ ਤੇ ਨਿਸਚਿਤ ਮਾਮਲਾ। ਇੱਕ ਛੋਟਾ, ਘੁੰਮਣ ਵਾਲਾ ਜੀਵ, ਮਿੱਠੇ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦਾ, ਤੇ ਛੇ ਪੈਰ ਵਾਲਿਆਂ (ਭੌਰਿਆਂ) ਦੇ ਮਿੱਠੇ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗ ਜਾਂਦਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਲਈ ਲਾਲਚੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ; ਉਹ ਅੱਗੇ ਵੱਲ ਵਧਦਾ, ਜਿੱਥੇ ਭੇੜਿਆਂ ਦਾ ਝੁੰਡ ਹੈ, ਜੋ ਕਦੇ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਤੇ ਪਿੱਛੇ, ਇੱਕ ਹਿਰਣ—ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਦੇ ਤੀਰ ਨਾਲ ਜਖਮੀ—ਉਸ ਦੀ ਪਿੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ ਇਹ ਹੈ: ਮਿੱਠੇ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ, ਆਸਰੇ ਦਾ ਆਸਥਾਨ, ਜਿਵੇਂ ਫੁੱਲ ਦੀ ਮਹਿਕ, ਬਹੁਤ ਥੋੜਾ ਹੈ। ਇੱਛਾ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਛਣ-ਭੰਗੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦੇ, ਮਨ ਉਸ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ। ਛੇ ਪੈਰ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਵਾਂਗ, ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਮੋਹਕ ਬੋਲੀ ਕੰਨਾਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਅੱਗੇ, ਭੇੜਿਆਂ ਵਾਂਗ, ਸਮਾਂ, ਦਿਨ-ਰਾਤ, ਜੀਵਨ-ਅਵਧੀ ਨੂੰ ਖਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ, ਜਦੋਂ ਘਰ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਲੈ ਰਹੇ ਹੋ। ਪਿੱਛੇ, ਅਣਦੇਖਾ, ਸ਼ਿਕਾਰੀ—ਮੌਤ—ਤੀਰ ਨਾਲ ਵੱਜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹੇ ਰਾਜਾ, ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਵੇਖੋ, ਜਿਸ ਦਾ ਦਿਲ ਤੀਰ ਨਾਲ ਚੁਭ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹਿਰਣ ਦੇ ਵਿਵਹਾਰ ਨੂੰ ਵੇਖੋ ਤੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਰੋਕੋ, ਜਿਵੇਂ ਰਥ-ਸਵਾਰ ਰਸੀਆਂ ਫੜਦਾ ਹੈ। ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਤੇ ਝੁੰਡ ਦੇ ਗੀਤ ਛੱਡੋ, ਤੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਹੰਸ ਦੇ ਆਸਰੇ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਓ—ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਕੇ, ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਹਟੋ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਤੇ ਸੋਚਿਆ ਜੋ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਕਿਹਾ। ਜੇ ਅਧਿਆਪਕ ਇਹ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਇਸ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ?” “ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤੁਹਾਡੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਵੱਡਾ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਿੱਥੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦੀਆਂ, ਉਥੇ ਮਹਾਂ-ਰਿਸ਼ੀ ਵੀ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।” “ਜੋ ਵੀ ਕਰਮ ਇਥੇ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਇਹ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਦੂਜੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਉਥੇ ਭੋਗਦੇ ਹੋ। ਇਹ ਵਿਵਾਦ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਣਿਆ, ਉਹ ਕਰਮ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਲੁਕਵੇਂ, ਪ੍ਰਗਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਜੋ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਨੂੰ ਅਗਲੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ, ਸੁਖਮ ਸਰੀਰ ਤੇ ਮਨ ਦੁਆਰਾ, ਬਿਨਾ ਰੁਕਾਵਟ, ਭੋਗਦੇ ਹੋ। ਜਿਵੇਂ ਮਨੁੱਖ ਸੁਤਦੇ, ਸਾਹ ਲੈਂਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਜਾਂਦਾ, ਤਿਵੇਂ ਉਹ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਭੋਗਦਾ, ਚਾਹੇ ਉਸੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਜਾਂ ਦੂਜੇ ਨਾਲ। ਜੋ ਇਹ ਮਨ ਵਿਚ ਆਖਦਾ ‘ਮੈਂ ਇਹ ਹਾਂ’, ਉਹਨਾਂ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਦੁਬਾਰਾ ਜਨਮ ਹੁੰਦਾ। ਜਿਵੇਂ ਮਨ, ਦੋਹਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਤੋਂ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਤਿਵੇਂ ਪਿਛਲੇ ਸਰੀਰਾਂ ਦੇ ਕਰਮ ਮਨ ਦੀ ਚਲਾਕੀ ਤੋਂ ਪਛਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸਰੀਰ ਨਾਲ, ਨਾ ਤਜਰਬਾ ਕੀਤਾ, ਨਾ ਵੇਖਿਆ, ਨਾ ਸੁਣਿਆ; ਪਰ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ, ਉਹ ਰੂਪ ਅੰਦਰ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਅੰਦਰ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਸਰੀਰਧਾਰੀ ਆਤਮਾ, ਉਸ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਰੂਪ ਨੂੰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਅਨੁਭਵ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਦਿਲ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਸਮਝਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਮਨ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਪਿਛਲੇ ਰੂਪ, ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਵੀ ਦਿਖਾ ਦਿੰਦਾ—ਤੁਸੀਂ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਹੋ। ਇੱਥੇ, ਕਈ ਵਾਰ, ਜੋ ਨਾ ਵੇਖਿਆ, ਨਾ ਸੁਣਿਆ, ਉਹ ਮਨ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ; ਇਸ ਲਈ, ਸਥਾਨ, ਸਮਾਂ ਤੇ ਕਰਮ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਗੋਪੀਆਂ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਤੇ ਰਾਜਾ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ, ਧਰਮ, ਭਗਤੀ ਤੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਗੂੜ੍ਹੇ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੋਈ, ਜੋ ਮਨ, ਕਰਮ ਤੇ ਆਤਮਾ ਦੀ ਗਹਿਰਾਈ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹਨ।