ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਦੀਆਂ ਗੋਪੀਆਂ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮ ਭਰੀ ਲੀਲਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਤਦ ਕਰੀਬ ਆ ਕੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਨੇ ਗੋਪੀਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਧਰਮ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਸੱਚੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ, ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਦੇਣ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਨੇ ਅੱਗੇ ਆਖਿਆ ਕਿ ਜੇਕਰ ਪਤੀ ਦੀ ਚਰਿੱਤਰ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਵੀ, ਉਹ ਬੁੱਢਾ, ਬੇਕਿਸਮਤ, ਮੰਦਾ, ਬੀਮਾਰ ਜਾਂ ਗਰੀਬ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਧਰਮ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਛੱਡਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉੱਚਾ ਜੀਵਨ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਪੁਰਸ਼ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਨਹੀਂ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਾਂ ਤਾਂ ਸੁੱਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਸੁਵਰਗ, ਸਗੋਂ ਹਰ ਥਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਦਰਦ ਅਤੇ ਡਰ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਮੇਰੀ ਸੱਚੀ ਭਗਤੀ ਤਾਂ ਸੁਣਨ, ਵੇਖਣ, ਮਨਨ ਕਰਨ ਜਾਂ ਮੇਰੀ ਮਹਿਮਾ ਗਾਉਣ ਨਾਲ ਉਪਜਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਸਿਰਫ ਸਰੀਰਕ ਨੇੜਤਾ ਨਾਲ। ਇਸ ਲਈ, ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਜਾਓ। ਜਦ ਗੋਪੀਆਂ ਨੇ ਗੋਵਿੰਦ ਦੇ ਇਹ ਕਠੋਰ ਬਚਨ ਸੁਣੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਆਸਾਂ ਟੁੱਟ ਗਈਆਂ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਚਿੰਤਾ ਵਿਚ ਡੁੱਬ ਗਈਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਚਿਹਰੇ ਪੂੰਝੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੋਠ ਸੁੱਕ ਗਏ ਸਨ, ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੀਨੇ ਤੇ ਗਹਣਿਆਂ ਦਾ ਲਾਲ ਰੰਗ ਮਿਲ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਚੁੱਪ ਖੜੀਆਂ ਰਹੀਆਂ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਡੁੱਬੀਆਂ, ਜਿਸ ਦੀ ਖਾਤਰ ਉਹ ਹਰ ਚਾਹਤ ਤਿਆਗ ਚੁੱਕੀਆਂ ਸਨ। ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਮਿਟਾਉਂਦੀਆਂ, ਭਾਵੁਕਤਾ ਨਾਲ ਰੁੰਝੀਆਂ ਅਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ, ਉਹ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਬੋਲੀਆਂ। ਗੋਪੀਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਸਾਨੂੰ ਇੰਨਾ ਕਠੋਰ ਨਾ ਬੋਲੋ। ਇਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੂਟਦਾ ਨਹੀਂ। ਅਸੀਂ ਸਭ ਕੁਝ ਛੱਡ ਕੇ ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆ ਗਈਆਂ ਹਾਂ। ਜਿਵੇਂ ਪਰਮਪੁਰਖ ਕਦੇ ਵੀ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡਦੇ ਨਹੀਂ, ਤੂੰ ਵੀ ਸਾਡੇ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰ।" ਉਹ ਆਖਦੀਆਂ ਹਨ, "ਤੁਸੀਂ ਧਰਮ ਦੇ ਜਾਣਣ ਵਾਲੇ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਆਖਿਆ ਕਿ ਔਰਤ ਦਾ ਕਰਤੱਬ ਪਤੀ, ਬੱਚਿਆਂ ਤੇ ਸੱਜਣਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਪਰ, ਹੇ ਧਰਮ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ਕ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਹੀ ਸਾਡਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰਾ, ਸਾਡਾ ਮਿੱਤਰ ਤੇ ਸਾਡੀ ਆਤਮਾ ਹੈ।" "ਜੋ ਸਿਆਣੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣਾ ਪਿਆਰ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਪਤੀ, ਪੁੱਤਰ ਜਾਂ ਹੋਰ ਸੰਬੰਧੀ ਤਾਂ ਦੁਖ ਹੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ, ਸਾਡੇ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰ, ਤੇਰੇ ਤੇ ਜੋ ਆਸ ਬਣਾਈ ਹੈ, ਉਹ ਨਾ ਟੁੱਟਣ ਦੇ, ਹੇ ਕਮਲ-ਨੈਨੀ।" "ਸਾਡਾ ਮਨ, ਜੋ ਤੂੰ ਚੁੱਪਕੇ ਚੁੱਕ ਲਿਆ, ਹੁਣ ਘਰ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਮੁੜਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਸਾਡੇ ਹੱਥ ਘਰੇਲੂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਾਡੇ ਪੈਰ ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਤੋਂ ਹਿਲਦੇ ਨਹੀਂ। ਅਸੀਂ ਵਾਪਸ ਵ੍ਰਜਾ ਕਿਵੇਂ ਜਾਈਏ, ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੀ ਕਰੀਏ?" "ਹੇ ਪਿਆਰੇ, ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੋਠਾਂ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਾਲ, ਹਾਸੇ, ਤੱਕੀਆਂ ਅਤੇ ਮਿੱਠੇ ਗੀਤਾਂ ਨਾਲ ਤਰ ਕਰ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿਚ ਸੜ ਕੇ, ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਕੇ ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਜਾਵਾਂਗੀਆਂ।" "ਹੇ ਕਮਲ-ਨੈਨੀ, ਜਦੋਂ ਤੋਂ ਅਸੀਂ ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਛੂਹਿਆ, ਜੋ ਲਕਸ਼ਮੀ ਨੂੰ ਵੀ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਅੱਗੇ ਖੜੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੀਆਂ, ਤੂੰ ਸਾਨੂੰ ਇੰਨਾ ਮੋਹ ਲਾ ਲਿਆ।" "ਲਕਸ਼ਮੀ ਜੀ ਨੇ ਵੀ ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਧੂੜ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਤੇਰੇ ਸੀਨੇ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦੀ ਹੈ ਤੇ ਤੇਰੇ ਸੇਵਕ ਉਸਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਤੇਰੇ ਇਕ ਤੱਕੇ ਦੀ ਖਾਤਰ ਹੋਰ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਤਰਸਦੇ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਵੀ ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਧੂੜ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਨ ਆ ਗਈਆਂ ਹਾਂ।" "ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਦੁਖ ਹਰਨ ਵਾਲੇ, ਸਾਡੇ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰ। ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਘਰ ਛੱਡ ਕੇ ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਲਈ ਆ ਗਈਆਂ ਹਾਂ। ਹੇ ਪੁਰਖ-ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ, ਸਾਡਾ ਮਨ ਤੇਰੀ ਸੁੰਦਰ ਮੁਸਕਾਨ ਤੇ ਤੱਕੇ ਲਈ ਤਰਸ ਰਿਹਾ ਹੈ—ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਦਾਸੀਆਂ ਵਾਂਗ ਸੇਵਾ ਦਾ ਵਰ ਦਿਓ।" "ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਤੇਰਾ ਚਿਹਰਾ ਵੇਖਦੀਆਂ ਹਾਂ, ਜਿੱਥੇ ਵਾਲਾਂ ਦੀਆਂ ਲਟਾਂ, ਕੰਨਾਂ ਦੀਆਂ ਕੁੰਡਲਾਂ, ਤੇਰੇ ਹੋਠਾਂ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ, ਹਾਸੇ, ਤੱਕੇ, ਤੇਰੇ ਹਥਿਆਰ ਜੋ ਡਰ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਤੇਰਾ ਸੀਨਾ, ਜਿੱਥੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਵੱਸਦੀ ਹੈ, ਸਾਨੂੰ ਸਿਰਫ ਤੇਰੀ ਸੇਵਾ ਦੀ ਹੀ ਇੱਛਾ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।" "ਤੀਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੀ ਔਰਤ ਤੇਰੀ ਮਿੱਠੀ ਬੋਲੀ, ਅਲੌਕਿਕ ਕਰਤੂਤਾਂ ਤੇ ਸੋਹਣੇ ਰੂਪ ਤੋਂ ਮੋਹਿਤ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ? ਤੇਰੀ ਸੋਭਾ ਨੂੰ ਤਾਂ ਗਾਂਵਾਂ, ਪੰਛੀਆਂ, ਰੁੱਖ ਤੇ ਹਿਰਣ ਵੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਵੇਖਦੇ ਹਨ।" "ਤੂੰ ਵ੍ਰਜ ਵਿੱਚ ਡਰ ਤੇ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰਨ ਆਇਆ ਹੈਂ, ਜਿਵੇਂ ਆਦਿ-ਦੇਵਤਾ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਦੁਖੀਆਂ ਦੇ ਮਿੱਤਰ, ਆਪਣਾ ਕਮਲ-ਹੱਥ ਸਾਡੀਆਂ ਜਲਦੀਆਂ ਛਾਤੀਆਂ ਤੇ ਸਿਰਾਂ ਉੱਤੇ ਰੱਖ।" ਇਹ ਗੋਪੀਆਂ ਦੇ ਦੁਖ-ਭਰੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਜੋਗੀਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ, ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਮੁਸਕੁਰਾਏ ਅਤੇ ਗੋਪੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤੱਕਿਆਂ ਨਾਲ ਗੋਪੀਆਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਖਿੜ ਉਠੇ। ਅਚੁਤ, ਚਮਕਦਾਰ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ, ਸਫੈਦ ਜਾਸਮਿਨ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਂਗ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਚੰਨ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਗੋਪੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਸੰਗੀਤ ਕਰਦੀਆਂ ਤੇ ਗਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਨ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਵੈਜਯੰਤ ਮਾਲਾ ਪਾ ਕੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਘੁੰਮਦੇ, ਉਸਨੂੰ ਸੋਹਣਾ ਕਰਦੇ। ਫਿਰ ਉਹ ਗੋਪੀਆਂ ਨਾਲ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਠੰਢੀ ਰੇਤ ਤੇ, ਸੁਗੰਧੀਲੇ, ਹੌਲੇ ਹਵਾ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਕਮਲਾਂ ਦੀ ਮਹਿਕ ਆਉਂਦੀ ਸੀ, ਖੇਡਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਫੈਲਾ ਕੇ, ਗਲੇ ਲਾ ਕੇ, ਖੇਡ-ਮਜ਼ਾਕ ਕਰ ਕੇ, ਕਮਰਬੰਦ ਖੁਲ ਕੇ, ਨਖਾਂ ਦੀ ਛੋਹ, ਹਾਸੇ, ਤੱਕੇ ਤੇ ਮੁਸਕਾਨਾਂ ਨਾਲ, ਵ੍ਰਜ ਦੀਆਂ ਸੋਹਣੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਮ ਰਸ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵੱਡੇ ਭਾਗ ਵਾਲੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਪਾ ਕੇ, ਉਹ ਮਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਗੋਪੀਆਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ ਸਮਝਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ। ਪਰ ਜਦ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਾਣ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਿਸਮਤ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਸੀ, ਤਦ ਕੇਸ਼ਵ ਉਥੋਂ ਤੁਰੰਤ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਏ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਮਨ ਨਰਮ ਹੋ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਉੱਤੇ ਹੋਰ ਕਿਰਪਾ ਹੋ ਸਕੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦਸਵੇਂ ਸਕੰਧ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅੱਧੇ ਦੇ ਉਣਤੀਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਪਰਮਹੰਸਾਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਹੈ। ਮੈਂ ਉਸ ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਜੋ ਮਧੁਮੱਖੀ ਵਾਂਗ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਸਰ ਲੈ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਸੇਵਕਾਂ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਤੇ ਬੋਧ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪਿਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਡਰ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ ਸਕੇ। ਹਰੀ ਹੀ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਮਾਲਿਕ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਰਨ ਹੀ ਸੱਚੀ ਸ਼ਰਨ ਹਨ, ਜਿੱਥੋਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਉਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰਾ ਸਵੈ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਰਤਾ-ਰਤਾ ਵੀ ਡਰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ; ਜੋ ਇਹ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਅਸਲ ਸਿਆਣਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਹੀ ਸਿਆਣਾ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਹਰੀ ਹੈ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਤੇਰੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਦਾ ਉੱਤਰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੁਣ, ਜਦ ਮੈਂ ਬਿਆਨ ਕਰਾਂ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ, ਇਹ ਗੁਪਤ, ਪੱਕੀ ਗੱਲ ਹੈ।" "ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜੀਵ, ਜੋ ਮਧੁਰ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਲਾਲਚ ਵਿਚ, ਨਰਮ ਸੁਭਾਅ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਭੁੱਖੇ ਭੇੜਿਆਂ (ਕਾਲ) ਵੱਲ ਵਧਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਦੇ ਤ੍ਰਿਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਤੇ ਪਿੱਛੇ, ਇੱਕ ਹਿਰਣ (ਮਨ) ਜਿਸਨੂੰ ਸ਼ਿਕਾਰੀ (ਮੌਤ) ਦਾ ਤੀਰ ਲੱਗਿਆ, ਉਸਨੂੰ ਲੱਭ ਰਿਹਾ ਹੈ।" "ਇਸਦਾ ਅਰਥ ਇਹ ਹੈ: ਨਰਮ ਸੁਭਾਅ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਵਿਚ, ਆਸ਼ਰਮ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਫੁੱਲ ਦੀ ਮਹਿਕ ਵਾਂਗ ਬਹੁਤ ਥੋੜ੍ਹੀ ਹੈ। ਇੱਛਾ ਤੋਂ ਉਪਜੀਆਂ ਖੇਸ਼ਣਕ ਸੁਖਾਂ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਮਨ ਉਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਛੇ ਪੈਰ ਵਾਲਿਆਂ (ਭੌਰਿਆਂ) ਦੇ ਗੀਤ ਮਨ ਨੂੰ ਖਿੱਚ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਇਉਂ ਹੀ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਬੋਲੀ ਕੰਨਾਂ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਅੱਗੇ, ਭੇੜਿਆਂ ਵਾਂਗ, ਕਾਲ (ਸਮਾਂ) ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਖਾਂਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਰਾਤ-ਦਿਨ, ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਘਰ ਦੀ ਲੀਲਾ ਵਿਚ ਮਸਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਪਿੱਛੇ, ਅਣਦੇਖੀ ਮੌਤ, ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਵਾਂਗ, ਤੀਰ ਮਾਰਦੀ ਹੈ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਵੇਖ, ਜਿਸਦਾ ਹਿਰਦਾ ਇੰਝ ਤੀਰ ਨਾਲ ਛਿੱਜ ਗਿਆ।" "ਇਸ ਲਈ, ਹਿਰਣ ਦੇ ਵਰਤਾਅ ਤੋਂ ਸਿੱਖ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਰੱਖ, ਜਿਵੇਂ ਰਥਵਾਹਾ ਲੱਕੜੀਆਂ ਫੜਦਾ ਹੈ। ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਅਤੇ ਝੁੰਡ ਦੇ ਗੀਤ ਛੱਡ ਦੇ, ਅਤੇ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਹੰਸ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈ, ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਰਹਿ ਤੇ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਜਾ।" ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ, "ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੈਂ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਸੋਚਿਆ ਹੈ। ਜੇ ਅਧਿਆਪਕ ਇਹ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਦੱਸਦੇ?" "ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤੇਰੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਵੱਡਾ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਿਥੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦੀਆਂ, ਉਥੇ ਤਾਂ ਰਿਸ਼ੀ ਵੀ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" "ਇਸ ਲੋਕ ਵਿਚ, ਮਨੁੱਖ ਜਿਹੜੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਹੋਰ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਉਹਨਾਂ ਕੰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਭੋਗਦਾ ਹੈ।" "ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਜਾਣਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਇਹ ਚਰਚਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ: ਜਿਹੜੇ ਕੰਮ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਲੁਕਵੇਂ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪ੍ਰਗਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।" ਨਾਰਦ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਜਿਹੜੇ ਕੰਮ ਮਨੁੱਖ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਫਲ ਉਹ ਅਗਲੇ ਜਨਮ ਵਿਚ, ਬਿਨਾ ਰੁਕਾਵਟ, ਸੁਖਸ਼ਮ ਸਰੀਰ ਤੇ ਮਨ ਰਾਹੀਂ ਭੋਗਦਾ ਹੈ।" "ਜਿਵੇਂ ਮਨੁੱਖ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ, ਸਾਹ ਲੈ ਰਹੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਉਂ ਹੀ ਉਹ ਆਪਣੇ ਕੰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ, ਇਸ ਸਰੀਰ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਭੋਗਦਾ ਹੈ।" "ਜੋ ਕੁਝ ਇਹ ਮਨੁੱਖ, 'ਮੈਂ ਇਹ ਹਾਂ' ਆਖ ਕੇ, ਮਨ ਨਾਲ ਫੜਦਾ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਕੰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੁੜ ਜਨਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।" "ਜਿਵੇਂ ਮਨ ਨੂੰ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਤੋਂ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਉਂ ਹੀ ਪਿਛਲੇ ਸਰੀਰਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਮਨ ਦੇ ਚਲਣ ਤੋਂ ਪਛਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤਮ ਦੇ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਅਧਿਆਇ ਵਿਚ, ਗੋਪੀਆਂ ਦੀ ਅਦੁੱਤੀ ਪ੍ਰੇਮ-ਭਾਵਨਾ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਦੀ ਉੱਚੀ ਸਿੱਖਿਆ, ਤੇ ਨਾਰਦ ਤੇ ਰਾਜਾ ਵਿਚ ਹੋਈ ਗੰਭੀਰ ਗੱਲਬਾਤ ਸਾਨੂੰ ਜੀਵਨ ਦੇ ਅਸਲ ਮੂਲ, ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ, ਅਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਸੱਚੀ ਸ਼ਰਨ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹਨ।