ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਗੋਪੀਆਂ ਨੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਚੰਨਣੀ ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦੀ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਕਲੀ ਲੱਗੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵਹਿੰਦੀ ਯਮੁਨਾ ਦੀ ਠੰਡੀ ਹਵਾ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲਿਆ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ, “ਹੁਣ ਹੋਰ ਦੇਰ ਨਾ ਕਰੋ। ਆਪਣੇ ਗਾਂਵ ਵਾਪਸ ਜਾਓ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰੋ, ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਬਛੜਿਆਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕਰੋ—ਉਹ ਰੋ ਰਹੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਪਿਲਾਓ।” ਫਿਰ ਕਿਹਾ, “ਸ਼ਾਇਦ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਲਈ ਗੂੜ੍ਹੇ ਪ੍ਰੇਮ ਕਰਕੇ ਇੱਥੇ ਆ ਗਏ ਹੋ। ਇਹ ਕੁਦਰਤੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਹਰ ਜੀਵ ਮੈਨੂੰ ਖਿੱਚਦਾ ਹੈ।” ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਧਰਮ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ, “ਇੱਕ ਔਰਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕਰਤੱਬ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਨਿਭਾ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਕਰੇ, ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪਾਲੇ-ਪੋਸੇ। ਚਾਹੇ ਪਤੀ ਚੰਗਾ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਬੁੱਢਾ, ਬੀਮਾਰ, ਗਰੀਬ ਜਾਂ ਨਿਕੰਮਾ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਜੋ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦੇ।” ਉਹ ਆਖਦੇ ਹਨ, “ਇੱਕ ਉੱਚੀ ਕੁਲ ਦੀ ਔਰਤ ਲਈ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਕਰਨਾ ਨਾ ਤਾਂ ਸਵਰਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਮਾਣ, ਸਿਰਫ਼ ਦੁੱਖ, ਡਰ ਤੇ ਨਿੰਦਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਮੇਰੀ ਯਾਦ, ਮੇਰੀ ਸੰਗਤ, ਮੇਰੀ ਕਥਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੇਰਾ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ ਜਾਂ ਮੇਰੇ ਗੁਣ ਗਾ ਕੇ ਹੀ ਭਗਤੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਸਿਰਫ਼ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਰਹਿਣ ਨਾਲ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਜਾਓ।” ਜਦੋਂ ਗੋਪੀਆਂ ਨੇ ਗੋਵਿੰਦ ਦੇ ਇਹ ਕਠੋਰ ਬਚਨ ਸੁਣੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਆਸਾਂ ਟੁੱਟ ਗਈਆਂ, ਉਹ ਡੂੰਘੀ ਚਿੰਤਾ ਅਤੇ ਉਦਾਸੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਈਆਂ। ਉਹ ਆਪਣਾ ਚਿਹਰਾ ਪੂੰਝਦੀਆਂ, ਸੁੱਕੀਆਂ ਹੋਠਾਂ ਤੇ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਿੱਜ ਗਈਆਂ ਛਾਤੀਆਂ, ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਲਕੀਰਾਂ ਖਿੱਚਦੀਆਂ, ਚੁਪਚਾਪ ਖੜੀਆਂ ਰਹੀਆਂ। ਪ੍ਰੀਤ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੰਝੂਆਂ ਭਰੇ ਨੈਣ ਮਲਦੇ ਹੋਏ, ਕੰਪਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਇੰਨਾ ਕਠੋਰ ਨਾ ਬੋਲੋ! ਇਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੋਭਦਾ ਨਹੀਂ। ਅਸੀਂ ਸਭ ਕੁਝ ਛੱਡ ਕੇ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆ ਪਏ ਹਾਂ। ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਸਾਂਭੋ, ਸਾਨੂੰ ਠੁਕਰਾ ਕੇ ਛੱਡੋ ਨਾ, ਜਿਵੇਂ ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਆਪਣੇ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਆਸ ਲੈ ਕੇ ਆਏਆਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦੇ। ਤੁਸੀਂ ਧਰਮ ਦੇ ਗਿਆਤਾ ਹੋ, ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਕਰਤੱਬ ਪਤੀ, ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨਾ ਹੈ—ਇਹ ਸਭ ਠੀਕ ਹੈ। ਪਰ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਤਾਂ ਸਭ ਦੇ ਅਸਲ ਮਿੱਤਰ ਤੇ ਆਤਮਾ ਹੋ।” “ਜੋ ਗਿਆਨੀ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣਾ ਸਾਰਾ ਪਿਆਰ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਤੀ, ਪੁੱਤਰ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਵੀ ਦੁੱਖ ਹੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਸਾਡੀ ਬੇਨਤੀ ਹੈ, ਹੇ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ, ਸਾਨੂੰ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ, ਸਾਡੀ ਲੰਮੀ ਚਿਰ ਦੀ ਆਸ ਨਾ ਟੋੜੋ, ਹੇ ਕਮਲ-ਨੈਤ੍ਰ! ਸਾਡਾ ਮਨ, ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਚੁਰਾ ਲਿਆ ਹੈ, ਹੁਣ ਘਰ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਨਹੀਂ, ਨਾਂ ਹੀ ਹੱਥ ਘਰੇਲੂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਨਾਂ ਹੀ ਪੈਰ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨਾਂ ਤੋਂ ਹਿਲਦੇ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਵਾਪਸ ਕਿਵੇਂ ਜਾਵਾਂ?” “ਹੇ ਪਿਆਰੇ, ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੋਠਾਂ ਦੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਖਾ, ਹਾਸਾ, ਮਿੱਠੀਆਂ ਨਿਗਾਹਾਂ ਤੇ ਮਧੁਰ ਗੀਤਾਂ ਨਾਲ ਤਰੋ-ਤਾਜ਼ਾ ਕਰੋ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਅੱਗ ਸਾਨੂੰ ਸਾੜ ਦੇਵੇਗੀ ਤੇ ਅਸੀਂ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨਾਂ ਚ ਆ ਮਿਲਾਂਗੇ। ਜਦੋਂ ਤੋਂ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਛੂਹਿਆ, ਜੋ ਲਕਸ਼ਮੀ ਜੀ ਨੂੰ ਵੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਅੱਗੇ ਖੜੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ—ਸਾਡਾ ਮਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੁਹਾਡੀ ਮੋਹਨੀ ਮੂਰਤ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।” “ਲਕਸ਼ਮੀ ਜੀ ਨੇ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਧੂੜ ਦੀ ਆਸ ਕੀਤੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਸੀਨੇ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦੀ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਇਹ ਚਾਹ ਵਧਦੀ ਰਹੀ। ਤੁਹਾਡੀ ਇਕ ਨਿਗਾਹ ਲਈ ਹੋਰ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਤਰਸਦੇ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਧੂੜ ਦੀ ਆਸ ਵਿਚ ਆ ਗਏ ਹਾਂ।” “ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਦੁੱਖ ਨਾਸਕ, ਸਾਨੂੰ ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ। ਅਸੀਂ ਘਰ ਛੱਡ ਕੇ ਸਿਰਫ਼ ਤੁਹਾਡੀ ਸੇਵਾ ਲਈ ਆਏ ਹਾਂ। ਹੇ ਪੁਰਸ਼ੋਤਮ, ਸਾਡਾ ਮਨ ਤੇਰੀ ਮਿੱਠੀ ਮੁਸਕਾਨ ਤੇ ਨਿਗਾਹ ਲਈ ਤਰਸਦਾ ਹੈ—ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੀ ਦਾਸੀਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਦਿਓ। ਤੁਹਾਡਾ ਚਿਹਰਾ, ਜਿਹੜਾ ਜੂੜੀਆਂ ਵਾਲਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਡੇ ਚਮਕਦੇ, ਹੋਠਾਂ ਉੱਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ, ਹਾਸਾ ਤੇ ਦਿਲ ਲੈ ਲੈਣ ਵਾਲੀਆਂ ਨਿਗਾਹਾਂ, ਤੇਰੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਜੋ ਨਿਰਭੈਤਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇਰਾ ਸੀਨਾ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਜੀ ਵੱਸਦੀ ਹੈ—ਇਹ ਸਭ ਦੇਖ ਕੇ ਸਾਨੂੰ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ, ਸਿਰਫ਼ ਤੇਰੀ ਸੇਵਾ।” “ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੀ ਔਰਤ ਨਹੀਂ ਮੋਹਿਤ ਹੋਵੇਗੀ ਤੇਰੇ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ, ਮਧੁਰ ਵਿਹਾਰ ਤੇ ਰੂਪ ਦੇਖ ਕੇ? ਤੇਰੀ ਸੋਭਾ ਨੂੰ ਤਾਂ ਗਾਂ, ਪੰਛੀ, ਦਰੱਖਤ ਤੇ ਹਿਰਣ ਵੀ ਤਕਦੇ ਹਨ ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।” “ਤੂੰ ਵ੍ਰਜ ਵਿੱਚ ਡਰ ਤੇ ਦੁੱਖ ਮਿਟਾਉਣ ਆਇਆ ਹੈਂ, ਜਿਵੇਂ ਆਦਿ-ਦੇਵਤਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਖੇ। ਹੇ ਦੁਖੀਆਂ ਦੇ ਮਿੱਤਰ, ਆਪਣਾ ਕਮਲ ਵਰਗਾ ਹੱਥ ਸਾਡੀਆਂ ਜਲਦੀਆਂ ਛਾਤੀਆਂ ਤੇ ਸਿਰਾਂ ਉੱਤੇ ਰੱਖ।” ਜਦੋਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਦਰਦ ਭਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣੀਆਂ, ਤਾਂ ਜੋਗੀਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਹ ਮਿੱਠਾ ਮੁਸਕੁਰਾਏ ਤੇ ਗੋਪੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰਿਆਂ ਉੱਤੇ ਉਸ ਦੀ ਨਿਗਾਹ ਪੈਣ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀ ਖਿੜ ਗਈ। ਅਚੂਤ, ਜੋ ਚੰਨ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿਤਾਰਿਆਂ ਵਿਚ ਚਮਕਦੇ, ਹੱਸਦੇ ਹੋਏ, ਵੈਜਯੰਤੀਆਂ ਮਾਲਾ ਪਾ ਕੇ, ਗੋਪੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਫਿਰੇ। ਉਹ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਠੰਢੀ ਰੇਤ ਤੇ, ਸੁਗੰਧੀ ਭਰੀ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਖੇਡਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਫੈਲਾਈਆਂ, ਗੋਪੀਆਂ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ, ਹਾਸੇ, ਨਜ਼ਰਾਂ, ਮਿੱਠੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨਾਲ, ਕਾਮਦੇਵ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਵ੍ਰਜ ਦੀਆਂ ਸੋਹਣੀਆਂ ਨੂੰ ਅਨੰਦ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵੱਡੀ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਗੋਪੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਕਿਸਮਤ ਵਾਲੀ ਸਮਝਿਆ। ਪਰ, ਜਦੋਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਅਹੰਕਾਰ ਦੇ ਲੱਛਣ ਵੇਖੇ, ਉਹ ਉਥੋਂ ਅਚਾਨਕ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਏ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਠੰਡਾ ਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰ ਸਕਣ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦਸਵੇਂ ਸਕੰਧ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅੱਧੇ ਦਾ ਉਣੱਤੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ, ਜੋ ਪਰਮਹੰਸਾਂ ਲਈ ਉੱਤਮ ਹੈ, ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਉਸ ਪਰਮ ਪੁਰਖ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਮਧੂਮੱਖੀ ਵਾਂਗ ਵੈਦਾਂ ਦਾ ਰਸ ਕੱਢ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਸੇਵਕਾਂ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਤੇ ਬੋਧ ਦੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਖਾ ਕਰਕੇ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਡਰ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹਰੀ ਹੀ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਆਤਮਾ, ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਰਨ ਹੀ ਸਾਰਿਆਂ ਲਈ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹਨ। ਉਹੀ ਅਸਲ ਪਿਆਰੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਰਤਾ ਭਰ ਵੀ ਡਰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਜੋ ਇਹ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਅਸਲ ਗਿਆਨੀ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਗਿਆਨੀ ਆਪ ਹੀ ਹਰੀ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪੁਰਖ, ਤੁਹਾਡਾ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਇਥੇ ਤੱਕ ਉੱਤਰਿਆ ਗਿਆ। ਹੁਣ, ਜਦ ਮੈਂ ਦੱਸਣ ਲੱਗਾ ਹਾਂ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ—ਇਹ ਗੁਪਤ ਤੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਗੱਲ ਹੈ। ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜੀਵ, ਹਲਕਾ ਤੇ ਭਟਕਦਾ ਹੋਇਆ, ਨਰਮ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲੱਭਦਾ ਹੈ, ਛੇ ਪੈਰ ਵਾਲਿਆਂ (ਭੌਰਿਆਂ) ਦੇ ਮਿੱਠੇ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਆਸ ਵਿੱਚ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਅੱਗੇ ਭੁੱਖੇ ਭੇੜਿਆਂ ਵਾਂਗ, ਸਮਾਂ ਉਸਦੀ ਉਮਰ ਖਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਪਿੱਛੋਂ, ਇਕ ਹਿਰਣ, ਜੋ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਦੇ ਤੀਰ ਨਾਲ ਜਖ਼ਮੀ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲੱਗੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।” “ਇਸਦਾ ਅਰਥ ਇਹ ਹੈ: ਨਰਮ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਤ ਆਸਰਾ ਲੱਭਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਆਸਰਾ ਫੁੱਲ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਵਾਂਗ ਬਹੁਤ ਥੋੜ੍ਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਛਾ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਖੁਸ਼ੀ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਵਿੱਚ ਮਨ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭੌਰਿਆਂ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਵਾਂਗ, ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਬੋਲੀ ਕੰਨਾਂ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਅੱਗੇ ਭੇੜਿਆਂ ਵਾਂਗ, ਸਮਾਂ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਉਮਰ ਖਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਪਿੱਛੇ ਅਣਦੇਖਾ ਮੌਤ ਦਾ ਤੀਰ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਰਾਜਾ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੇਖ, ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਇਸ ਤੀਰ ਨਾਲ ਜਖ਼ਮੀ ਹੋਇਆ ਹੈ।” “ਇਸ ਲਈ, ਹਿਰਣ ਦੇ ਵਿਹਾਰ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖ, ਜਿਵੇਂ ਰਥਵਾਨ ਲਗਾਮ ਫੜਦਾ ਹੈ। ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਤੇ ਭੌਰਿਆਂ ਦੇ ਗੀਤ ਛੱਡ ਦੇ, ਤੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਹੰਸ (ਪਰਮਾਤਮਾ) ਦੇ ਆਸਰੇ ਵਿੱਚ ਆ, ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ, ਤੇ ਕਦਮ-ਕਦਮ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਜਾ।” ਰਾਜਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਤੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਜੋ ਕਿਹਾ, ਉਹ ਸਹੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਅਧਿਆਪਕ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਦੱਸਦੇ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ, ਜੇ ਉਹ ਜਾਣਦੇ ਹਨ?” “ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤੁਹਾਡੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਵੱਡਾ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਿੱਥੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦੀਆਂ, ਉੱਥੇ ਤਾਂ ਰਿਸ਼ੀ ਵੀ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।” “ਜਿਸ ਕਿਸੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਛੱਡਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਕਰਮ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਹ ਅੱਗੇ ਹੋਰ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਫਲ ਭੋਗਦਾ ਹੈ।” “ਵੈਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਚਰਚਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕੀਤੇ ਕਰਮ ਲੁਕਵੇਂ ਹਨ, ਪ੍ਰਗਟ ਨਹੀਂ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ‘ਜਿਸ ਕਰਮ ਨਾਲ ਕੋਈ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਉਹ ਅਗਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ, ਸੁਕਸ਼ਮ ਸਰੀਰ ਤੇ ਮਨ ਰਾਹੀਂ, ਨਿਰੰਤਰ ਫਲ ਭੋਗਦਾ ਹੈ।